heilbrigðisstarfsmenn.

Forseti. Hv. þingkona Oddný G. Harðardóttir fór ágætlega yfir nefndarálit sem ég er með henni á, sem hluti af 1. minni hluta í nefndinni. Ég ætla kannski ekki að fara í einhverjum smáatriðum í gegnum þau sjónarmið aftur en langar til að leggja áherslu á nokkra mikilvæga punkta. Eins og kemur fram í nefndaráliti meiri hlutans er frumvarpið hluti af viðbrögðum hins opinbera við brýnum mönnunarvanda í heilbrigðiskerfinu. Gott og vel. Það er gríðarlegur mönnunarvandi innan heilbrigðiskerfisins en þessi aðgerð ein og sér er ekki að fara að svara þeim mönnunarvanda og það er kannski heldur ekkert ætlast til þess. En mér finnst mikilvægt að við höfum í huga að við erum með góðar upplýsingar um hvernig við getum tekið á mönnunarvandanum, hvaða aðgerðir við þurfum að fara í. Og þar er ekki verið að fara í nægilega afgerandi aðgerðir. Það snýr að því að vinnuumhverfið sé ákjósanlegt fyrir fólk, að það laði starfsfólk að, að farið sé í aðgerðir til að minnka álag og streitu á starfsfólk sem er gríðarlega mikilvæg aðgerð. Þar er ekki heldur verið að fara í neinar afgerandi aðgerðir. Þá þarf líka að horfa til þess að heilbrigðisstarfsfólk þarf að fá laun sem laða það að vinnunni, það þurfa að vera góð laun. Innan heilbrigðiskerfisins eru stórar kvennastéttir, gríðarlega mikilvægar kvennastéttir, sem eru ekki að fá ákjósanleg laun fyrir sína vinnu. Það er fíllinn í herberginu, það er risastór hluti af þessum mönnunarvanda.

Við verðum líka að horfa til þess hvernig vinnuumhverfið er, hvernig heilbrigðiskerfið er skipulagt. Þarna er fólk, gríðarlega flott og vel menntað fólk — ég leyfi mér að fullyrða að flestallt fólk sem fer og vinnur í heilbrigðiskerfinu er fólk sem raunverulega brennur fyrir því að hjálpa fólki, fyrir því að vera til staðar á erfiðustu augnablikum í ævi fólks og vera til staðar til að hjálpa. Það þarf að huga að vinnuumhverfinu. Ef við horfum bara á heilsugæslulækna og heilsugæslustöðvar, þar er nánast verið að afgreiða fólk á færibandi. Læknirinn hefur alveg ofboðslega takmarkaðan tíma með sjúklingnum til að tala við hann og kynnast honum og komast að rót vandans út af því hve mikill hraði er á öllu innan kerfisins. Ég get ekki ímyndað mér að það sé staða sem nokkur læknir óskar sér að vera í, að þurfa að vera að sinna svona gríðarlega mörgum sjúklingum, að það séu svona margir sjúklingar sem falla á herðar svona fárra lækna. Það er ekki vinnuumhverfi sem ég ímynda mér að margir læknar séu sáttir við. Þarna er því risastórt vandamál sem við eigum að vera að taka á. Það að hækka þann aldur sem fólk má vinna innan heilbrigðiskerfisins — auðvitað skiptir það máli upp á sveigjanleika að fólk hafi frjálst val um hversu lengi það getur unnið — er ekki að fara að svara þessum mönnunarvanda.

Það sem er svo enn furðulegra er að þetta virðist vera eina aðgerðin, konkret aðgerðin sem við erum að fara í akkúrat núna — og þegar ég segi við þá meina ég ríkisstjórnin og meiri hlutinn. Þetta virðist vera eina aðgerðin til að svara þessum brýna mönnunarvanda, frumvarpið sem við erum að fjalla um núna, og það er ekki einu sinni verið að tryggja það atriði sem ætti að vera gulrótin til þess að laða að starfsfólk sem á svo að koma til með að svara þessum mönnunarvanda að einhverju leyti, en það er að tryggja að starfsfólk sem er komið yfir sjötugt sé á sömu kjörum og annað heilbrigðisstarfsfólk. Það er ekki nóg að brýna það í einhverju nefndaráliti eins og meiri hlutinn gerir. Þar stendur skrifað, með leyfi forseta:

