útlendingar.
Virðulegur forseti. Ég hef hér verið að fjalla um sérstaklega viðkvæma stöðu þess flóttafólks sem verður vísað á götuna ef 6. gr. þessa frumvarps verður að lögum. Mig langar í því samhengi að fara aðeins yfir umsögn Landssamtakanna Þroskahjálpar um frumvarp til laga um útlendinga, vegna þess að það sem ég hef verið að lýsa er að flóttafólk sem kemur hingað og óskar eftir því að fá efnismeðferð varðandi umsókn sína um alþjóðlega vernd hefur átt í verulegum erfiðleikum með að fá að færa sönnur á að það tilheyri sérstaklega viðkvæmum hópi, t.d. búi við einhvers konar fötlun. Það er ekki bara Rauði krossinn sem hefur verið að benda á þetta sinnuleysi Útlendingastofnunar þegar kemur að því að sinna þeirri frumkvæðisskyldu sinni að kanna hvort umsækjendur tilheyri hópi sem er í sérstaklega viðkvæmri stöðu heldur hefur Þroskahjálp líka gert það. Þar af leiðandi vil ég benda á það sem fram kemur á bls. 1 í umsögn þeirra sem er, með leyfi forseta:
„Samtökin benda þó á að svo virðist sem mjög þröng skilyrði séu sett fyrir því að umsækjendur teljist falla undir að vera í sérstaklega viðkvæmri stöðu og Útlendingastofnun virðist ekki skrá fötlun eða alvarleg veikindi sem sérstaka breytu við meðferð mála hafi viðkomandi hlotið vernd í öðru ríki. Þá hefur Útlendingastofnun ítrekað vanrækt þá rannsóknarskyldu sem á henni hvílir að ganga úr skugga um hvaða þýðingu fötlun eða alvarleg veikindi hafa í þeim aðstæðum sem viðkomandi er sendur í eftir synjun um vernd á Íslandi.“
Mál Husseins Husseins er auðvitað gott dæmi um þetta. Ég held áfram að vitna í þessa umsögn, með leyfi forseta:
„Íslenska ríkið fullgilti samning SÞ um réttindi fatlaðs fólks árið 2016 og skuldbatt sig þar með til að framfylgja öllum ákvæðum hans og gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja það, sbr. 4. gr. samningsins.
Sú lögskýringarregla er viðurkennd í íslenskum rétti að skýra beri lög í samræmi við þjóðréttarlegar skuldbindingar sem Ísland hefur undirgengist, sbr. t.d. dóm Hæstaréttar frá 19. desember 2000 í máli nr. 125/2000.
Með vísan til framangreinds telja Landssamtökin Þroskahjálp ljóst að við meðferð og ákvarðanir varðandi umsóknir fatlaðs fólks um alþjóðlega vernd hér á landi sé skylt að taka mikið tillit til skuldbindinga sem hvíla á íslenska ríkinu samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks.
Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar segir að lögfesta eigi samninginn. Þá hefur ríkisstjórn Íslands samþykkt að gerð skuli landsáætlun um innleiðingu á samningnum.“
Síðan er fjallað aðeins um samninginn og þær skyldur sem á íslenskum stjórnvöldum hvíla. Þar segir m.a., með leyfi forseta:
„Aðildarríkin skulu, í því skyni að efla jafnrétti og uppræta mismunun, gera allar viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að fötluðu fólki standi viðeigandi aðlögun til boða. […]
Undanfarið ár hafa Landssamtökin Þroskahjálp fengið til umsagnar og skoðunar æ fleiri mál sem varða fatlaða umsækjendur um alþjóðlega vernd og fjölskyldur þeirra. Fullt tilefni er til að ætla að meðferð slíkra mála sé oft ekki í samræmi við þær skyldur sem leiða af samningi SÞ um réttindi fatlaðs fólks og íslenskum lögum. Á meðal þeirra atriða sem ekki eru uppfyllt í mörgum tilvikum í umræddum málum er sú afdráttarlausa og augljósa skylda, sem leiðir af rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, að greina og túlka gögn og/eða vísbendingar um fötlun með atbeina sérfræðinga á því sviði, veita viðeigandi aðlögun við málsmeðferð og taka tillit til sérlega viðkvæmrar stöðu sem leiðir af fötlun þeirra einstaklinga sem í hlut eiga.
Hvernig staðið var að brottvísun fatlaðs flóttamanns til Grikklands þann 4. nóvember sl. gefur því miður ekki tilefni til bjartsýni um að meðhöndlun umsókna fatlaðs fólks um alþjóðlega vernd hafi tekið breytingum til hins betra síðan Landssamtökin Þroskahjálp skiluðu síðast umsögn um breytingar á útlendingalögum.
Þvert á móti hafa komið fram enn frekari vísbendingar um að meðferð umsókna og framkvæmd brottvísunar fatlaðs fólks af landinu, eftir að því hefur verið synjað um vernd þarfnist gagngerðrar endurskoðunar, sem Landssamtökin hafa lengi lýst sig reiðubúin til að taka þátt í og hafa í því sambandi vísað til samráðsskyldu stjórnvalda sem er áréttuð sérstaklega í 3. gr. 4. gr. samnings SÞ um réttindi fatlaðs fólks … […] Það eru samtökunum veruleg vonbrigði að breytingartillaga sú sem hér er til umfjöllunar skuli ekki fela í sér ákvæði um hvernig betur verður staðið að meðferð mála fatlaðra umsækjenda um alþjóðlega vernd til að mæta þeim skyldum sem á stjórnvöldum hvíla samkvæmt samningi SÞ um réttindi fatlaðs fólks og íslenskum lögum, ekki síst rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar. (Forseti hringir.) Í ljósi þeirra miklu hagsmuna sem eru í húfi fyrir viðkomandi umsækjendur …“ — um alþjóðlega vernd.
