fjárlög 2026.
Forseti. Megináherslur ríkisstjórnarinnar á nýju þingi eru tiltekt og verðmætasköpun. Tiltektin birtist með ýmsum hætti. Í forsætisráðuneytinu erum við að leggja okkar af mörkum. Árið hófst með umfangsmiklu samráði við almenning um hagsýni í ríkisrekstri. Hagræðingarhópur fór yfir tillögurnar og lagði í kjölfarið til hagræðingu upp á 70 milljarða en nú er gert ráð fyrir yfir 100 milljarða uppsafnaðri hagræðingu á tímabili fjármálaáætlunar. Það má nefna í þessu samhengi að í æðstu stjórnsýslu ríkisins eru rekstrarframlög að dragast saman um 350 millj. kr. samanborið við fjárlög þessa árs en u.þ.b. 1 milljarð miðað við ríkisreikning 2024. Það kemur vissulega á móti ný fjárheimild til nýbyggingar við Stjórnarráðshúsið en hún er löngu tímabær. Á þingmálaskrá eru dæmi um tiltektarverkefni sem heyra beint undir forsætisráðuneytið, svo sem frumvarp um eitt nefndahús að norrænni fyrirmynd með tilheyrandi samrekstri og hagræðingu og frumvarp um afnám handhafalauna fyrir handhafa forsetavalds.
Forsætisráðuneytið vinnur auðvitað fyrst og fremst að samhæfingu verkefna ríkisstjórnarinnar þvert á stjórnkerfið og fylgir eftir stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Þar gegnir skrifstofa samhæfingar lykilhlutverki. Í ráðuneytinu er núna unnið að mótun atvinnustefnu fyrir Ísland og vaxtarplans til ársins 2035 í breiðu samráði og með aðkomu atvinnustefnuráðs og hagsmunaaðila úti í íslensku samfélagi. Þetta er í vissum skilningi tiltektarmál, stefna um það hvernig ríkið vinnur með atvinnulífinu að meiri hagvexti á mann á Íslandi.
Við erum að einfalda regluverk. Það er lykilverkefni til að auka verðmætasköpun og stuðla að meiri skilvirkni í opinbera kerfinu sömuleiðis. Þar má nefna stórfellda einföldun leyfisveitinga, stærstu breytingar á eftirlitsumhverfi fyrirtækja í áratugi með einföldun heilbrigðiseftirlits, einföldun á regluverki um erlenda fjárfestingu í nýsköpunarfyrirtækjum, aðgerðir til að létta á jafnlaunavottun og umfangsmikla einföldun á byggingarreglugerð.
Við erum að laga ríkisfjármálin, forseti, með því að taka til í kerfinu og hagræða og skrúfa fyrir skattaglufur. Þannig bætum við afkomu ríkisins strax. Við förum úr 60 milljarða mínus á fjárlögum í fyrra niður í 50 milljarða samkvæmt fjárlögum 2026. Það er stórt skref, styður við lægri vexti og verðbólgu. Þetta er 11 milljörðum betri afkoma en lagt var upp með í fjármálaáætlun í vor. Hver afkoman verður ræðst auðvitað af m.a. af efnahagsþróun og hún getur breyst en þarna munar þó miklu um tiltekt ríkisstjórnarinnar og margvíslega hagræðingu.
Forseti. Ríkisstjórnin hefur einsett sér að skila ríkissjóði réttum megin við núllið árið 2027, í fyrsta skipti í áratug. Samkvæmt þeirri sviðsmynd sem blasti við þegar ný ríkisstjórn tók fyrst við eftir kosningar síðasta haust voru hallalaus fjárlög hvergi í augsýn, ekki einu sinni á þessum áratug. Þetta skiptir máli og stöðugleikareglan er strax farin að virka. Við finnum alveg við fjárlagagerðina að hún setur því strax afgerandi mörk hvernig farið er með tekjuaukann vegna hagsveiflu eða verðbólgu vegna þess að stöðugleikareglan stemmir stigu við að slíkum tekjuauka sé veitt beint út í aukin útgjöld sem síðan ýtir undir aukna þenslu og svo koll af kolli. Þetta er vítahringur sem fyrri ríkisstjórnir hafa oft lent í og ekki aðeins sú sem síðast sat. Þetta er umrædd verðbólgufroða sem oft hefur verið eytt og við ætlum að halda fyrir utan þessi fjárlög.
Um leið, forseti, er mikilvægt að geta þess að fjárfestingin í stöðugleikareglunni er tekin út fyrir sviga. Þetta er lykilatriði til að reglan hafi raunveruleg áhrif á rekstur ríkisins. Þetta kemur líka í veg fyrir að stjórnvöld komi sér undan þessu með því að skera alltaf niður í fjárfestingum til að bjarga sér fyrir horn sem kemur síðan harkalega í bakið á okkur síðar.
Forseti. Ef við þurfum að gera meira og hraðar til að vinna niður vexti og verðbólgu þá gerum við meira og hraðar, svo sem í ríkisfjármálum og í aðgerðum í húsnæðismálum. Það er verið að vinna að frekari aðgerðum í þá vegu sem hægt verður að flýta ef þurfa þykir. Við verðum að halda tiltektinni áfram svo verðbólgan fari niður í markmið Seðlabankans og vextir haldi áfram að lækka og það munum við gera.
