veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og stjórn fiskveiða.

Hæstv. forseti. Hér í dag erum við að ræða stórt mál. Það er óhætt að segja að sjávarútvegur sé fyrirferðarmikill í lífi þessarar litlu þjóðar og hafi verið það um langan aldur. Fyrsta skjaldarmerki landsins sem þekkt er bar einmitt flattan hauslausan þorsk og var það merki þessarar eyju frá árinu 1593, svo staðfestar heimildir séu til um, til ársins 1903 þegar fálkamerkið góða var tekið upp. Ef saga íslenskrar efnahagsþróunar, sérstaklega á 20. öldinni, er skoðuð þá er hægt að súmmera hana upp nánast í einu orði: Sjávarútvegur. Við sjáum auðvitað merkin allt í kringum okkur; skipstjóravillurnar í Vesturbænum sem voru byggðar fyrir ótrúlegan hagnað fyrstu áranna sem útgerð var hér í einhverju marki frá Reykjavík árin í kringum fyrri heimsstyrjöld, þegar fjárfesting í skipum borgaði sig upp á tveimur árum. Við þekkjum auðvitað líka söguna í kringum nýsköpunartogarana, þegar atvinnustefna ríkisins var sú að byggja upp þennan atvinnuveg, þessa atvinnugrein og veðja á hana til efnahagsþróunar. Við eyddum öllum þeim gjaldeyrisforða sem við höfðum annars aflað okkur í stríðinu, sem var umtalsverður, á tveimur árum í fjárfestingu í sjávarútvegi.

Alla tíð síðan má segja að það hafi verið markviss stefna af hálfu íslenska ríkisins að styðja við þennan atvinnuveg og byggja um hann ramma sem getur orðið til þess að hans vegur verði sem mestur. Við getum nefnt hluti eins og fjölgengisstefnuna sem var í gangi á sjötta áratugnum. Við getum nefnt niðurgreiðsluna á olíunni sem var til staðar í upphafi áttunda áratugarins. Við getum auðvitað nefnt þorskastríðin sem voru háð til að tryggja hagsmuni Íslendinga þegar kom að sókn í miðin í kringum landið og var það vel að þau tækjust með þeim hætti sem þau tókust, að Bretar voru látnir bakka með sínar kröfur og við tókum stjórnina á okkar eigin landhelgi.

Þetta leiddi auðvitað allt til talsverðrar ofveiði og í óefni stefndi á áttunda og níunda áratugnum. Þess vegna, eins og kom fram í máli eins hv. þingmanns hér áðan, var gripið til þess ráðs að búa til þetta kvótakerfi og kvótasetja mikilvægustu fisktegundirnar, sérstaklega auðvitað þorskinn. Var það vel, því að tekist hefur að snúa við þeirri óheillaþróun sem var á þeim tíma, ólíkt því sem gerst hefur víða annars staðar í heiminum. Það er auðvitað rétt að íslenskur sjávarútvegur er gríðarlega mikilvæg atvinnugrein enn þann dag í dag á Íslandi. Hún er ein helsta stoðin fyrir íslenskt efnahagslíf og ein af þremur meginatvinnugreinum þegar kemur að gjaldeyrisöflun þessarar þjóðar.

En hvað var það þá við kvótakerfið sem varð til þess að hér hafa staðið takmarkalitlar deilur síðan því var komið á? Það var kannski ekki kvótakerfið sem slíkt, þetta ágæta fyrirkomulag að tekin sé ákvörðun um það út frá ráðleggingum okkar fremstu vísindamanna um hversu mikið er skynsamlegt að sækja í þennan stofn, þessa sameiginlegu auðlind þjóðarinnar sem hefur verið ríkur skilningur Alþingis og þjóðarinnar allrar að væri sameiginleg auðlind þjóðarinnar alla tíð, a.m.k. frá því að fólk fór að velta því fyrir sér. Jú, það var auðvitað frjálsa framsalið á kvótanum sem kom til árið 1990. Sú saga er auðvitað margsögð í þessum sal að hér voru mikil átök um þá hugmynd. Þar var þeim sem fengu aflaheimildirnar, byggðar á ákveðinni veiðireynslu á ákveðnu tímabili, fengið það vald að nýta þær, leigja þær frá sér eða hugsanlega selja þær. Með þessari aðgerð varð auðvitað þessi sameiginlega auðlind okkar að sérréttindum.

