útlendingar.

Forseti. Ég ætla að byrja á að stikla aðeins á stóru. Ég ætla að leggja áherslu á að finna lausn á þessum helstu punktum í frumvarpinu sem mér þykir vera varhugaverðir og bara beinlínis slæmir. Þessir helstu punktar eru þeir að breytingarnar sem þetta frumvarp felur í sér munu minnka skilvirkni kerfisins, sem er ótrúlega furðulegt í sjálfu sér af því að ég heyri stjórnarliða koma upp og tala um að það sé verið að auka og bæta skilvirkni kerfisins. Það virðast líka vera aðalrökin fyrir því að það þurfi að klára þetta mál. Ég get ekki séð að þetta sé rétt. Við erum að minnka skilvirkni kerfisins með því að búa til flóknar sérreglur og undantekningar á ágætu regluverki sem samið var af þverpólitískri nefnd og sátt hefur ríkt um. Kostnaðurinn við málsmeðferð eykst fyrir vikið. Það er ekkert sem bendir til þess að breytingarnar í frumvarpinu muni fækka umsóknum hér á landi eða með einhverjum öðrum hætti leysa þær áskoranir sem við stöndum frammi fyrir. Breytingarnar munu fjölga einstaklingum sem eru hér árum saman án þess að fá niðurstöðu í máli sínu. Það er verið að eyðileggja ákvæði sem sett voru sérstaklega til að leysa það vandamál. Fyrir vikið eykst kostnaðurinn við uppihald og þjónustu.

Breytingarnar skerða réttindi fólks á flótta. Þetta er það alvarlegasta og það ljótasta við þetta mál. Þær munu líka skerða réttindi fólks sem er í raunverulegri neyð. Móttaka flóttafólks frá Úkraínu hefur sýnt að ekki þarf að gera neinar lagabreytingar til að auka skilvirkni kerfisins til muna. Vandinn við kerfið er ekki löggjöfin heldur framkvæmdin, sem er mannfjandsamleg, sem skapar miklar tafir og tregðu í kerfinu. Tilgangur þessa frumvarps er að lögfesta ólögmæta framkvæmd stjórnvalda síðustu ára. Áskorunin sem við eigum að vera að ausa peningum í frekar en þá vitleysu sem er í þessu frumvarpi eru innviðirnir okkar og tækifæri fyrir nýtt fólk til aðlögunar að samfélaginu. Það er lykillinn að þessu öllu saman.

Bara til þess að fara yfir þetta í stuttu máli þá munu breytingarnar samkvæmt frumvarpinu sem við fjöllum um núna afnema rétt fólks til að fá mál sitt endurupptekið ef ný gögn eða upplýsingar koma fram í málinu. Þetta sjáum við í 3. og 7. gr. frumvarpsins. Rétturinn er þröngur nú þegar og er í almennum stjórnsýslulögum um réttindi allra borgara til að fá mál sitt endurskoðað ef ný gögn eða upplýsingar gefa tilefni til. Þessi sérákvæði flækja reglur sem eru mjög skýrar og hafa gengið vel í öllum öðrum málaflokkum í áratugi. Ef þau hafa gengið eitthvað illa í meðförum Útlendingastofnunar og kærunefndar útlendingamála er mun líklegra að ástæðuna sé að rekja til vanþekkingar eða skorts á þjálfun lögfræðinga þessara stofnana í meðferð stjórnsýslulaga. Tilgangurinn með þessu ákvæði er alls ekki að auka skilvirkni — alls ekki. Tilgangurinn er sá að útrýma öllum þessum málum sem eru að vinnast í endurupptökuferli, oft eftir fjölmiðlaumfjöllun og þrýsting frá samfélaginu, sem gerist auðvitað bara af því að ný gögn og upplýsingar breyta forsendum málsins og leiða til annarrar niðurstöðu. Þetta þolir ráðherra ekki og vill stoppa.

