aðgerðaáætlun um þjónustu við eldra fólk fyrir árin 2024--2028.

Virðulegi forseti. Ég vil koma hér upp og fagna þessari aðgerðaáætlun. Það er afar mikilvægt og hefur lengi verið kallað eftir því að við settum okkur stefnu í málefnum eldra fólks og aðgerðum því tengdu og hér er einmitt komin stefna og aðgerðaáætlun. Sú sem hér stendur var einmitt formaður í starfshóp sem hafði það verkefni að kanna og koma með tillögur að því hvernig hægt væri að bæta aðbúnað og lífskjör eldra fólks. Mikið af þeim tillögum sem voru lagðar fram í þeirri skýrslu endurspeglast í þessari aðgerðaáætlun sem ég fagna mikið. Við vitum alveg að það hefur mikil vinna verið unnin í tengslum við eldra fólk, það hafa verið starfshópar, það hefur verið rætt við fagaðila sem hafa einmitt líka verið að sinna nýsköpun að miklu leyti, velferðartækni og fleira og svo hafa tilraunaverkefni verið í gangi og ég fagna því mikið að það sé verið að byggja á þeirri reynslu sem við höfum fengið í gegnum tíðina.

Hér hefur verið rætt um að það sé ekki gott að vinna þvert á ráðuneyti heldur þurfi einn einstaklingur að bera ábyrgð á málaflokknum. Ég ætla að leyfa mér að vera ósammála. Ég held að það sé afar mikilvægt að við vinnum þvert á ráðuneyti. Það var einmitt reynsla mín í starfshópnum að það var ekki hægt að koma með vissar tillögur því að starfshópurinn tilheyrði félagsmálaráðuneytinu, ekki heilbrigðisráðuneytinu, og svo öfugt, þrátt fyrir að það hafi vissulega verið aðilar þarna beggja megin við borðið. En ég tel að þetta sé mikilvægt því að eldra fólk og málefni þeirra eiga alveg klárlega heima bæði hjá félagslega hlutanum sem og hjá heilbrigðishlutanum. Því fagna ég því að hér sé verið að vinna þvert á ráðuneyti með fagaðilum og í rauninni er það í takt við farsældarlögin. Hér er m.a. verið að leggja til mælaborð eldra fólks þar sem á að taka saman samræmdar og tölfræðilegar upplýsingar um líðan, velferð og efnahag eldra fólks. Ég lagði fram einmitt þingsályktunartillögu þess efnis en í þessu verkefni er verið að ganga enn lengra. Með þessum upplýsingum er verið að byggja undir það að við sjáum í rauntölum hvar skórinn kreppir, hvar mikilvægast er að forgangsraða og ráðast í fyrst af öllu. Ég tel að það sé afar mikilvægt í þessum málaflokki að það sé gert.

Varðandi velferðartækni þá hefur líka verið rætt um að mikilvægt sé að hafa aðgengi að hjálpartækjum, eldra fólk hafi möguleika á því og hafi þekkingu og fái fræðslu um hvar sé hægt að nálgast hjálpartæki og hvernig þau eru og það gangi betur fyrir sig heldur en það gerir í dag. Það var einnig rætt að lögð væri áhersla á að samþætta verkefni og þjónustu ríkis og sveitarfélaga við eldra fólk með sérstakri áherslu á samþættingu heimahjúkrunar og stuðningsþjónustu. Þetta hefur verið gert m.a. með tilraunaverkefni í samstarfi við Reykjavíkurborg og með þessu er hægt að útrýma líka þessum gráu svæðum sem við erum allt of oft að rekast á og eldra fólkið okkar í rauninni skortir þjónustu af því að það lendir þarna einhvers staðar mitt á milli ríkis og sveitarfélaga. Kerfin þurfa að tala saman, ráðuneyti þurfa að tala saman. Ríki og sveitarfélög þurfa að tala saman, fagaðilar þurfa að ræða saman líka. Það er afar mikilvægt. Vissulega er markmiðið að endurhæfing og viðhaldsendurhæfing verði markviss og aðgengileg og við séum að setja fjármagn í forvarnaaðgerðir, styrkingu eldra fólks, hreyfingu og fleira.

Hér var talað um einstakling sem gæti barist fyrir málefnum eldra fólks og það var einmitt rætt um það í hópnum og lagt til að það yrði sett á fót starf eða embætti aðila sem hefði það hlutverk að vera réttindagæsluaðili eða hagsmunaaðili eldra fólks, samanber það sem gert er í málefnum öryrkja. Ég tel að þetta sé mikilvægt og áhugavert að fá að heyra hugmyndir ráðherra hvað þetta varðar.