„Meiri hlutinn telur þó nauðsynlegt að beina því til stjórnvalda að vinna með aðilum vinnumarkaðarins og lífeyrissjóðum að lausn á þeim álitamálum sem kunna að skapast við meðferð og ráðstöfun mótframlags launagreiðanda þegar starfsmenn vinna fram yfir 70 ára aldur.“

Forseti. Þetta er ekki að tryggja að það verði jöfn kjör, þetta tryggir það ekki. Það sem myndi tryggja það og það sem tryggir það er hreinlega að setja það í lög. Við erum löggjafinn hérna. Ef það er ætlun löggjafans að tryggja að kjörin séu jöfn og þau sömu og annað starfsfólk innan heilbrigðiskerfisins býr við þá setjum við það í lög. Það er nákvæmlega það sem við þrír þingmenn, sú sem hér stendur og hv. þingmenn Oddný G. Harðardóttir og Guðmundur Ingi Kristinsson, stöndum saman um, þ.e. að gera breytingartillögu og tryggja í lögum að kjörin verði þau sömu.

Ég er algerlega sammála því að auðvitað á það að vera frjálst fyrir fólk að kjósa að vinna áfram þótt það sé komið á einhvern vissan aldur en við hljótum líka að þurfa að horfa til þess að vinnu innan heilbrigðisstofnana, vinnu heilbrigðisstarfsfólks, fylgir gríðarlega mikið álag eins og staðan er í dag. Við verðum á sama tíma að tryggja að við náum að halda nægilega vel utan um fólk og fylgjast með og tryggja að fólk sé ekki að ganga á heilsu sína og sérstaklega þegar það er komið á aldur og er kannski búið að vinna í þessum störfum í tugi ára, að við séum einhvern veginn að fylgjast grannt með og líka að halda utan um og passa að vinnuumhverfið, álagið og streitan þar, gangi ekki á og skerði heilsu fólks. Það skiptir rosalega miklu máli. Þá verðum við líka að huga að því að nú er bara verið að opna fyrir fólk innan heilbrigðisstétta en þetta þyrfti líka að vera opið fyrir alla. Auðvitað á það að vera frjálst val fyrir alla sem eru komnir á aldur að vinna áfram. En þá þurfum við aukalega að tryggja, ef við erum að fara að opna þessa gátt, að það sé raunverulegt val fólks, og með raunverulegu vali meina ég að fólk sé ekki nauðbeygt til að vinna áfram út af fjárhagsstöðu sinni, að það sé svo illa statt fjárhagslega að það hafi ekkert raunverulegt val um að hætta að vinna. Við verðum að tryggja að þegar við erum að opna á frelsi fólks og sveigjanleika til að ákveða að vinna áfram þá sé það raunverulegt val á þennan hátt.

Þetta eru þeir fyrirvarar sem ég hef við þau skref sem við erum að taka hér því að þau eru vissulega fordæmisgefandi fyrir framtíðina upp á fleiri starfsstéttir innan heilbrigðisstétta. Ég vona að meiri hlutinn sjái þörfina fyrir að tryggja jöfn réttindi, að þeir sem eru orðnir sjötugir og eldri séu ekki ódýrara vinnuafl fyrir atvinnurekandann, fyrir vinnustaðinn, að það sé verið að greiða öllum jafnt, að allir séu á sömu kjörum. Það skiptir máli. Við erum ekkert að fara að laða þetta fólk að, þetta gífurlega menntaða, flotta og reynslumikla fólk, nema við séum að tryggja sömu kjör. Fyrir utan það hvað það er einhvern veginn mikið diss, forseti, afsakið slettuna, að gera þetta svona.

Vonandi verður þessi breytingartillaga bara samþykkt og þá getum við verið græn á þessu góða máli. Annars erum við komin á einhvern furðulegan stað. Ég get ekki séð að meiri hlutinn sé á neinn hátt, með einhverju svona ávarpi í nefndaráliti, að tryggja að komið verði í veg fyrir að fólk sem er orðið 70 ára og eldra komi inn og vinni og verði ódýrari vinnukraftur en aðrir sem eru að vinna í sömu stétt. Það er náttúrlega ólíðandi að bjóða upp á slíkt.