þróunarsamvinna og réttindabarátta hinsegin fólks.
Virðulegi forseti. Ég vil fagna tækifærinu til að ræða þessi mál hér. Ég tel að við Íslendingar, sem erum á margan hátt brautryðjendur og stöndum á flesta mælikvarða mjög framarlega meðal þjóða hvað réttindi hinsegin fólks varðar, þó að enn sé alltaf mikið starf óunnið, eigum að skoða möguleika til að beita okkur á þessu sviði í þróunarsamvinnu eins og víða annars staðar. Mannréttindi eru eðli máls samkvæmt lykilþáttur í utanríkisstefnu landsins, þar á meðal í alþjóðlegu þróunarsamvinnunni.
Við höfum á síðustu árum beitt okkur af sífellt meiri þunga í baráttu fyrir réttindum hinsegin fólks á alþjóðavettvangi og þar höfum við talað skýrt fyrir réttindum þess í tvíhliða samskiptum við önnur ríki sem og á vettvangi alþjóðastofnana. Hér má nefna að Ísland nýtti tækifærið í mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna 2018–2019, en Ísland var meðal fyrstu ríkja innan Sameinuðu þjóðanna til að leggja það fram sem sérstakt áherslumál á vettvangi mannréttindaráðsins. Málefni hinsegin fólks voru jafnframt í forgrunni í formennsku Íslands í Evrópuráðinu. Ísland heldur áfram að leggja áherslu á réttindi hinsegin fólks á vettvangi mannréttindaráðsins og hefur haft það að markmiði að gefa hverju aðildarríki Sameinuðu þjóðanna ábendingar um hvað betur mætti fara í þeim efnum þegar ríki gangast undir allsherjarúttekt mannréttindaráðsins.
Ísland er aðili að tveimur alþjóðlegum ríkjabandalögum um réttindi hinsegin fólks, annars vegar Equal Rights Coalition (ERC) sem stofnað var árið 2016 og hins vegar kjarnahópi ríkja um málefni hinsegin fólks í New York, en markmið hópsins er að vinna að réttindum hinsegin fólks í málefnastarfi Sameinuðu þjóðanna og tryggja virðingu fyrir mannréttindum og grundvallarfrelsi með áherslu á vernd gegn mismunun og ofbeldi. Ísland veitir jafnframt stuðning til stofnana sem vinna í málaflokknum, t.d. hnattræna jafnréttissjóðsins þar sem einkaframtakið og opinberir aðilar taka höndum saman til að styðja við málsvara réttinda hinsegin fólks í þróunarríkjum. Þá styður Ísland starf skrifstofu mannréttindafulltrúa Sameinuðu þjóðanna, sem er leiðandi stofnun um verndun mannréttinda, og veitir Ísland sérstakt framlag til undirstofnunarinnar UN Free and Equal, sem berst fyrir réttindum hinsegin fólks hvarvetna í heiminum. Á vettvangi Alþjóðabankans veitir Ísland stuðning við mannréttindasjóð bankans sem vinnur m.a. að réttindamálum hinsegin fólks í samstarfslöndum bankans.
Fulltrúar í tvíhliða samstarfslöndum Íslands leitast sömuleiðis við að koma á samtali við hagsmunasamtök hinsegin fólks. Mikilvægast er að fara varlega í þeim efnum þar sem opinberar stuðningsyfirlýsingar við málaflokkinn og beinn stuðningur getur í sumum tilvikum komið verst niður á hagsmunum þeirra sem ætlað er að verja. Sums staðar er þetta túlkað sem bein íhlutun Vesturlanda í innanríkismál og kyndir undir gagnrýnisraddir. Það á m.a. við í sumum Afríkuríkjum. Þannig þykir stundum vænlegra til árangurs að starfa hljóðlega eða kannski myndi einhver segja á bak við tjöldin, það sem á ensku heitir „quiet diplomacy“, m.a. með samráði við líkt þenkjandi aðila, stuðningi við mannréttindamál á almennum grundvelli og með því að tryggja jafnan aðgang allra að grunnþjónustu.
Varðandi það með hvaða hætti við fylgjumst með stöðunni þá er það gert, bæði hvað varðar Malaví og Úganda og síðan núna Síerra Leóne, þar sem við hyggjumst opna sendiráð á næsta ári, með reglulegum greiningum og samtali við líkt þenkjandi ríki og fjölþjóðlegar stofnanir á vettvangi. Í Malaví hafa fulltrúar sendiráðsins átt samtöl við réttindasamtök samkynhneigðra með frekara samstarf að markmiði og í Úganda þarf að stíga varlega til jarðar vegna nýrrar lagasetningar sem herðir mjög viðurlög við samkynhneigð en fulltrúar sendiráðsins greina nú hvernig nálgast megi samtök hinsegin fólks án þess að stofna þeim í hættu. Við erum komin skemmra á veg í Síerra Leóne með það að greina stöðuna enda stutt síðan fólk kom til starfa í landinu.
Við munum síðan fylgja þessu frekar eftir. Í drögum að þingsályktunartillögu um stefnu um alþjóðlega þróunarsamvinnu Íslands 2024–2028 er komið inn á þennan málaflokk og ég hlakka til að kynna stefnuna fyrir Alþingi á komandi vikum. Þar er m.a. í fyrsta sinn lögð sérstök áhersla á málefni hinsegin fólks með það að markmiði að efla þau í þróunarsamvinnu Íslands.
