fjáraukalög 2022.
Virðulegur forseti. Ég vil byrja ræðu mína á því að taka undir ræðu hv. þm. Ingu Sæland, formanns Flokks fólksins, varðandi málefnasvið 27, örorka og málefni fatlaðs fólks. Ég vil benda á greiðsluna sem tekin er af fjárveitingum, en vegna hæstaréttardóms sem féll á dögunum þá hækkar fjárheimildin um 2.875 millj. kr. Það er vegna dóms Hæstaréttar á árinu um að óheimilt sé að skerða framfærsluuppbót á þeim forsendum að einstaklingur hafi búið hluta ævi sinnar erlendis. Þetta mál vannst og það leiðir til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð. En það furðulega í þessu máli er að ríkissjóður tekur þetta ekki úr varasjóðum sínum. Ég myndi telja að þetta væri akkúrat slíkt mál. Þessi óvæntu útgjöld koma fram og akkúrat svona dóma á að greiða úr varasjóði ríkissjóðs. Sú greiðsla sem hér er greidd vegna dómsins er að hluta tekin af fjárveitingu vegna nýgengi örorku en hún var ofáætluð í fjárlagafrumvarpi þessa árs. Það má velta fyrir sér: Er verið að skerða fjárheimildir til málaflokksins í heild eða ekki? Ég tel að þessa peninga sem voru eftir vegna ofáætlana um nýgengi örorku hefði mátt nýta til að minnka kjaragliðnun til margra ára en ekki nota þá í greiðslu vegna dómsmáls sem ríkið tapar, svo það liggi fyrir.
Varðandi önnur mál sem eru hér undir þá vil ég byrja á að nefna af hverju verið er að leggja fram frumvarp til fjárauka. Ég vil vísa til 26. gr. laga um opinber fjármál þar sem segir, með leyfi forseta:
„Ráðherra er heimilt, ef þess gerist þörf, að leita aukinna fjárheimilda í frumvarpi til fjáraukalaga til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum innan fjárlagaársins, enda hafi ekki verið unnt að bregðast við þeim með úrræðum sem tilgreind eru í lögum þessum.“
Það frumvarp sem hér er til umræðu er til að bregðast við tímabundnum, ófyrirséðum og óhjákvæmilegum útgjöldum. Ég vil vekja athygli á málefnasviði 3 í frumvarpi til fjáraukalaga, endurmati á afkomu ársins 2022, en þar kemur fram að vaxtagreiðslur ríkisins eru að aukast um tæplega 37 milljarða kr. Þar segir:
„Á hinn bóginn er útlit fyrir að vaxtajöfnuðurinn versni mikið frá áætlun fjárlaga vegna mikillar aukningar í vaxtagjöldum ríkissjóðs sem aukast um tæplega 37 ma.kr. frá forsendum fjárlaga. Þá aukningu má fyrst og fremst rekja til mun hærri gjaldfærslu á verðbótum á rekstrargrunni en forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir en gjaldfærðar verðbætur aukast um 36 ma.kr. á yfirstandandi ári vegna hárrar verðbólgu.“
Hér er ríkissjóður að borga 37 milljarða vegna verðbólgunnar. Við getum rétt ímyndað okkur hverjar greiðslur heimilanna í landinu eru vegna hárrar verðbólgu með öll sín verðtryggðu lán. Það eru háar fjárhæðir, miklu hærri fjárhæðir en hér kemur fram, 37 milljarðar, og sýnir hvers konar óréttlæti felst í hinum verðtryggðu lánum. Þau eru ekki til umræðu hér en ég vil bara benda á þetta. Þetta sýnir líka að skuldastaða ríkisins er alls ekki nógu góð. Ríkisfjármálin eru í miklum ólestri vegna gríðarlegra skulda ríkissjóðs og það getur skapað mikla hættu, bæði á tímum verðbólgu og líka vegna ófyrirséðra vaxtahækkana sem fram undan eru í samfélaginu og úti í heimi. Hér eru 37 milljarðar kr. sem eingöngu eru vegna verðbólgu.
