Verðbólga, vextir og staða heimilanna.

Forseti. Hverjir verða fyrir verðbólguáhrifum? Með leyfi forseta: „helsta ástæða þess að ráðstöfunartekjur jukust svo mikið á síðasta ári er að fjármagnstekjur náðu methæðum“, segir í frétt Kjarnans frá því í gær um að kaupmáttur hafi rýrnað um 4,2% á þessu ári og hefur ekki verið minni síðan 2020.

En þar er vandinn með meðaltöl. Fjármálaráðherra hefur hrósað sér ítrekað af kaupmáttaraukningu en þar eru nokkur atriði sem þarf að huga sérstaklega að. Okkur á í rauninni að vera skítsama um þau sem eru í efstu tekjutíundunum. Þau eiga nóg hvort eð er. Við eigum að vera að spyrja okkur sérstaklega hvernig kaupmáttur þeirra í næstu sex tekjutíundunum er að breytast, þar skipta krónur nefnilega oft meira máli en hlutföll.

Tökum dæmi: Ef laun hækka um 10% hjá einhverjum sem er með 500.000 kr. í laun þá er það frábært, hann græðir þarna 50.000 kr. Æðislegt. En það er ekki svo frábært ef leigan hækkar sömuleiðis um 50.000 kr., það virkar ekki þannig. Það er nákvæmlega engin breyting og réttara sagt kaupmáttarrýrnun á heildina litið þar sem allt annað hækkar líka um þessi 10%.

Hins vegar þolir einhver sem er með milljón á mánuði alveg 50.000 kr. hækkun á leigu. Þegar við erum að tala um hlutföll og meðaltal þá þurfum við að skoða gögnin. Er hægt að útskýra hækkunina með því að þau í efstu tekjutíundunum séu að hækka extra mikið miðað við gögnin? Já, það er málið. Hvernig líta niðurstöðurnar út ef við skoðum bara neðri helminginn? Hvernig breytist þetta ef við hættum að skoða hlutföll og skoðum krónur, bæði í kaupmætti og kostnaði? Ég hef óskað eftir betri gögnum um þetta í fjárlaganefnd og finnst enn eitt árið illa gert í framsetningu þessara gagna í fjárlagafrumvarpinu. Þar er verið að monta sig af því að koma til móts við viðkvæma hópa en hvergi sýnt að til sé nokkur greining á því hverjir þessir hópar eru og hvernig mótvægisaðgerðirnar koma til móts við þá hópa.