framkvæmd EES-samningsins.
Frú forseti. Það er ánægjulegt að vera hér kominn að ræða um EES-samninginn og mig langar að byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir góða skýrslu og samantekt í þessu máli. Það er nú einu sinni þannig að á síðasta ári voru 30 ár liðin frá því að skrifað var undir EES-samninginn. Ef mér skjátlast ekki þá var það síðan um áramótin 1993/1994 sem samningurinn sjálfur gekk í gildi. Sumir hafa verið að ræða um samninginn og það sem gerðist. En mig langaði að byrja á því að nefna það hvernig þessi samningur hafði áhrif á mig persónulega fyrir 30 árum síðan. Þá var ég einmitt búinn að ráða mig í starf í Bretlandi og það var dálítið flókið fyrir Íslendinga á þeim tíma að fara að vinna í Bretlandi. Ég fékk stimpil í vegabréfið sem ég held reyndar enn þá upp á vegna þess að hann var frá því sem á íslensku myndi útleggjast sem geimverudeildin eða á ensku, með leyfi forseta, Alien Department. Ég þurfti einungis að nýta þennan geimverustimpil í þrjá mánuði vegna þess að um áramótin 1993/1994, þá mátti ég vinna í Bretlandi og var frjálst að gera það. Þetta er einmitt eitt af því sem þessi samningur hefur gert fyrir marga Íslendinga; að gera fólki kleift að vinna og búa vítt og breitt um álfuna. Þetta hefur líka opnað á það að fara í nám á fleiri stöðum en við höfum áður getað. Og allt hefur þetta haft mjög góð áhrif, myndi ég segja, á íslenskt samfélag vegna þess að fólk sem er búið að vera búsett erlendis, hefur verið að vinna erlendis, kemur sem betur fer oftast til baka, kannski af einskærri þjóðernisást, kannski af því að fjölskyldan er á Íslandi, og kemur með þekkingu, reynslu og nýja innsýn í heiminn í kringum okkur.
En það eru ekki bara persónuleg áhrif á fólk sem þessi samningur hefur haft heldur hefur hann að sjálfsögðu veitt mikil viðskiptatækifæri enda gefur þessi samningur Íslandi aðgang að mun stærri markaði þó svo að kannski mætti opna hann enn þá meira fyrir enn fleiri vörur og þjónustu.
Það eru líka aðrir pólitískir, lýðræðislegir og efnahagslegir hlutir sem samningurinn hefur haft áhrif á. Mig langar að nefna sem dæmi að hér hefur stundum verið kvartað fyrr í umræðunni um að það sé mikið af Evrópusambandsreglugerðum sem séu að koma hingað inn en ég hef nú verið á þingi núna í eitt og hálft ár og sit í utanríkismálanefnd þar sem þessar reglugerðir fljóta í gegn og koma síðan hingað inn í þingið til samþykktar og ég hef ekki hingað til séð eina einustu af þeim, a.m.k. í fljótu bragði, sem ekki gerir eitthvað gott fyrir Ísland. Þá á ég sérstaklega við þann fjölda af reglugerðum sem settar hafa verið í tengslum við fjármálakerfið. Við gengum í gegnum hrun fyrir ekki svo löngu síðan og margar af þeim reglugerðum, meira að segja þær sem við vorum að samþykkja sem frumvörp fyrr í dag, eru að setja reglur og lagaumgjörð til að tryggja að fjármálakerfið virki eins og það á að virka. Það er dálítið merkilegt að við séum að bíða eftir því að setja sumar af þessum reglum, þrátt fyrir það skelfilega hrun sem við gengum í gegnum 2008, að við séum að bíða eftir að þær komi frá Brussel. Í sumum tilfellum búið að fresta því að innleiða þær í sjö, átta ár, jafnvel. Maður spyr sig stundum: Eru einhver öfl innan þingsins jafnvel sem vilja ekki að það séu góðar reglur t.d. um fjármálamarkaði þannig að hægt sé að selja hvað sem er til hvers sem er með hvaða lánum sem er?
En það er fleira en bara regluverkið sem við höfum fengið í gegnum það að vera hluti af EES. Við höfum líka fengið aðgang að hinum ýmsu prógrömmum sem Evrópusambandið er með. Hér á undan voru nefnd Erasmus- og Horizon-verkefnin sem hafa ekki einungis stutt Íslendinga í því að fara í nám erlendis heldur hafa einnig veitt ótrúlega mikið fjármagn til rannsókna og nýsköpunar. Hér fyrr í dag var nefnt t.d. Carbfix-verkefnið sem hefur fengið margfalt hærri fjárhæð í styrk frá Evrópusambandinu heldur en íslenska ríkið hefur lagt í loftslagsmál og nýsköpun á undanförnum árum. Eitt fyrirtæki, einn styrkur. Horfum svo á enn meira sem er að gerast. Við höfum líka fengið alls konar neytendavernd og það er ekki bara á fjármálamarkaðnum. Ef flugfélag seinkar flugi eða fellir það niður, þá græðum við á því að það er samevrópskur markaður og reglugerðir um flug og réttindi flugfarþega. En það eru líka önnur prógrömm sem við höfum verið að taka þátt í, í sumum meira en öðrum. Eitt dæmi er RescEU, eins og það kallast á stofnanamálinu, en það er almannavarnasamstarf. Þar höfum við Íslendingar fengið þekkingu og reynslu og meira að segja var það þannig að hingað til lands kom hópur aðila, alls staðar að úr Evrópu, til að aðstoða íslenska ríkið við að búa til löggjöf um það hvernig taka ætti á móti aðstoð ef hamfarir myndu gerast hér á Íslandi. RescEU horfir á þennan samtakamátt Evrópu ef eitthvað gerist. Það er svo mikilvægt að við höfum möguleika á að kalla til aðstoð þegar — ekki ef, heldur þegar við þurfum á henni að halda. Það er mikilvægt að við höldum áfram að taka þátt í öðrum verkefnum og mörg þeirra eru nefnd á nafn í skýrslunni og mikilvægt að við séum ekki bara að borga í þessi verkefni heldur séum líka að tryggja það að íslensk fyrirtæki og stofnanir fái margfaldan þann pening til baka. Það eru verkefni eins og InvestEU, Digital Europe, RePowerEU, Creative Europe, Green Deal, Fit for 55 og fleiri, með leyfi forseta, þetta eru einfaldlega nöfnin á verkefnunum þannig að ég held að maður þurfi ekki endilega að þýða þetta allt saman.
