Fríverslunarsamtök Evrópu og Evrópska efnahagssvæðið 2022.
Frú forseti. Ég flyt hér skýrslu Íslandsdeildar þingmannanefndar EFTA og EES fyrir árið 2022. Fríverslunarsamtök Evrópu, EFTA, og Evrópska efnahagssvæðið, EES, gegna veigamiklu hlutverki sem grunnstoðir íslenskrar utanríkisverslunar. Með aðildinni að EES njóta Íslendingar að langmestu leyti sömu viðskiptakjara og 30 önnur Evrópuríki með rúmlega 460 milljóna manna markað. Auk þess að koma að rekstri EES-samningsins hefur EFTA byggt upp öflugt net fríverslunarsamninga við ríki utan ESB, svonefnd þriðju ríki.
Íslandsdeild þingmannanefnda EFTA og EES myndar sendinefnd Alþingis bæði í þingmannanefnd EFTA og þingmannanefnd EES. Þá myndar Íslandsdeildin ásamt fjórum þingmönnum úr utanríkismálanefnd sendinefnd Alþingis í sameiginlegri þingmannanefnd Íslands og ESB.
Árið 2022 áttu sæti í Íslandsdeild þingmannanefnda EFTA og EES eftirfarandi aðalmenn: Ingibjörg Isaksen, formaður, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, varaformaður, Arndís Anna Kristínardóttir Gunnarsdóttir, Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir og Diljá Mist Einarsdóttir, Gísli Rafn Ólafsson tók svo sæti Arndísar Önnu í október síðastliðnum. Ritari Íslandsdeildar var Stígur Stefánsson, deildarstjóri alþjóðadeildar. Ég gegndi fyrir Íslands hönd formennsku í bæði þingmannanefnd EFTA og þingmannanefnd EES á árinu 2022 og stýrði þar öllum fundum.
Í kjölfar Covid-19 faraldursins var kærkomið að sækja aftur fundi í eigin persónu. Þingmannanefndin sótti alls átta fundi og var starfsemi hennar með hefðbundnum hætti. Tveir þessara funda voru í tengslum við fundi nefndarinnar með ráðherrum EFTA og fjölluðu einkum um stríðið í Úkraínu og stöðu fríverslunarstarfs EFTA. Nefndin átti sömuleiðis fund með utanríkisráðherrum EFTA-ríkjanna innan EES um EES-samstarfið. Framkvæmdastjórn þingmannanefndarinnar átti einnig fundi með þingnefndum, ráðuneytum og stofnunum í Bangkok um fríverslunarmál og aukið efnahagslegt samstarf í ljósi þess að fríverslunarviðræður EFTA-ríkjanna og Tælands hófust að nýju í júní 2022.
Fundur sameiginlegrar þingmannanefndar Íslands og ESB var haldinn hér á landi í september þar sem fjallað var um samskipti Íslands og ESB, orkumál, loftslagsbreytingar og stríðið í Úkraínu. Þá kom þingmannanefnd EES að venju tvisvar saman til fundar á árinu þar sem m.a. var fjallað um stríðið í Úkraínu, stöðu EES-samstarfsins, orkumál, loftslagsmál, netöryggismál og öryggi fjarskiptakerfa.
Innrás Rússlands í Úkraínu var í brennidepli í starfi þingmannanefnda EFTA og EES á árinu. EFTA-ríkin fordæmdu innrásina harðlega, tóku þátt í þvingunaraðgerðum ESB gagnvart Rússlandi, tóku á móti þúsundum flóttamanna og veittu öfluga mannúðar- og neyðaraðstoð. Í apríl fundaði framkvæmdastjórn þingmannanefndar EFTA með Vsjevolod Tsjentsov, sendiherra Úkraínu gagnvart ESB. Hann lagði áherslu á að ef Rússar kæmust upp með að knésetja Úkraínu væri einungis tímaspursmál hvenær þrýst yrði á landamæri annarra Austur-Evrópuríkja. Sendiherrann hvatti til harðari þvingunaraðgerða, m.a. til þess að allar rússneskar fjármálastofnanir yrðu útilokaðir frá SWIFT-kerfinu og lagði áherslu á að stríðsglæpir Rússa yrðu rannsakaðir til hlítar með aðstoð Vesturlanda og að hinir ábyrgu svöruðu til saka fyrir Alþjóðlega sakamáladómstólnum. Loks hvatti hann til að ríki Evrópu opnuðu markaði sína í auknum mæli fyrir úkraínskum vörum og hvatti til afnáms tolla- og viðskiptahindrana.
Á síðari fundi þingmannanefndar EFTA var rætt um möguleika á uppfærslu á fríverslunarsamningi EFTA og Úkraínu til að greiða fyrir innflutningi á úkraínskum vörum. Þess skal getið hér að Ísland afnam einhliða alla tolla af úkraínskum vörum í eitt ár í júní 2022.
Orkumál í Evrópu voru ítrekað til umfjöllunar á vettvangi þingmannanefndar EFTA og EES en stríðið í Úkraínu hefur haft mikil áhrif á orkuframboð, orkuverð og ekki síður orkuöryggi í álfunni. Farið var yfir svokallaða RePowerEU-áætlun um að leita nýrra orkugjafa og orkubirgja svo að Evrópa verði ekki háð kaupum á jarðefnaeldsneyti frá Rússlandi. Þannig væri jafnframt komið í veg fyrir að Rússland geti notað orku sem vopn til að sundra einingu Evrópuríkja þegar kæmi að stuðningi við Úkraínu. Áhersla var lögð á nauðsyn þess að vinna hraðar að orkuskiptum í græna orkugjafa. Slík skipti væru ekki einungis umhverfisvæn og ynnu gegn loftslagsbreytingum heldur myndu þau einnig auka orkuöryggi.
Fríverslunarsamningagerð EFTA við ríki utan ESB, svonefnd þriðju ríki, var ofarlega á dagskrá þingmannanefndar EFTA að venju. Fríverslunarsamningar fela í sér lækkun tolla og aukinn fyrirsjáanleika í alþjóðaviðskiptum, t.d. með ákvæðum um upprunareglur og takmörkunum á beitingu tæknilegra viðskiptahindrana. EFTA hefur verið í fararbroddi á heimsvísu í gerð fríverslunarsamninga og eru gildir samningar nú 29 talsins og taka til 40 ríkja. Samanlagt eru þessi fríverslunarsamstarfsríki næststærsti útflutningsmarkaður EFTA á eftir ESB með 12% hlutdeild í vöruútflutningi EFTA. EFTA á nú í fríverslunarviðræðum við Indland, Malasíu, Moldóvu, Kósovó og Víetnam. Þingmannanefnd EFTA hefur á undanförnum árum stutt dyggilega við gerð fríverslunarsamninga EFTA og beitir sendinefndum og þingmannaheimsóknum til þess að kynna slíka samninga og afla stuðnings við gerð þeirra. Farið var einmitt í slíka heimsókn til Taílands í september 2022 líkt og áður hefur verið greint frá.
Frú forseti. Nánar er gerð grein fyrir því sem fram fór á fundum nefndarinnar í fylgiskjölum skýrslu þeirrar sem hér er mælt fyrir og vísa ég til hennar varðandi frekari upplýsingar um störf nefndarinnar. Ég vil að lokum nýta tækifærið hér og þakka félögum mínum í Íslandsdeildinni gott samstarf á þessum mikilvæga vettvangi.
