fjárlög 2025.

(Forseti (ÁsF): Forseti biðst afsökunar á þeim mistökum sem hann gerði.)

Virðulegur forseti. Ég þorði ekki annað en að sitja sem fastast, enda taldi ég alveg óvíst hversu mörg andsvör yrðu leyfð hér í dag.

(Forseti (ÁsF): Þetta er nýr formaður fjárlaganefndar.)

Þetta er allt að koma, er sagt um þau fjárlög sem hér liggja fyrir. Fer þetta ekki að verða búið, væri annar möguleiki ef menn vilja á annað borð nefna fjárlögin einhverjum nöfnum. En það vakti athygli mína í kynningu hæstv. fjármálaráðherra á frumvarpinu að heildarútgjöld ríkissjóðs á næsta ári komu aldrei fram, sem er mögulega mikilvægasta talan af öllum tölum í fjárlögunum. Fjármálaráðherra til varnar tók forveri hans upp þennan takt í kynningu fjárlaga fyrir nokkrum árum og ég hef þess vegna spurt fjármálaráðherra hverju sinni í andsvari mínu hver heildarútgjöld ríkissjóðs verði á næsta ári samkvæmt fjárlagafrumvarpinu. Ég bara gleymdi því í andsvörum mínum fyrr í dag þannig að ef hæstv. fjármálaráðherra kemur hér upp þá væri nú gaman að heyra hann segja það.

Ég hef áhyggjur af því að sá tónn sem hér er sleginn sé ekki sá sem við svo sárlega þurfum á að halda í slagnum við verðbólguvæntingar og verðbólgu. Það að áætlaður útgjaldaauki ríkissjóðs sé um 4,1% á milli ára er vissulega bæting frá því sem verið hefur frá árinu á undan en það er nú svolítið eins og að setja mælistikuna sem var notuð hjá sumum í Icesave-málinu forðum, að hugnast vel seinni Icesave-samningarnir af því sá fyrsti var svo hræðilegur. Þeir urðu í sjálfu sér ekki betri við það eitt.

Ég ræddi við hæstv. fjármálaráðherra, í andsvari við upphaf þessarar umræðu, afstöðu hans til þeirra sjónarmiða sem fjármálaráð setti fram í umsögn sinni um fjármálaáætlun sem grundvallar það plagg sem hér er lagt fram. Þar voru settar fram býsna alvarlegar athugasemdir og varúðarflögg, en það er sem sagt fjármálaráð sem hefur það hlutverk að greina þessi plögg. Fjármálaráð benti á það að minna aðhald væri í ríkisrekstri hér en í samanburðarlöndunum og hélt svo áfram, með leyfi forseta: „Fjárhagsleg afkoma hins opinbera er veik, ekki síst vegna mikils útgjaldavaxtar undanfarin ár.“ Og sagði síðan: „Útgjaldavöxtur síðustu ára er ósjálfbær.“

Í þessu samhengi vakti það undrun mína þegar hæstv. fjármálaráðherra sagði við kynningu fjárlaganna í gær að nú væri ekki tími fyrir niðurskurð. Ég held að í kjölfar svona gríðarlegs vaxtar í útgjöldum eins og við höfum horft upp á undanfarin ár þá sé einmitt tími til að skera niður, setjast yfir það hvar við höfum farið fram úr okkur, hvar við erum að gera meira en þörf er á og hvað af því sem ríkissjóður er að borga fyrir sé hreinlega óþarft. Við getum bara nefnt eitt: Ég held að fjölmiðlanefnd t.d. og sá kostnaður sem henni fylgir, þó að það sé ekki stóra talan í ríkisútgjöldunum, sé í besta falli skaðlaus en ég held hún sé það í raun ekki. Svona hlutum þarf bara að hætta, taka ákvörðun um það. Og það er fullt af öðru inni í ríkisreikningnum sem sambærileg sjónarmið eiga við um. Það hefur aldrei verið mikilvægara en nú að menn nálgist ríkisfjármálin með þeim hætti að það séu teknar hugrakkar ákvarðanir þar sem menn segja bara: Við erum hættir þessu. Við ætlum að gera minna af þessu. Hérna erum við að skjóta yfir markið. Hérna þurfum við að laga kerfið. Heilbrigðismálin eru gott dæmi í þessum efnum og menntamálin, með eitt dýrasta grunnskólakerfi í heimi en næstversta árangur í Evrópu. Mikilvægi þess að hafa kjark til að endurskoða kerfið og kryfja þau — ég vona að sá kjarkur aukist til framtíðar með hag lands og þjóðar í huga og í tilefni menntunarinnar, sérstaklega okkar yngstu barna.

Hæstv. fjármálaráðherra kom inn á það í ræðu sinni að ef verðbólguvæntingar eða verðbólguspá sú sem nú er horft til gengur eftir muni afborgun 30. millj. kr. láns með breytilegum vöxtum lækka um 50.000 kr. á mánuði fyrir lok næsta árs. Fjármálaráðherra gleymdi alveg að nefna í þessu samhengi hvað þetta sama lán hefur hækkað mikið í mánaðarlegum afborgunum undanfarið. Það er miklu hærri tala en lofað er í lækkun gangi þessar spár eftir. Það verður að skoða þessa heildarmynd og líka í tímalegu samhengi.