Sumir hér á þingi virðast halda að það sé bara algjört vesen að vera í þessu EES-samstarfi. Þetta þýði bara að það komi endalaus pappír frá þessum skriffinnum í Brussel, eins og það er orðað. Þær eru margar. Það fer ekkert á milli mála. En það er mikilvægt að átta sig á því að langflestar þeirra ganga út á neytendavernd og réttindi fyrir okkur sem íbúa, að það sé ekki verið að brjóta á réttindum okkar. Það er í rauninni bara skammarlegt að íslenskir skriffinnar hafi ekki verið jafn duglegir að skrifa þessa hluti og hugsa um okkar réttindi eins og þessir skriffinnar í Brussel virðast gera. Ég vil halda því fram að löggjöfin, réttindin og neytendaverndin hafi batnað til muna á þessum 30 árum, enda er kannski hugsað þar aðeins breiðar en við höfum gert í okkar neytendavernd. Hverjum hefði t.d. dottið það í hug að sekta eitt eða tvö íslensk flugfélög ef þau eru of sein? Við hefðum aldrei þorað að fara í slíka aðgerð. Aldrei.
En það er líka oft spurt hvort við eigum ekki að auka þessa evrópsku samvinnu og hvort okkur sé best borgið innan eða utan Evrópusambandsins. Það virðist vera eins og það sé hatrömm andstaða sem er ekkert endilega byggð á rökum hjá þeim sem eru á móti því að fara inn í Evrópusambandið. Maður spyr sig oft hvort hræðslan sé kannski sú að þannig tapist möguleikar á því að vera með sérhagsmunapotið sem tíðkast í íslenskum stjórnmálum. Það er líka horft mikið á landbúnaðinn og sjávarútveginn en við vitum ekkert, við getum haldið fram alls konar hlutum, verið með alls konar sjónarmið og byggt það á alls konar hugsjónum, okkar eigin eða annarra, um hver raunverulegur ábati væri eða fórnir ef við tækjum næstu skref í því að fara alveg inn í Evrópusambandið. Ég er nú einfaldlega þannig að ég vil geta tekið ákvarðanir byggðar á gögnum og því miður erum við hreinlega ekki með réttu gögnin til að taka þá ákvörðun, til þess þyrfti að halda áfram aðildarviðræðum. En við þurfum, óháð því hvort við ákveðum að fara inn í Evrópusambandið eða ekki, að vinna náið með þessum samstarfsþjóðum okkar. Við þurfum að horfa á alla þessa sjóði og þessi verkefni sem ég nefndi áðan. Við þurfum að vera enn þá duglegri við að tryggja fjármögnun nýsköpunar, rannsókna og tilraunaverkefna frá þessum sjóðum. Við þurfum líka að auka til muna samvinnu á sviði loftslagsmála og í nýsköpun tengdri þeim. Þar getur lítið land eins og Ísland leikið stórt hlutverk ef við viljum, jafnvel með stórum aðilum eins og Evrópusambandinu. Við þurfum líka, eins og ég ræddi við hæstv. utanríkisráðherra hér fyrr í andsvari, að tryggja það að hagsmunagæsla Íslands sé mikil og góð og þar verðum við að passa okkur að horfa ekki í þá örfáu aura sem fara í hagsmunagæsluna vegna þess að það geta verið milljarðar í húfi. Eins og við höfum verið að tala um ETS-kerfið og flugferðir; hvað ef Ísland hættir að geta verið þessi miðpunktur? Hefðum við ekki viljað hafa tíu starfsmenn í viðbót í Brussel til að vinna í þeim málum frekar en að tapa þeim milljörðum sem það myndi orsaka? Já, við þurfum að hafa öflug teymi í ráðuneytunum og við þurfum að tryggja að við getum haft áhrif snemma í ferlinu. Því miður gerist það oft á vettvangi Evrópuþingsins þar sem við höfum ekki fulltrúa heldur einungis möguleika á því að vera áheyrnarfulltrúar. Við þurfum líka að auka tengslin milli Alþingis og Evrópuþingsins og annarra stofnana ESB. Sitjandi í EES/EFTA-nefndinni þá fáum við innsýn í það starf öðru hverju en við þurfum að auka þetta til muna og ekki horfa í krónurnar þar vegna þess að það er líka í gegnum þau sambönd og þær viðræður sem eiga sér stað þegar þingmenn okkar hitta þingmenn Evrópusambandsins að við getum tryggt það að okkar rödd heyrist
Virðulegi forseti. Tími minn er á þrotum og ég ætla ekki að biðja um að vera bætt aftur á mælendaskrá.