Það var aðeins komið til móts við gagnrýni á þetta fyrirkomulag í upphafi þessarar aldar og árið 2004 er farið að leggja veiðigjöld á þá sem eiga kvótann, þó engu að síður ákaflega hófsamt gjald og enn þann dag í dag stendur það eiginlega ekki undir þjónustu við atvinnugreinina sem slíkt. Hv. þm. Teitur Björn Einarsson sem talaði hérna á undan mér nefndi í sinni ræðu að þetta kerfi hafi reynst mjög vel. Það er auðvitað satt að það hefur reynst mjög vel fyrir suma. Hins vegar skynjar almenningur í þessu landi mikið óréttlæti í þessu kerfi og það hefur ítrekað komið fram í skoðanakönnunum og könnunum á því hvernig afstaða þjóðarinnar er til þessarar atvinnugreinar. Mikil samþjöppun hefur orðið í henni. Samþjöppun þarf ekki endilega að vera slæm þegar horft er á atvinnugreinar sem slíkar eða fyrirtækjarekstur sem slíkan, stærðarhagkvæmnin getur verið jákvæð þegar kemur að viðskiptalegum sjónarmiðum. En þessi samþjöppun hefur hins vegar orðið þannig að þessi réttindi, þessi sameiginlega auðlind sem við tölum um á tyllidögum, hafa orðið að sérréttindum sem hafa safnast á æ færri hendur. Það hefur líka komið fram í ræðum hv. þingmanna hér í dag að þetta kerfi hefur haft óhagstæð áhrif á byggð í landinu, á sumar byggðir landsins. Þetta kerfi hefur líka skapað stétt milljarðamæringa sem hafa smám saman verið að sölsa undir sig íslenskt atvinnulíf í krafti þess auðs sem kerfið bjó til.

Frú forseti. Ég vil taka það fram að ég hef ekkert á móti milljarðamæringum og ekki nokkurn skapaðan hlut á móti því að fólk auðgist á viðskiptum. Hins vegar erum við að tala um auðlind sem á að vera og heita sameign þjóðarinnar. Það verður að segjast, frú forseti, að það hefði verið hægt að taka öðruvísi á þeim málum, þeim ávinningi sem varð af kvótakerfinu á sínum tíma með því t.d. að gera atlögu að því að byggja upp sterkan auðlindasjóð á borð við olíusjóð Norðmanna. En í staðinn fer þetta til nokkurra einkafyrirtækja. Það er vissulega jákvætt sem hefur verið að gerast á undanförnum árum að einstaka þessara fyrirtækja eru að koma inn á markað og eru þar með að opna eignarhald sitt fyrir almenningi og almennum fjárfestum. Það er auðvitað jákvætt. Vonandi verður framhald á því og við sjáum fleiri öflug sjávarútvegsfyrirtæki á íslenskum hlutabréfamarkaði. En engu að síður er skynjun þjóðarinnar enn sú að það sé óréttlæti í kringum þetta kerfi. Það er í gangi vinna á vegum hæstv. matvælaráðherra til þess að skapa sátt um kerfið til að laða ólíka aðila að borðinu og taka umræðuna umbúðalaust um hvað er hægt að gera betur og er það í sjálfu sér einnar messu virði. Þó er ekki líklegt, a.m.k. að mati þess sem hér stendur, að hún skili þeirri sátt sem æskilegt væri.

Hvað varðar þetta mál sem hér er til umfjöllunar, að setja grásleppuna í kvótakerfi, þá má heyra á máli hv. þingmanna hér og eins inni í atvinnuveganefnd að áhöld eru um það hvort verndarsjónarmið, sem eru auðvitað, eins og áður hefur komið fram í þessari umræðu, helstu rökin fyrir því að setja á kvótakerfi, eigi við í þessu tilfelli. Á hinn bóginn er þó ljóst og verður vonandi þannig að þetta mál fer sinn farveg inn í atvinnuveganefndina þar sem það verður rætt enn frekar til viðbótar við það sem þegar er orðið. Það verður áhugavert, frú forseti, að sjá hver örlög þess verða þar.