fjárlög 2025.
Virðulegi forseti. Þetta er allt að koma, segir fjármálaráðherra. Mig langar eiginlega að spyrja: Hvert ertu að fara? Og segja svo: Koma svo. En þessi umræða hér í gær og í dag hefur um margt verið áhugaverð, áhugavert að fá ráðherrana hingað með sín málefnasvið, svo að það liggi fyrir. Fjárlagafrumvarp þetta byggir á þeirri von að verðbólga lækki á næstu mánuðum. Það byggir á von um ákveðna framtíð og því að stýrivextir Seðlabanka Íslands muni sjá til þess að verðbólgan hjaðni vegna hæstu stýrivaxta í hinum vestræna heimi, 9,25%. En er það svo?
Eins og segir í fjárlagafrumvarpinu eru drifkraftar verðbólgu þrír. Það eru hnökrar á framboðshlið, þróttmikil eftirspurn og væntingar um verðbólgu. Sögulega eru miklar væntingar um verðbólgu á Íslandi, vegna sögu okkar sem lands með mikla og háa verðbólgu, ekki síst á níunda áratug síðustu aldar þegar verðbólga fór upp í 130% milli áranna 1980 og 1990. Við vorum að berjast við að koma verðbólgunni niður allan tíunda áratug síðustu aldar; sögulega byrðin þegar kemur að verðbólguvæntingum er því mikil. Þegar við lítum á þetta út frá væntingum, hvort þetta fjárlagafrumvarp muni minnka væntingar um háa verðbólgu, þá er ekki að sjá að svo sé. Ég get ekki séð það. Markvert aðhald sem hlutfall af vergri landsframleiðslu fer að minnka úr 1,6% í ár af vergri landsframleiðslu í 0,9% á næsta ári. Við erum alltaf að horfa á þetta út frá vergri landsframleiðslu sem er heildin. Gjöld ríkissjóðs í ár eru 1,552 milljarðar en tekjur eru, það fer eftir því hvernig þú lest, 1.448 milljarðar eða 1.497 milljarðar. Það er halli á ríkissjóði upp á 41 milljarð og það er í sjálfu sér verðbólguhvetjandi. Þegar við horfum á hnökrana á framboðshliðinni er augljóst mál að það er stórkostlegur skortur á húsnæði. Ég skora á hæstv. fjármálaráðherra að taka það samtal við fjárlaganefnd, og við þingið, hvort ríkið eigi að stíga enn sterkar inn til framleiðslu á íbúðarhúsnæði. Íbúum þessa lands hefur fjölgað um 15% frá 2017 til dagsins í dag. Það kallar á fleiri íbúðir, fleiri fasteignir til að búa í. Við höfum líka orðið fyrir áfalli, 1.200 íbúðir hafa horfið í Grindavík vegna náttúruhamfaranna þar. Við höfum verið að taka á móti hælisleitendum, umsóknum um hæli. Í hittiðfyrra vorum við í þriðja sæti hlutfallslega yfir alla Evrópu og átta sinnum fleiri en annars staðar á Norðurlöndunum í hittiðfyrra. Vissulega höfum við náð þeirri tölu niður og við þurfum að gera enn betur þar. En allir þessir umsækjendur um hæli þurfa húsnæði og það hefur líka skapað þrýsting á húsnæðismarkaði. Það segir sig sjálft að það að ríkið ætli að stíga inn, með því að stuðla að byggingu þúsund íbúða á ári, nær ekki einu sinni því sem hvarf af markaði út af eldgosunum á Reykjanesi. Í Grindavík hurfu 1.200 íbúðir, eins og áður sagði. Það vantar 200 íbúðir upp á. Það þýðir að ríkið er ekki að stíga inn með neinum hætti þegar kemur að fjölgun íbúa um 15%. Það virðist vera ákveðin leiguliðavæðing í landinu og eignatilfærsla sem á sér stað með því að lágtekjufólk og millitekjufólk, millistéttin í landinu, er að greiða af húsnæðislánum sínum hæstu vexti í hinum vestræna heimi eða flýja í verðtrygginguna, sem þýðir eignaupptaka á hverju einasta ári í hækkun höfuðstóls lána. Það er gott að vera fjármagnseigandi í 9,25% stýrivöxtum og geta keypt fasteignir eins og enginn sé morgundagurinn. Þetta þarf að stoppa og það þarf að stoppa fjármálavæðingu húsnæðis á Íslandi. Húsnæði er jafn mikilvægt og vatn og þetta er samfélagsleg þjónusta og ríkið á að sjá til þess að allir hafi þak yfir höfuðið, líka þeir sem koma hingað til að sækja um hæli, líka þeir sem hafa flutt hingað til lands á undanförnum árum, þessi 15% sem stuðla að 15% aukningu; og svo er það náttúruleg fjölgun og að sjálfsögðu líka þeir sem hafa misst húsnæði sitt í Grindavík. Það er ríkið ekki að gera og það er skortur á framboðshliðinni sem við verðum að taka á. Verðbólga án húsnæðisliðarins í dag væri 3,6%. Hún er 6% í dag en ef við værum með 3,6% verðbólgu værum við í mjög góðum málum. Þetta kerfi sem við búum við hefur leitt til þess að stýrivextir í dag eru 9,25%. Það