utanríkis- og alþjóðamál 2023.
Virðulegi forseti. Ég ætlaði að fara yfir stutt yfir það sem er eitt af verkefnum okkar í utanríkismálanefnd, það er m.a. að halda EES-samningnum á lífi. Það þýðir að við þurfum að gera það raunverulega ef okkur er full alvara þegar við segjum hann vera mikilvægasta milliríkjasamning sem við höfum gert og það hafa bæði utanríkisráðherra og fleiri gert. Ég hef, eins og ég hef sagt áður úr þessu púlti, áhyggjur af ysta hægrinu eða afturhaldsöflum, hvort sem þau eru í flokkum sem vilja gera allt til að draga úr mikilvægi þessa samnings þannig að við á endanum — og það er þegar byrjað að tala fyrir því; maður heyri raddir m.a. innan úr Sjálfstæðisflokknum, ég les greinar á síðum Morgunblaðsins þar sem verið er að segja það kinnroðalaust að við eigum frekar að fara í það að hverfa frá EES og Schengen og fara yfir í tvíhliða viðræður. Mér finnst það einfeldni. Mér finnst það barnaskapur að horfast ekki í augu við þann umheim sem nú blasir við. Við sjáum það að þeir samningar sem við höfum verið að gera í fríverslunarsamningum eru 38 eða 39, að mig minnir. Þar af eru þrír eða fjórir sem við höfum náð að gera á eigin forsendum. Við höfum gert hina í samvinnu við EFTA-ríkin. Það skiptir okkur máli að vera í samfloti með öðrum og ekki síst þá við EFTA-ríkin núna meðan við erum eingöngu við það borð og þá verðum við að nýta það vel.
Ég hef ákveðnar áhyggjur núna miðað við framvinduna á svonefndri bókun 35, sem er búið að reyna að gera tortryggilega. En þetta snýst fyrst og fremst um að tryggja réttindi Íslendinga og að við Íslendingar eigum rétt á grundvelli EES en ekki að okkar staða sem neytenda, sem einstaklinga, eins og m.a. hefur komið í fæðingarorlofsmálum sem Hæstiréttur fjallaði um á athyglisverðan hátt, að okkar réttur á þessu svæði sé tryggður. Út á það gengur þetta mál. Einhvern veginn hefur þessum afturhaldsöflum tekist að einhverju leyti að hræða fólk til að vera á móti þessu eða jafnvel þingmenn hér sem eru að reyna að gera allt til að torvelda framgang þess að við viðurkennum og setjum forgangsreglu þegar kemur að EES-málunum. Þannig að, talandi t.d. um fæðingarorlof, við eigum og öðlumst skýran rétt til fæðingarorlofs á EES-svæðinu, að hann verði skýr en ekki óviss eins og var fyrir dóminn. Við í utanríkismálanefnd erum búin að fara mjög ítrekað og vel yfir þessi mál. Þegar hæstv. núverandi utanríkisráðherra lagði það mál fram sem þáverandi utanríkisráðherra fórum við mjög vel yfir það, fengum mjög marga gesti og eins núna þegar skýrsla forvera hennar í starfi var lögð fram varðandi EES-samstarfið.
Samandregið þá er þetta eitt af þessum málum sem Alþingi verður að standa vaktina gagnvart og þá skiptir ekki máli hvort það er stjórn eða stjórnarandstaða. Ég undirstrika að við í Viðreisn komum ríkisstjórninni til hjálpar þegar þriðji orkupakkinn var ræddur hér og mörg gífuryrði látin falla um sjálfstæði og fullveldi. Og ekkert, enginn spádómur varðandi það mál, sem var snúið, rættist — enginn spádómur, þessir dómadags spádómar sem fylgdu því máli. En ríkisstjórnir þurfti aðstoð og við í Viðreisn hjálpuðum henni að ná því máli í gegn.
Að öðru. Ég vil undirstrika varðandi tvö risamál. Það er annars vegar varðandi þróunaraðstoð, ég tel jákvæð skref hafa verið tekin í þróunaraðstoð, ekkert stór en þau eru jákvæð og þau eru mikilvæg og það eru ákveðin merki til lengri tíma um hvað við ætlum að gera. Þetta er að skila sér í mjög merkilegu starfi, hvort sem það er í Malaví í eða Síerra Leóne eða fleiri ríkjum þar sem við höfum lagt hönd á plóg. Síðan er hitt sem við þurfum að átta okkur á þegar kemur að stóra sviðinu, alheimsmálunum, og það er hvernig við getum stuðlað að friði í heiminum. Ég vil taka undir það með ráðherra að ég held að það verðum við að gera á raunsæjan hátt, það verðum við að gera á þann hátt að það nýtist raunverulega þeim þjóðum sem eru að berjast gegn ofríki annarra, eins og t.d. Úkraínumenn eru að berjast gegn ofríki Rússa, og við verðum að hlusta á þær þjóðir. Þá er ekkert undanskilið hvaða leiðir við þurfum að fara og getum farið sem herlaus þjóð. (Forseti hringir.) Ef það þýðir að við þurfum að hjálpa Úkraínumönnum, hvort (Forseti hringir.) sem er með vopnakaup eða annað, þá gerum við það. En ég undirstrika að það á að fara í gegnum þingið og slík prinsippumræða verður (Forseti hringir.) að hafa átt sér stað hér í samtali við utanríkismálanefnd áður en slík skref eru tekin.
Að öðru leyti þá vil ég þakka þessa umræðu og annars ágæta skýrslu.
