fjárlög 2026.

Frú forseti. Það er fagnaðarefni að 157. löggjafarþing sé nú hafið. Eins og lög mæla fyrir ræðum við hér fyrsta þingmál vetrarins. Það er frumvarp til fjárlaga frá fjármálaráðherra Viðreisnar, Daða Má Kristóferssyni. Eðli málsins samkvæmt eru fjárlög gríðarlega umfangsmikil og verða ekki rædd til hlítar í einni þingræðu. Hér mun ég þó tæpa á því sem mér fannst allrar athygli vert.

Fyrst ber að nefna að frumvarpið í heild sinni ber með sér að hér er lagt af stað með festu á þeirri vegferð að ná að byggja upp varanlegan stöðugleika í ríkisfjármálum. Þetta er ekki síst að þakka nýjum lögum kenndum við stöðugleikareglu. Í sem stystu máli setur stöðugleikareglan varanlegar skorður við ósjálfbærum vexti útgjalda ríkisins. Sá plagsiður að auka útgjöld til að bæta lífskjör til skamms tíma með þeim afleiðingum að skuldabyrði framtíðar eykst er nú vonandi að baki. Þetta er ekki síst mikilvægt tæki fyrir okkur sem sitjum í fjárlaganefnd og þau sem munu þar sitja síðar meir. Það fylgir því starfi sem okkur er treyst fyrir að þrýstingur á aukin útgjöld mun ávallt vera verulegur á sama tíma og þrýstingur á að minnka tekjuöflun ríkisins mun ávallt vera verulegur.

Forseti. Ég vona innilega að hér í þessum sal og um samfélagið allt sé samhljómur um að stærsta verkefnið sem við fáumst við og munum fást við á komandi misserum er að greiða niður skuldir ríkisins. Á komandi fjárlagaári mun ríkissjóður greiða 125 milljarða í vaxtagreiðslur. Til að setja þetta í eitthvert samhengi þá er þetta hærri fjárhæð en sem nemur rekstri allra framhaldsskóla og háskóla í landinu. Með öðrum orðum: Við gætum tvöfaldað framlög til þessara útgjaldaliða með vaxtagreiðslunum einum saman, nú eða leyft almenningi að njóta þessa með lægri sköttum og álögum og þar með auknu ráðstöfunarfé. Hvað sem líður skoðunum okkar á ólíkum málum og ólíkri sýn á forgangsröðun fjármuna hins opinbera þá ríður sérstaklega á að við sameinumst um þetta verkefni þvert á flokka.

Forseti. Í kosningabaráttunni í aðdraganda síðustu aðventu hétum við í Viðreisn því að umgangast fé almennings af virðingu og ráðdeild. Við höfum heyrt áhyggjur hinnar almennu launamanneskju, atvinnurekenda og hagsmunasamtaka af því að hið opinbera taki of mikið fjármagn til sín og þar væri víða hægt að fara betur með það fé sem hið opinbera svo sannarlega tekur til sín. Eins og gjarnan er hefur almenningur rétt fyrir sér. Yfirbygging hins opinbera er of mikil og víða má betur fara með. Sú vegferð er hafin. Í fjármálaáætlun var stefnt að 11 milljarða hagræðingu árið 2026 og í þessu frumvarpi má finna hagræðingaraðgerðir sem skila 15 milljörðum kr. Alls er gert ráð fyrir því að árið 2030 verði búið að hagræða um 107 milljarða. Of lengi höfum við búið við það að stjórnvöld hvers tíma hafa reynt að stemma bókhaldið af með svokölluðum flötum niðurskurði. Vissulega kunna slík vinnubrögð að hljóma vel í spjallþáttum og gefa stjórnmálafólki færi á að segja að það hafi hagrætt. Reyndin er sú að flatir niðurskurðir eru ómarkvissir og kunna jafnvel að leiða til kostnaðar fyrir ríkissjóð. Þær hagræðingar sem núverandi stjórnvöld hyggjast ráðast í munu vera á grunni gagna og greininga. Þannig tryggjum við að hagræðing sé varanleg og eingöngu sé hagrætt þar sem færi er á.

Forseti. Samkvæmt þessu fjárlagafrumvarpi er stefnt að auknum fjármunum í heilbrigðiskerfið. Alls verður 3 milljörðum varið í byggingu legudeildar við Sjúkrahúsið á Akureyri og heilsugæslur verða efldar. Hafin er sókn í byggingu hjúkrunarheimila og verður það til að létta verulega á álagi á aðra hluta heilbrigðiskerfisins. Ekki er síst ánægjulegt að stuðningur við fólk með fíknivanda verður stóraukinn og sömuleiðis hækkuð framlög til málefna geðheilbrigðis.

Forseti. Vissulega er það einnig svo að í þessu fjárlagafrumvarpi eru aðgerðir til tekjuöflunar. Þar ber fyrst að nefna, eins og frægt er sennilega orðið, að á síðasta þingi voru samþykkt lög um sanngjarna gjaldtöku fyrir nýtingu sameiginlegra auðlinda sem eru í eigu okkar allra. Í annan stað er gert ráð fyrir innheimtu kílómetragjalds og kolefnisgjalds sem er kerfisbreyting. Eins og sjá má á þeim frumvörpum sem lögð voru fyrir síðasta þing er þar brugðist við þeirri stöðu að innheimta af svokölluðu bensíngjaldi er orðin víðs fjarri þeim kostnaði sem nemur rekstri vegakerfisins. Þessari stöðu er fyrir löngu orðið brýnt að bregðast við. Í þriðja stað er um að ræða breytingar á samsköttun hjóna sem eru á sitthvoru tekjuþrepinu. Eins og eðlilegt er hefur þetta verið til umræðu. Um það erum við samt vonandi sem flest sammála að skattkerfið okkar er of flókið og ógagnsætt. Hér er um að ræða skref til einföldunar og ég hlakka til að kynna mér málið betur í vinnu fjárlaganefndar á komandi vikum og mánuðum.

Forseti. Það verkefni sem okkar bíður er mikilvægt og langt því frá auðvelt. Fyrir okkur liggur að ná fram stöðugum ríkisfjármálum en á sama tíma að halda sköttum og álögum á almenning í lágmarki. Þau fjárlög sem við ræðum hér eru skref í átt að hallalausum fjárlögum en því markmiði munum við ná árið 2027, ári fyrr en síðasta ríkisstjórn stefndi að. Með því að reka ríkissjóð án halla, greiða niður skuldir ríkisins og lækka þannig vaxtabyrði ríkissjóðs drögum við úr verðbólgu og sköpum skilyrði svo að vextir geti lækkað. Það er stærsta og mikilvægasta kjarabótin sem við getum veitt almenningi, sem við getum veitt ungu fólki sem er að stíga sín fyrstu skref á húsnæðismarkaði. Á sama tíma erum við einnig að halda við og bæta enn frekar í innviði sem eru frumforsenda þess að fjárfest verði í atvinnutækifærum úti um allt land.

Ég hlakka til þeirrar vinnu sem fram undan er með félögum mínum í fjárlaganefnd. Af nógu er að taka. — Ég hef lokið máli mínu.