Endurteknar umsóknir eru ekki sérstakt vandamál hér á landi og það er óþarfi að fjölyrða um það. Þetta ákvæði frumvarpsins gengur mun lengra í því að skerða réttindavernd flóttafólks en að koma í veg fyrir endurteknar umsóknir. Breytingarnar í frumvarpinu svipta fólk þeirri lágmarksaðstoð sem það fær að liðnum 30 dögum eftir lokasynjun — þetta er í 6. gr. frumvarpsins — en undanþegin eru börn, foreldrar eða umsjónarmenn þeirra og ættingjar, barnshafandi konur, alvarlega veikir einstaklingar og fatlaðir einstaklingar með langvarandi stuðningsþarfir. Tilgangur ákvæðisins er að þrýsta á fólk að hypja sig úr landi sjálft, sem það gerir ekki og lendir þar með á götunni. Hægt er að fresta þjónustusviptingu ef útlendingurinn sýnir að hann hefur gert allt sem í hans valdi stendur til að aðstoða við flutninginn á sjálfum sér. Dæmi eru um fólk sem hefur verið reynt um árabil að sýna stjórnvöldum fram á að það geti ekki útvegað sér ferðaskilríki, sé jafnvel ekki ríkisborgarar í því ríki sem íslensk stjórnvöld hafa ákveðið að viðkomandi sé frá. Hvaða þjónusta er það sem verið er að svipta fólk? 8.000 kr. á viku, herbergi, jafnvel með ókunnugu fólki, neyðarheilbrigðisþjónusta og í raun ekki fleira. Þetta er þjónustan. Þetta heimilar Útlendingastofnun, að vísa fólki til annarra landa en heimaríkis sem það er ekki með neina heimild til komu eða dvalar. — Þetta er í 8. gr. frumvarpsins.

Slíkar ákvarðanir eru óframkvæmanlegar vegna þess að ríki geta ekki bara „droppað“ fólki þangað sem þeim dettur í hug. Breytingin er lögð til í samfloti við þjónustusviptinguna af því að fólk þarf að fara sjálft, enda þvingaðir flutningar ekki í boði nema fólkið hafi heimild til komu eða dvalar í móttökuríkinu eða móttökuríkið samþykki. Breytingarnar í frumvarpinu munu eyðileggja mjög mikilvægar réttarbætur sem voru gerðar árið 2016 með breytingum á lögum um þá þar sem settir voru inn frestir fyrir stjórnvöld til að komast að niðurstöðu. Eftir breytingarnar er enginn þrýstingur á stjórnvöld að klára málin hratt og fólk öðlast engin réttindi þrátt fyrir að málsmeðferð stjórnvalda taki mörg ár. Kostnaðurinn við málsmeðferð og uppihald fólks eykst því til muna. Kostnaðurinn eykst, forseti.

Breytingarnar í þessu frumvarpi skerða heimild kvótaflóttafólks til fjölskyldusameiningar við maka. Þetta er í 15. gr. Þetta eru fyrst og fremst konur og hinsegin karlar sem koma makalaus í gegnum Flóttamannastofnunina og svo kemur maki í ljós í heimalandinu og óskað er fjölskyldusameiningar fyrir viðkomandi. Stjórnvöld móðgast yfir þessu. En þetta er ekki sérstakt vandamál, það á bara að loka fyrir þetta því að stjórnvöld móðgast og finnst fólk vera að svindla með því að nefna makann ekki fyrr. Fá tilvik en almenn regla sem brýtur á réttindum flóttafólks. Algerlega tilgangslaust.

Það sem er gott í þessu frumvarpi og góð breyting er að það á að veita einstaklingum með dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða atvinnuleyfi. En þetta er nákvæmlega sama breytingin og er í frumvarpi sem er inni í velferðarnefnd og væri hægt að afgreiða auðveldlega til að fá þessa sjálfsögðu og mikilvægu réttarbót inn í lögin. Það þarf ekki að afgreiða þetta frumvarp til að fá þessa réttarbót. Þetta er eina gulrótin í þessu máli og það er verið að nota hana sem slíka til að reyna að hylma yfir allan hinn skítinn — afsakið orðbragðið, forseti.