Mig langar núna að fjalla um málefnasvið 7, nýsköpun, rannsóknir og þekkingargreinar. Þar er gerð tillaga um 1,75 milljarða kr. aukna fjárheimild til endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar. Fjárheimildir ársins nema 1.453 millj. kr. og voru þær auknar varanlega um 500 millj. kr. í fjárlögum til að mæta útgjaldaaukningu endurgreiðslukerfisins. Þessi skuldbinding sem er lögð til, tæplega 1,8 milljarða kr. vegna hækkunar, vekur furðu enda er um að ræða meira en tvöföldun á endurgreiðslu frá þegar samþykktu fjárlagafrumvarpi. Ég minni á að þegar mennta- og viðskiptaráðherra kynnti í vor frumvarp sitt um auknar endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar var áætlað að kostnaðaráhrifin yrðu í kringum 300 millj. kr. á ári. Hvað veldur þessari gríðarlegu aukningu? Er það vegna þess að mistök áttu sér stað við gerð síðustu fjárlaga eða er það vegna þess að verklag við öflun fjárheimilda á málefnasviði þessu er eitthvað frábrugðið því sem gengur og gerist annars staðar? Það liggur næst við að spyrja: Eru fjárheimildir vegna endurgreiðslna á árinu einnig verulega vanáætlaðar? Ég get ekki séð annað en að svo sé og það væri vert að fjármálaráðherra myndi skýra þetta nánar hér í ræðustól. Vert er að nefna að innlendir kvikmyndaframleiðendur hafa gagnrýnt mjög áform um niðurskurð á styrkjum til innlendrar kvikmyndaframleiðslu á næsta ári og er þar vegið að íslenskri kvikmyndagerð með mjög óvægnum hætti á allan hátt.
Mig langar að nefna málefnasvið 11, samgöngu- og fjarskiptamál, en þar eru lagðar til auknar fjárheimildir um 300 millj. kr. til að bregðast við neikvæðari verðlagsþróun innan ársins sem hefur haft mikil áhrif á rekstrarkostnað almenningssamgangna. Tillagan samanstendur af auknum fjárveitingum til samningsbundinna ríkisstyrktra flugleiða, til Loftbrúar, til áætlunaraksturs á landsbyggðinni og ferjureksturs. Því ber reyndar að fagna að hér er verið að styrkja almenningssamgöngur á landsbyggðinni sérstaklega og ég tel að við getum gert mun meira til að efla almenningssamgöngur á landsbyggðinni en gert hefur verið, ég tala nú ekki um ferjurekstur eins og t.d. Breiðafjarðarferjuna Baldur og vonandi kemur ný ferja sem allra fyrst.
