Starfsmannaleigur og vinnumansal.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að taka þetta mikilvæga mál hér til umræðu í dag. Varðandi eftirlit þá hafa almennt séð aðilar vinnumarkaðarins eftirlit með því að farið sé að ákvæðum kjarasamninga á innlendum vinnumarkaði en hins vegar hafa sérstaklega viðkvæmir hópar verið teknir út þar sem opinberum aðilum hefur verið falið afmarkað eftirlit, eins og á grundvelli laga um starfsmannaleigur og laga um útsenda starfsmenn og skyldur erlendra þjónustuveitenda. Þannig að það er sérstök löggjöf um starfsmannaleigurnar sem byggist á Evróputilskipun og Vinnumálastofnun fer með eftirlit á grundvelli þeirra laga.

Í lögunum kemur fram að berist Vinnumálastofnun upplýsingar sem gefa til kynna að starfsmannaleiga hafi brotið gegn ákvæðum laganna ber stofnuninni að kanna málið frekar og hún getur tekið ákvarðanir um þvingunaraðgerðir gegn starfsmannaleigunni tímabundið þangað til úrbætur hafa verið gerðar. Í lögunum er einnig kveðið á um svokallaða keðjuábyrgð, sem við þekkjum, og Vinnumálastofnun hefur líka heimildir til að fara í eftirlitsheimsóknir á vinnustaði á grundvelli laganna. Sé ákvæðum laga um starfsmannaleigur ekki fylgt getur komið til viðurlaga. Þetta getur verið vegna brota á lögunum sem koma inn á óheimila gjaldtöku, laun og aðbúnað á vinnustað, takmörkun á útleigu, á ráðningu eða ef eitthvað er við skriflega ráðningarsamninga að athuga. Viðurlögin eru þá tímabundin stöðvun á starfsemi, dagsektir eða stjórnvaldssektir. Svona eru lögin.

Það er rétt að nefna það að langfæst mál, sem betur fer, sem koma á borð Vinnumálastofnunar varðandi eftirlit með starfsmannaleigu tengjast grun um mjög alvarleg brot líkt og vinnumansal. Það er sem sagt sjaldgæfara og flest mál eru afgreidd áður en það kemur til greina að beita þvingunarúrræðum þannig að atvinnurekendur bregðast við ábendingum eða gera viðeigandi úrbætur á málunum. Til að ræða smá tölfræði þá beitti Vinnumálastofnun á árinu 2023 stjórnvaldssektum á starfsmannaleigur sex sinnum og í tveimur tilvikum dagsektum og í tveimur tilvikum var starfsemi tímabundið stöðvuð.

Hafi starfsmaður ekki notið þeirra kjara sem honum ber þá getur starfsmaðurinn að sjálfsögðu krafist vangoldinna launa eftir hefðbundnum leiðum og verkalýðshreyfingin hefur leikið lykilhlutverk í að aðstoða einstaklinga við slíkar aðstæður, eins og við þekkjum, og staðið sig mjög vel í því. Í alvarlegustu tilvikunum, þegar upp kemur grunur um vinnumansal, geta sérstök úrræði átt við og sérstakt viðbragð farið af stað. Kvenkyns þolendur mansals hafa getað dvalið í Kvennaathvarfinu samkvæmt samkomulagi við félags- og vinnumarkaðsráðuneytið og félagsþjónusta sveitarfélaganna aðstoðar karlkyns þolendur.

Hv. þingmaður kom í máli sínu inn á samhæfingarmiðstöð og það er alveg rétt að við höfum í rauninni fengið Bjarkarhlíð í lið með okkur til að sinna tímabundið slíku hlutverki. Bjarkarhlíð samræmir þannig verklag og viðbrögð og sinnir forvörnum og fræðslu. Við hæstv. dómsmálaráðherra jukum fjárframlög til Bjarkarhlíðar núna fyrr á árinu þannig að þau geti sinnt þessu mikilvæga hlutverki sínu betur.

Við getum síðan spurt okkur hvað sé til ráða vegna þess að öll erum við sammála um að ástandið er ekki nógu gott og ég er fyrsti maðurinn til að taka undir það. Mín skoðun er að það þurfi bæði að skoða löggjöfina en líka framkvæmdina og það verður áhugavert t.d. að fylgjast með framvindu mála í Noregi þar sem starfsemi starfsmannaleigna hafa verið settar auknar skorður, sem reyndar eftirlitsstofnun ESA hefur gert athugasemdir við.

Ég vil nefna sérstaklega hérna þau nýjustu skref sem tekin hafa verið af hálfu stjórnvalda og það er auðvitað frumvarp sem ég kom með inn í vor og var samþykkt hér á þinginu til að styrkja lagaumhverfi þegar kemur að brotum á vinnumarkaði. Markmið laganna er m.a. að styrkja, og þá með lögfestingu, samvinnu stjórnvalda og samtaka aðila vinnumarkaðarins við að sporna gegn brotastarfsemi á vinnumarkaði. Það er þá sérstaklega að koma á fót sérstakri samstarfsnefnd stjórnvalda og aðila vinnumarkaðarins sem á að koma með tillögu að stefnu og aðgerðaáætlun stjórnvalda hvað varðar áherslur og aðgerðir gegn brotastarfsemi á innlendum vinnumarkaði. Ég bind miklar vonir við að við sjáum gott koma út úr því. Þetta er fyrirkomulag að norskri fyrirmynd sem hefur gefist vel þar í landi. Það er líka lögfest með þessum lögum að reka beri samstarfsvettvang opinberra eftirlitsaðila sem Vinnueftirlit ríkisins (Forseti hringir.) fer fyrir og auknar voru heimildir Vinnueftirlitsins til að beita viðurlögum. (Forseti hringir.) Ég mun koma betur inn á aðrar spurningar hér í síðara svari mínu.