Mig langar aðeins til að tala um kerfin sem við mannfólkið smíðum, kerfi sem eru afleiðing mannlegra samskipta og hugmynda. Kannski væri hægt að tala um félagsleg kerfi, sprottin af þörf mannsins til að gera heiminn aðeins skiljanlegri, flokka það sem við sjáum og upplifum og ramma inn í rökrétt samhengi. Þessi kerfi eru til vegna þess að við mannfólkið erum öll sammála um að þau séu til. Lönd eru dæmi um svona kerfi og landamæri og líka peningar. Við mannfólkið þurfum að vera sammála um að það sé eitthvað til sem kallast land og við þurfum að vera sammála um hvað það þýðir. Án þessa sameiginlega skilnings og samkomulags þá væru lönd bara ekki til. Það sama á við um peninga. Það er auðvelt að komast að þeirri niðurstöðu að peningar séu til, enda getum við snert peningana, en það er einungis vegna þess að við höfum komið okkur saman um hvað peningarnir tákna og hvað þeir eru notaðir fyrir að þeir eru meira en bara pappír, málmskífur. Kerfin sem við höfum smíðað í gegnum tíðina eru væntanlega upprunalega hugsuð til að þjóna okkur mannfólkinu. Þau gera okkur kleift að skapa og skynja einhvers konar hlutlægan sannleika með því að draga úr formleysi hins náttúrlega heims, með því að formgera. Við drögum úr hinu óþekkta með því að smætta og einfalda. Við gerum það óáþreifanlega áþreifanlegt. Auðvitað einfaldar það lífið okkar verulega mikið að lifa eftir kerfunum sem við höfum skapað en það er auðvelt að tapa núönsum og detta í svarthvíta hugsun. En lífið er bara aldrei svo einfalt.

Þetta er kannski full abstrakt, forseti, en þetta er í alvöru það sem ég hugsa um þegar ég skoða, ekki bara þetta útlendingafrumvarp heldur líka mörg önnur frumvörp og lög sem við ræðum hér í þessum þingsal. Ég sé kerfishugsunina sem smættar mannslíf, pappír og málmskífur, dregur einhverjar ósýnilegar línur til að marka höft á för fólks á milli ímyndaðra landa og ég velti því fyrir mér hvernig þessi kerfi þjóni okkur. Trúum við því að líf sé heilagt? Hvers virði er líf? Hvers virði er að bjarga lífi og hvað felst í því? Líf er ekki bara að draga andann, að lifa er að finna fyrir von, að finna fyrir tilgangi, að finna fyrir tengingu og ást. Ein ástæðan fyrir því að við getum smalað saman fólki og hent því á götuna í einhverju fjarlægu landi er vegna þess að við sjáum fólkið í gegnum kerfissíur sem eru ekki hannaðar til að gera ráð fyrir mannlega þættinum. Kerfin villa okkur sýn með þeim hætti að við byrjum að upplifa þessar manneskjur sem tölur á blaði, skilgreina þær sem eitthvað annað, eitthvað óskylt okkur. Þau eru ekki hluti af okkur og þar af leiðandi tengjum við ekki við vonir þeirra, við tilgang þeirra og þarfir. Við þurfum ekki að tengjast þeim ef þau tilheyra okkur ekki. Og með því aftengjast öðru fólki á þennan hátt getum við auðveldlega átt rökræður hér inni í þessum sal og annars staðar í samfélaginu um hversu marga aðra við viljum fá hingað til okkar og hvað þurfi mikinn pappír og margar málmskífur til að dekka þetta og hvað mikinn pappír við eigum eftir fyrir okkur. Eigum við svo bara að afmá allar þessar ósýnilegu línur sem hefta för fólks til þessa ímyndaða lands? Glundroði, óvissa, hræðsla — skiljanlega. En málið er að þetta eru manneskjur; hold og blóð, vonir, bænir, sálir. Þau eru hluti af okkur. Þau eru við.