er m.a. vegna þess að við búum við verðtryggð húsnæðislán sem önnur ríki þekkja ekki. Það hefur þau áhrif að það þarf að hækka stýrivexti meira en í öðrum löndum, miklu meira en í öðrum löndum, vegna þess að áhrifin af stýrivöxtunum ná ekki fram að ganga. Þau ná örugglega ekki fram að ganga þegar fólk er að flýja í verðtrygginguna. Meira að segja seðlabankastjóri hvatti fólk til að flýja sjálfan sig, flýja í verðtrygginguna, að það kæmi sér í skjól gagnvart stýrivöxtunum. Eins og Bretarnir segja: Ef þeir hafa ekki áhrif er betra að sleppa þeim. Það er alveg ljóst að fjármagnskerfi Íslands býr við gríðarlegt vandamál, það er gallað hvað það varðar að stjórna peningamálastefnu landsins og ríkisfjármálin styðja það ekki heldur nægilega vel. Þetta er atriði sem þarf að skoða sérstaklega og við þurfum að gefa okkur gott rúm til að gera það svo að við getum búið við sjálfstæða krónu og haft fullkomið vald á henni. Við klúðruðum málum gjörsamlega fyrir hrun. Gengistryggð lán voru leyfð, sem var það eina refsiverða í lögum um vexti og verðtryggingu. Það eina sem var refsivert í lögum um vexti og verðtryggingu var það að þú brytir kaflann varðandi verðtryggingu, það var þannig. Að sjálfsögðu er ekki hægt að tala um sjálfstæði krónunnar þegar allir eru að veita gengistryggð lán, sem sagt bundið öðrum gjaldmiðli. Ég skora aftur á hæstv. fjármálaráðherra að skoða betur húsnæðismarkaðinn og sjá til þess að við framleiðum og búum til fleiri íbúðir fyrir íbúa þessa lands til að ná niður verðbólgunni, ná niður þessum 2,4% sem eru orsakavaldur þess að við erum með 6% verðbólgu og erum með svona háa stýrivexti. Jafnvel ætti að taka húsnæðisliðinn tímabundið úr sambandi á meðan við tökum til í okkar ranni hvað þetta varðar.
Annað atriði sem vert er að skoða í fjárlagafrumvarpinu er lækkun framlags ríkisins vegna örorkubyrði almennra lífeyrissjóða. Það er lækkun um 4,7 milljarða og stefnt er að afnámi framlagsins í tveimur áföngum. Hér er um að ræða jöfnun á örorkubyrði lífeyrissjóða almennt og þetta var kjarasamningsatriði á sínum tíma. Vissulega fengum við svör frá fjármálaráðherra sem þarf að skoða miklu betur og hér er raunverulega verið að minnka getu lífeyrissjóðanna til að borga, þetta er leið til réttindaskerðingar hjá þeim lífeyrissjóðum sem verða fyrir þessu.
Það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu að verið er að auka framlög til nýsköpunar. Ég átti reyndar svolítið erfitt með að finna hve mikið það væri en ég fann það að lokum, ég tel að ég hafi fundið það. Það er verið að hækka það um 4,6 milljarða eða 8,5 milljarða. Ein tafla sýnir að í ár séu það 28,4 milljarðar, önnur tafla að það verði 29,7 milljarðar. En það er a.m.k. verið að hækka framlög til nýsköpunar, rannsókna, þróunar og nýsköpunar. Það er gott og blessað að styrkja nýsköpun í landinu og nýsköpunarfyrirtæki. Vandamálið er að það er engin nýsköpun, eða þekkingariðnaður, sem þrífst í 9,25% verðbólgu þó svo að ríkið sé að styrkja hana. Það má jafnvel draga í efa að þessum peningum sé vel varið í umhverfi þar sem vextir eru þetta háir. Svo er það annað atriði sem mætti skoða betur, sem er ófjármagnað. Við höfum sett 80 milljarða til aðstoðar Grindvíkingum í hremmingum þeirra vegna náttúruhamfaranna á Reykjanesi. Það er vissulega mikilvægt að við gerum það. En þetta er að mestu leyti ófjármagnað. Við erum að taka lán fyrir þessu og það er ekki fjármagnað með venjulegri skattheimtu ríkissjóðs. Kjarapakkinn, 13 milljarða á ári, er ófjármagnaður í ár. Ríkissjóður reddaði sér í ár með 10 milljörðum frá Landsvirkjun og á næsta ári er það frestun nýs örorkukerfis. Þetta leiðir til þenslu á markaðnum (Forseti hringir.) sem eykur líka eftirspurnina sem er þegar þróttmikil hvað varðar húsnæði. Og við erum ekki heldur að draga úr eftirspurn. (Forseti hringir.) Við erum að klikka á framboðshliðinni varðandi húsnæði og við erum að auka eftirspurnina í ríkisfjármálum. (Forseti hringir.) Og með skorti á aðhaldi erum við ekki að minnka væntingar um hærri verðbólgu. En við skulum vona að verðbólgan fari niður. Það er þá Seðlabankanum að þakka en ekki ríkisfjármálunum.
