Kjaragliðnun.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir tækifærið til að ræða þessi mál. Það er rétt að taka fram í upphafi að þótt málaflokkurinn heyri efnislega undir annan ráðherra þá mun ég bregðast við eftir bestu getu en tek þó fram að hér er komið svo víða við að það er ómögulegt að svara öllum athugasemdum í stuttri framsögu. Fyrst og fremst vil ég þó halda því hér til haga hversu mjög kjör eldri borgara hafa batnað á síðustu árum. Það er alveg sama hvort litið er til tekna, kaupmáttar, eigna, skuldastöðu, allt er þetta að þróast í rétta átt undanfarin ár. Heildartekjur lífeyrisþega sem fá greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins hafa hækkað um helming frá árinu 2015 og kaupmáttur hefur aukist mjög og hlutfallslega mest hjá tekjulágum, enda hafa útgjöld ríkissjóðs vaxið gríðarlega, hér um bil rétt tvöfaldast, úr 56 milljörðum í þennan málaflokk á árinu 2015 í 115 milljarða á yfirstandandi ári. Þetta er að raunvirði um 87% aukning í málaflokkinn. Ef við skoðum þetta í hlutfalli við heildarskatttekjur ríkissjóðs þá ráðstöfum við 11% af heildarskatttekjum ríkissjóðs í þennan málaflokk og enginn annar málaflokkur fær hærra hlutfall heildarskatttekna, að sjúkrahúsþjónustu undanskilinni. Árið 2016 voru gerðar hér sögulegar breytingar á almannatryggingakerfinu með það að markmiði að stórbæta kjör aldraðra. Við þetta jukust útgjöldin um 17 milljarða milli ára og er engum blöðum um það að fletta að þetta var gríðarlega mikið framfaraskref. Þegar rætt er um frítekjumörk og aðra slíka hluti verður að taka hina miklu kerfisbreytingu frá 2016 með í reikninginn.
Hér er það fullyrt að ákvæði 69. gr. laga um almannatryggingar hafi ekki verið virt við fjárlagagerð síðustu ára. Þetta er alrangt. Ákvörðun um fjárhæð bóta er í fjárlögum ár hvert og hefur lagaákvæðinu verið fylgt í hvívetna. Bætur almannatrygginga hækka almennt einu sinni á ári. Venjan hefur verið að þær hækki frá 1. janúar ár hvert en ekki frá miðju ári. Það er sem sagt engin lagaskylda til að bregðast sérstaklega við þótt verðlagsþróun í landinu verði önnur en verðbólguspá gildandi fjárlaga gerir ráð fyrir. Þetta á við hvort sem verðbólgan er hærri eða lægri en gert var ráð fyrir.
Í þessu samhengi má þó benda á að hækkun bóta í fjárlögum 2018 og 2019 var í báðum tilvikum umfram hækkun vísitölu neysluverðs. Við hækkuðum bæturnar 2018 og 2019 meira en reyndist vera raunverðbólga þeirra ára. Að þessu sögðu þá var við ákvörðun um hækkanir bótafjárhæða á árinu 2022 og 2023, sem sagt fyrir gildandi ár, tekið mið af verðlagsþróun fyrra árs þrátt fyrir að fyrir því væri engin skýr lagaskylda. Þannig að það er ekki nóg með að það sé rangt að við höfum ekki fylgt 69. gr., við höfum fylgt henni og við höfum gert meira en lögin kveða á um að við þurfum að gera. Það hefur verið sú pólitíska stefna sem við höfum keyrt undanfarin ár vegna verðbólgunnar.
Lífeyrisgreiðslur voru hækkaðar sérstaklega um 3% í júní í fyrra í mótvægisaðgerðum og það er skýrlega ákvörðun sem er umfram ákvæði 69. gr. Það er sömu sögu að segja um hækkanir greiðslna almannatrygginga á árinu 2023 en bætur almannatrygginga hækkuðu alls um 7,4% 1. janúar sl. og var miðað við verðbólguspá Hagstofunnar, en auk þess ákvað ríkisstjórnin að hækka bætur almannatrygginga um 1,1% til viðbótar til að hækkun ársins yrði ekki minni en hækkun verðlags samkvæmt vísitölu neysluverðs.
Varðandi það sem hv. þingmaður kallar kjaragliðnun og samanburð við launaþróun er vert að nefna nokkur atriði. Við útreikning launabóta fjárlaga hefur ekki tíðkast að taka mið af vísitölu launa, m.a. vegna þess að sú vísitala inniheldur launaskrið, heldur er horft til þess sem samið hefur verið um á markaði. Þetta hefur kannski skýrt meginhluta þess ágreinings sem hefur verið um túlkun greinarinnar undanfarin ár en af hálfu ráðuneytisins hefur margítrekað verið gerð grein fyrir því hvaða forsendur liggja hér að baki.
Það er margt annað órætt sem ég kannski hef tíma til að koma inn á í seinni ræðu.