Ég held að það sé eðlilegt og ósköp mannlegt að vera óörugg og hrædd við fólk sem við upplifum sem aðra tegund, annars staðar frá, óskylt samfélag, öðruvísi hugsun. Það er í eðli okkar að bregðast við því ókunnuga með hræðslu. Það eru ævaforn viðbrögð sem hafa þjónað sérstökum tilgangi í þróunarsögu mannkyns og mögulega haldið okkur lifandi á tímum ólíkum þeim sem við lifum á núna. Hið óþekkta gat vissulega verið og var oft raunveruleg ógn. Hræðsla og varhugur eru því náttúruleg varnarviðbrögð. Við þurfum líka að sjá þetta og fyrirgefa okkur þetta því að þetta er eðlilegt. En málið er að við lifum í öðruvísi heimi í dag. Við erum upplýstari, við erum tengdari, við erum alheimssamfélag. Hið óþekkta þarf ekki lengur að vera ógn, ekki ef við bregðumst rétt við. Ef við tökum á móti fólki með opnum örmum og gerum það óþekkta þekkt, gerum þau að okkur, berum virðingu, sýnum áhuga, hlýju og tengjumst þá sjáum við að það er raunverulega ekkert að óttast.

Á næstu árum og áratugum mun flóttamannastraumurinn þyngjast enn frekar og þá reynir á aðlögunarhæfni okkar sem erum landfræðilega heppnari en bræður okkar og systur úti í heimi. Góðu fréttirnar eru þær að við höfum endurtekið sýnt fram á vilja og getu til að bregðast við slíku og það hefur auðgað líf okkar í þessu litla og einangraða samfélagi til muna. Við þurfum að taka ákvörðun núna sem samfélag um það hvernig við ætlum að bregðast við fólki sem vill koma hingað til lands, sem vill vera hluti af okkar samfélagi. Ætlum við að loka okkur af hérna í einhverri hræðslu, hrinda fólki frá okkur, einangra okkur eins mikið og lengi og við getum í hræðslu við breytingarnar eða ætlum við að aðlagast og ætlum við að taka á móti fólki og nýta þetta ástand til að styrkja okkur? Ég ætla ekki að segja ástand, ég ætla að segja tækifæri. Þetta er tækifæri til þess að styrkja okkur sem fólk, sem þjóð.

Og talandi um pappírinn sem við köllum peninga. Fólk sem upplifir að það tilheyri, fólk sem upplifir tilgang, það gefur af sér. Það á við um allt mannfólk. Það er í eðli okkar að gefa af okkur. Að fjárfesta í fólki mun skila sér í fjölbreytileika, samheldni, samkennd, samstöðu og samfélagi sem við getum öll verið stolt af. Þetta er gríðarlega mikilvægt. Ef við höldum áfram í þeirri hugsun sem við erum í núna, þar sem við erum að verja takmarkaðar auðlindir, — það er hugsunin, við erum í skortshugsuninni — þá einhvern veginn tvístrum við fólki í einhverja sérhópa, að við getum ekki hjálpað þessu fólki af því að við þurfum að hjálpa þessu fólki, eða að við getum ekki tekið á móti þessu fólki af því að það mun verða baggi á samfélagið.

Við verðum að muna í allri þessari umræðu að við höfum ótrúlega mikið af upplýsingum um hvernig mannfólk þrífst, hvernig það hagar sér í mismunandi aðstæðum og hvernig við getum raunverulega dregið fram bæði það versta og það besta í fólki. Við þurfum að nýta þessa þekkingu, þessa vitneskju, til þess að búa til verkfæri til að nálgast vandamál á þann hátt að við erum sjá fólk, einstaklinga og líf sem heilagt og sem óþrjótandi auðlind ímyndunarafls og sköpunarkrafts sem við getum notað til að byggja saman, ekki bara betra samfélag heldur betri heim. Nú veit ég að mögulega hljóma ég útópísk eins og svo oft áður, forseti, en við verðum að hafa útópíur, annars staðnar samfélagið. Það er bara dálítið það sem mig langaði til að varpa ljósi á í dag.