Þjóðin er að eldast og við lifum lengur og við betri heilsu og því þarf einmitt markvissar aðgerðir sem vinna saman og koma þvert og hnökralaust ofan á hverja aðra. Við þurfum að hafa úrræði til staðar sem eldra fólkið okkar getur treyst. Við sjáum að eldra fólkið okkar vill búa lengur heima en það vill líka hafa aðgengi að þjónustu sem það getur treyst á og þá er mikilvægt að byggja undir öll þau þjónustuúrræði sem við höfum áður en kemur til dvalar á hjúkrunarheimili. Þá er ég að tala um alla þá stuðningsþjónustu sem sveitarfélög útvega og eins heimahjúkrun og sveigjanlega dagþjálfun og dagþjálfun. Það var einmitt tilraunaverkefni á Akureyri varðandi sveigjanlega dagþjálfun sem gengur út á það að eldra fólk sem býr heima getur sótt um að komast í sveigjanlega dagþjálfun. Þegar það er tilbúið út í daginn getur það kallað eftir því að það sé sótt og þá er farið með það í þessa dagþjálfun, þar fær það mat og kannski þjálfun og félagsskap og allt sem þarf og svo þegar fólk er tilbúið til að fara heim, hvort sem það er klukkan fjögur um daginn eða átta um kvöldið, er það keyrt heim og það getur sofið heima hjá sér. Þetta verkefni sýndi það að fjöldi á biðlistum eftir hjúkrunarrýmum snarlækkaði vegna þess að fólk treysti á þessa þjónustu. Jafnvel var það svo að á meðan á tilraunaverkefninu stóð og þeim bauðst rými hjá hjúkrunarheimili þá afþökkuðu þau það því þau vildu þiggja þessa þjónustu frekar áfram. Þetta úrræði er ekki einungis gott fyrir eldra fólkið okkar sem vill búa lengur heima heldur er þetta líka gott fyrir fjölskyldurnar því að við vitum það alveg að þeir allra nánustu eru þeir sem bera ábyrgð á eldra fólkinu okkar og hugsa um það með tilheyrandi álagi miðað við allt sem þau eru að gera í lífsins amstri. Það er því mikilvægt að þetta tali betur saman.

Hér var líka verið að tala um þjónustugátt, eina þjónustugátt fyrir allar upplýsingar og allar umsóknir. Ég tek undir þetta og fagna þessu mikið því að með öflugri þjónustugátt þá verður hægt að innleiða eina gátt umsókna. Eldra fólkið okkar er oft að lenda í því að það sækir um eitt þjónustuúrræði hjá sveitarfélagi, svo þarf að finna einhverja aðra gátt til þess að sækja um hjá ríkinu o.s.frv. Þetta er svolítið mikil upplýsingaóreiða. Því er mikilvægt að öllum gögnum og öllum upplýsingum sé komið fyrir á einum stað og helst einmitt að kerfin geti talað saman. Það þarf vissulega að huga líka að vernd persónuupplýsinga, þar gætu einmitt verið hindranir.

Það er eitt sem ég hef svolítið hoggið eftir varðandi eldra fólkið okkar og þjónustuna þegar það þarf virkilega á henni að halda. Fólk býr heima, það eldist og er við góða heilsu en síðan allt í einu getur heilsunni hrakað og fólk hefur ekki sótt um þjónustu hjá sveitarfélagi vegna þess að það hefur ekki þurft á henni að halda, eins og þrifum heima, mat eða eitthvað annað, það hefur ekki sótt um dagþjálfun eða hjúkrunarrými og þar af leiðandi er ansi langt ferli fyrir höndum. Einstaklingar hafa jafnvel tekið upp á því að sækja um þessa þjónustu þó svo að þeir hafi ekki þörf fyrir hana til þess að vera komnir framar í forgangsröðinni. Þetta er eitthvað sem við þurfum að skoða og getur vel verið að það sé verið að skoða þetta, ég hef bara ekki upplýsingar um það. En þetta er, því miður, eitthvað sem eldra fólkið okkar finnur stundum fyrir, það hefur veigrað sér við að þiggja þjónustu, en þegar virkilega á reynir þá er biðlistinn allt of langur.

Ég fagna því auðvitað að þessi aðgerðaáætlun sé komin fram. Þó svo að hér sé talað um fjögur ár þá er það nú þannig að við bíðum ekki fjögur ár eftir fyrstu aðgerðinni heldur er þegar farið af stað og ýmis verkefni eru þegar í gangi varðandi það sem hér er lagt til og ég fagna því. Auðvitað erum við stundum óþolinmóð hvað varðar svona málaflokk, eðli málsins samkvæmt, því okkur er umhugað um eldra fólkið okkar og við viljum að það hafi góða þjónustu. En ég veit að það eru allir að leggja sig fram og ég tel að þetta verði okkur til mikils framdráttar.