Það eru önnur atriði þarna og ekki hægt að ræða málin öðruvísi en að nefna stöðuna á húsnæðismarkaði og framboðsskortinn sem grundvallast auðvitað að miklu leyti á viðvarandi lóðaskorti, og lag fyrir hæstv. fjármálaráðherra að eiga samtal við borgarstjórann nú um stundir. Það er langt síðan var slíkt tækifæri, eða það hefur hreinlega aldrei gerst, held ég, að Framsóknarmenn sitji bæði í fjármálaráðuneyti og borgarstjórastól þannig að nú er lag til að mynda að ræða við þann sem stýrir borginni um að líta til breytinga á skipulagsmörkum sem mér heyrist bæjarstjórarnir í nágrannasveitarfélögum höfuðborgarinnar telja að gætu haft mikil og jákvæð áhrif hvað varðar framboð á lóðum. En í því samhengi verður auðvitað að nefna með hvaða hætti til að mynda það verkfæri sem hlutdeildarlánin eru og eiga að vera — er ekki komið á sjötta mánuð síðan síðustu slíku lánin voru afgreidd? Mér heyrist á umræðunni að það horfi til betri vegar en það er svona þessi tilfinning að hlutum sem eru að valda vandræðum nú um stundir sé leyft að danka óþarflega lengi.

Það hefur komið hér fram í umræðunni sá mikli tekjuauki sem ríkissjóður hefur notið undanfarin þrjú ár, 100 milljarðar á ári undanfarin þrjú ár, upplýsti hæstv. fjármálaráðherra hér í umræðunni. En það hefur alveg gleymst að nefna hvernig hann er tilkominn að stórum hluta. Ég spurði hæstv. fjármálaráðherra, í kjölfar ræðu sinnar fyrr í dag, hvort það hefði verið greint hver áhrif verðbólgu eða hversu stór hluti þessara 100 milljarða væri tilkomin vegna verðbólguáhrifa. Hæstv. ráðherra átti ekki svar við þeirri spurningu, hann kannski á það núna, en það er auðvitað ekki fráleitt að horfa á þetta sem viðbótarskatt á heimili landsins, þann hluta þess tekjuauka sem þannig er tilkominn.

Í ræðu sinni sagði fyrsti varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson, að útgjaldareglan þyrfti að koma til skoðunar og ég gat ekki skilið annað en að útgjaldareglan yrði tillaga, annaðhvort hans eða flokks hans, til breytingar á þessum þingvetri, að hún yrði innleidd. Ég hef ekki séð það í þingmálaskrá en það er kannski yfirsjón, hún er umfangsmikil. En maður hlýtur þá að spyrja sig: Af hverju gera menn þetta ekki bara? Af hverju vinna menn ekki bara samkvæmt því sem þeir eru sannfærðir um að sé til bóta til að ná stjórn á útgjaldahlið ríkissjóðs og hagstjórninni almennt, sem er það mikilvægasta sem við getum gert í slagnum við verðbólguna nú um stundir?

Ég gat ekki skilið hv. þingmann öðruvísi en að það væri m.a. og kannski fyrst og fremst vegna afstöðu minnihlutaflokkanna að útgjaldareglunni hefði ekki verið komið á. Hv. þingmaður leiðréttir mig ef þetta var misskilningur. Ég get sagt það strax hér að ég, og ég veit allur þingflokkur Miðflokksins, myndi styðja slíkt mál ef það kæmi fram, en fyrst þarf það að koma fram. Það er eiginlega alger forsenda til að við getum stutt við mál að þau komi fram. Þetta hefur verið á svona spjöldum á samfélagsmiðlum frá Sjálfstæðisflokknum en ég man enn ekki eftir tillögu sem þingheimur hefur fengið að taka afstöðu til í þessum efnum. Það væri til bóta og ég lýsi yfir stuðningi mínum við slíkt mál.

Hér eru fleiri atriði sem ástæða væri til að koma inn á en ég reikna nú með að ég komi inn á það í samtölum mínum við fagráðherra í umræðunni á eftir. Ég get þó ekki annað en nefnt að mér þykir ansi oft reynt að drepa umræðunni á dreif með því að nálgast hana með nýyrðum. Nú er mikil áhersla lögð á verðbólgu án húsnæðisliðar, frumjöfnuður er nefndur sem aldrei fyrr, hugtak sem ég held að fyrrverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, hafi byrjað að nota hér þegar norræna velferðarstjórnin var við völd. (Forseti hringir.) Ég held að við ættum að tala um hlutina eins og þeir eru. Þetta eru ekki skilaboðin sem ég held að Seðlabankinn hafi verið að vonast til að kæmu frá okkur hvað varðar raunverulegt aukið aðhald. En sjáum hvað setur. Þessari umræðu á eftir að vinda fram (Forseti hringir.) og það verður áhugavert að sjá hvernig hv. fjárlaganefnd vinnur málið áfram.