Að lokum langar mig að fara yfir þrjú málefnasvið sem hér eru í frumvarpi til fjáraukalaga, þ.e. málefnasvið 23, sjúkrahúsþjónusta, málefnasvið 24, heilbrigðisþjónusta utan sjúkrahúsa, og málefnasvið 25, hjúkrunar- og endurhæfingarþjónusta. Á málefnasviði 23, sjúkrahúsþjónusta, er lagt til að fjárheimild málaflokksins aukist um 9.606 millj. kr. vegna aukinna útgjalda í tengslum við kórónuveirufaraldurinn. Annars vegar er óskað eftir 8.644 millj. kr., rúmlega 8,6 milljörðum, til að mæta ófyrirséðum kostnaði í kórónuveirufaraldrinum á Landspítala og rúmum 900 millj. kr. til Sjúkrahússins á Akureyri. Mig langar að benda á frumvarp til fjárlaga þessa árs, fjárlög þessa árs, en þar segir um málefnasvið 23, sjúkrahúsþjónustu, með leyfi forseta:
„Fjárheimild málaflokksins er aukin um samtals 2.567 m.kr. í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að styrkja viðbúnað heilbrigðiskerfisins sem viðbrögð við heimsfaraldri Covid-19.“
Ég velti því fyrir mér varðandi þetta málefnasvið hvort hér sé ekki einfaldlega verið að rökstyðja auknar fjárheimildir til sjúkrahúsþjónustu á fölskum forsendum. Það sé verið að gera þetta í tengslum við kórónuveirufaraldurinn þegar það lá fyrir í umræðunni um núgildandi fjárlög að sjúkrahúsþjónusta í landinu væri undirfjármögnuð. Ég fer fram á að fjármálaráðherra skýri þetta nánar þar sem í fjárlögum þessa árs er gert ráð fyrir aukinni fjárheimild upp á tæplega 2,6 milljarða kr. í samræmi við ákvörðun ríkisstjórnarinnar um viðbrögð vegna Covid-19. Svo er núna farið fram á aukafjárheimild í fjáraukalögum upp á 9,6 milljarða kr. vegna kórónuveirufaraldursins. Ég trúi því ekki að þessi aukna fjárheimild sé vegna kórónuveirufaraldursins. Hún er vegna þess að sjúkrahúsþjónusta í landinu er undirfjármögnuð. Það benti stjórnarandstaðan á aftur og aftur og var með breytingartillögur um að auka fjárveitingar til sjúkrahúsþjónustu, til málefnasviðs 23. Ég set stórt spurningarmerki við það að vera að setja þetta í búning heimsfaraldursins, kórónuveirufaraldursins. Það sama á við um auknar fjárheimildir til heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa, málefnasvið 24, og hjúkrunar- og endurhæfingarþjónustu, málefnasvið 25. Það er algerlega ótækt ef rétt er að þessar forsendur fyrir hækkuninni séu ekki kórónuveirufaraldurinn heldur undirfjármögnun. Það er alvarlegt mál ef fjármálaráðherra kemur hér með frumvarp til fjáraukalaga þar sem hann fer fram á auknar fjárheimildir til sjúkrahúsþjónustu, til heilbrigðisþjónustu utan sjúkrahúsa og til hjúkrunar- og endurhæfingarþjónustu á fölskum forsendum. Ég krefst frekari skýringa á því hvort hér sé raunverulega um auknar fjárheimildir að ræða vegna kórónuveirufaraldursins. Það var gert ráð fyrir honum í núgildandi fjárlögum svo það liggi algerlega fyrir, eins og ég las hér upp úr frumvarpinu frá síðasta ári.
Að lokum vil ég ítreka þær breytingartillögur sem Flokkur fólksins mun leggja fram við þetta frumvarp til fjáraukalaga: Auknar fjárheimildir til SÁÁ upp á 300 millj. kr., fjárheimild til matargjafa til fátæks fólks upp á 150 millj. kr. og í þriðja lagi að öryrkjar og aldraðir fái svokallaðan jólabónus. Það er þegar búið að prenta breytingartillögu við frumvarp til fjáraukalaga fyrir þetta ár og framsögumaður er formaður Flokks fólksins, Inga Sæland. Það er þegar búið að dreifa þessari breytingartillögu. Þar er lagt til að á málefnasviði 27, örorka og málefni fatlaðs fólks, verði aukning um 800 millj. kr. og heildarfjárveiting til málaflokksins verði 1.450 millj. kr. í stað 650 millj. kr. Við bætist nýtt málefnasvið nr. 28, málefni aldraðra, og nýr undirflokkur, þjónusta við aldraða og aðrar greiðslur, og þar verði rekstrartilfærslur upp á 360 millj. kr. Ég vonast til þess að þingheimur styðji þetta mjög mikilvæga mál. Ég á ekki von á því að það komi neinar mótbárur við því. Þetta er mjög mikilvægt og skiptir mjög miklu máli eins og kom fram í ræðu hér á undan.
