breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2026.
Virðulegur forseti. Mig langaði að ræða nokkur atriði sem eru í frumvarpi um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga fyrir árið 2026 sem kallast bandormur. Mér gengur mjög illa að venjast þessu nafni. Mér finnst eitthvað ógeðfellt að láta einhver lög kallast bandorm en þetta kannski venst eins og svo margt annað í þessu lífi.
Það er kannski eitt sem ég vildi nefna sem kom aðeins til umræðu hérna í síðustu viku, það var um afnám samnýtingar skattþrepa milli sambúðarfólks og hjóna. Ástæðan fyrir því að ég er að nefna það hér er að umræðan var byggð á einhverjum misskilningi, að þetta ætti við bara flestöll heimili þessa lands. Það er auðvitað ekki þannig. Þetta er skattaleg ívilnun til fólks sem býr saman þar sem annar aðilinn hefur tekjur í efsta skattþrepi og hinn aðilinn ekki. Mér finnst mikilvægt að það komi fram. Hinn tekjuhærri getur nýtt helming bilsins í öðru þrepi sem sá tekjulægri nýtir ekki og þannig greitt lægri skattprósentu af launum sínum í þriðja þrepi, þannig að þessi tilfærsla er einungis heimil milli tveggja efri þrepanna. Mér fannst líka áhugaverðar, og það kemur líka fram í greinargerðinni, þessar greiningar fjármálaráðuneytisins, þessi samnýting snertir einungis sjö efstu prósentin í tekjudreifingunni. Mér finnst skipta gríðarlega miklu máli hverja þetta snertir. Þetta er ekki að snerta öll heimili landsins, bara þá tekjuhæstu.
Mig langar líka að nefna hér, nefndi það hér líka aðeins í síðustu viku, að þessi aðgerð hefur auðvitað áhrif á sambýlisfólk og það sem ég hugsa er: Hvað ef fólk býr eitt og þarf að reka sín heimili líka? Það þarf ísskáp á öll heimili, það þarf eldavél, það þarf þetta venjulega til heimilishaldsins. Einstæðingar og einstæðir foreldrar fá ekki þessa skattalegu ívilnun. Þess vegna vil ég nefna þetta og þess vegna er ég hlynnt því að við hættum þessu, fyrir utan það, eins og hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sagði áðan, að þá hafa þetta líka verið tilmæli frá bæði OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðnum að við afnemum þetta, bara til að gera skattkerfið aðeins gegnsærra. En ég ætla ekki að eyða meiri tíma í þetta.
Mig langar að nefna hér mál, sem kom aðeins fram áðan í andsvörum hv. þm. Njáls Trausta Friðbertssonar við fjármála- og efnahagsráðherra, er varðar innviðagjald á skemmtiferðaskip. Það er gert ráð fyrir því að það verði lækkað úr 2.500 kr. í 2.000 kr. Síðasta ríkisstjórn kom þessu gjaldi á. Þetta kom alveg fyrirvaralaust á og ég held að þeir sem stóðu að þessu gjaldi hafi engan veginn áttað sig á hvaða áhrif þessi gjaldtaka hafði af því að hún hafði þau áhrif að það varð algert hrun í bókunum skemmtiferðaskipa í höfnum landsins. Við urðum ekki mikið vör við það í sumar eða á næsta ári af því eðli þeirrar starfsemi er sú að skipin bóka þrjú ár fram í tímann þannig að áhrifin koma ekki í ljós fyrr en 2027. En það urðu strax í kjölfarið á þessu miklar afbókanir á komum skemmtiferðaskipa. Svo kemur líka fram í greinargerðinni að þetta eigi bara að vera tímabundin lækkun um þessar 500 kr. Það er gott að það sé eitthvað verið að koma til móts við þetta en ég tel að við þurfum að fá meiri greiningar á því hvað liggi þarna að baki og þurfum líka kannski að skoða hvaða svigrúm við höfum í fjárlögunum. Það kom alveg skýrt fram áðan í máli fjármála- og efnahagsráðherra að við höfum ekki mikið svigrúm en þó eitthvað og þetta er eitt af því sem ég persónulega myndi vilja skoða, hvort við gætum lækkað frekar. Þetta mál, bandormur, fer inn í efnahags- og viðskiptanefnd og ég sem er formaður þar mun auðvitað taka þetta mál upp á þeim vettvangi og óska eftir því við ráðuneytið að fá frekari greiningar á því hvað liggi að baki þessu.
Það er margt í greinargerðinni sem mig langar að taka upp og fá betri skýringar á. Það eru þarna ákveðnar staðhæfingar sem ég tel að orki tvímælis og mig langar að fá að nefna hér eitt. Það segir í greinargerðinni, á bls. 22, að það felist „ákveðið samkeppnisforskot skemmtiferðaskipa á innlenda ferðaþjónustu sem erfitt er að réttlæta þar sem farþegar skipanna njóta á sama hátt íslenskrar náttúru og innviða og aðrir ferðamenn sem eru hér á landi. Innviðagjaldinu er ætlað að jafna samkeppnisstöðu innlendra og erlendra fyrirtækja í ferðaþjónustu.“
Ég velti fyrir mér hvað liggur þarna að baki. Innlendir ferðaþjónustuaðilar eru upp til hópa að þjónusta þessi skemmtiferðaskip. Það eru íslensk ferðaþjónustufyrirtæki sem taka á móti farþegum með skemmtiferðaskipum, selja þeim kajakferðir, selja þeim gönguferðir, selja þeim rútuferðir, selja þeim gönguferðir um bæina. Þetta eru íslensk fyrirtæki þannig að ég skil ekki alveg hvaða samkeppnisstöðu það á að jafna. Ég ætla samt að segja að ég er alveg hlynnt því að við innheimtum innviðagjald, það er ekki það. Mér finnst bara eðlilegt að þessi grein borgi innviðagjald eins og aðrir og ég myndi kannski hugsa að það mætti vera í meira samræmi við gistináttagjaldið. Mér finnst þetta vera rök í greinargerðinni sem við þurfum að fá betri skýringar á af því að ég tel að þetta sé ekki að skekkja samkeppnisstöðu innlendra og erlendra fyrirtækja í ferðaþjónustu. Það er auðvitað þannig á landsbyggðinni sérstaklega, og ég tel það vera líka í Reykjavík, að það er ekki laust gistipláss fyrir fólk. Þessir farþegar sem koma með skemmtiferðaskipum eru ekki fólk sem myndi bóka sér gistingu víðs vegar um landið og keyra um á bílaleigubílum. Þetta eru allt öðruvísi farþegar. Þegar farþegar á skemmtiferðaskipum eru að velja sér sína áfangastaði horfa þeir á norðurslóðir, horfa á Eystrasaltið, horfa á Miðjarðarhafið, horfa á Karíbahafið. Þeir eru ekki að hugsa hvort þeir eigi að fara á Ísafjörð, Akureyri eða Seyðisfjörð. Þeir eru bara fyrst og fremst skemmtiskipafarþegar og kunna vel við þann ferðamáta.
Svo er það líka þannig, og ég þekki það úr mínum heimabæ, Ísafirði, að það er ekkert pláss á hótelum fyrir fleiri ferðamenn. Það er bara upppantað. Við þurfum þá að byggja fleiri hótel, sem getur verið gott og gilt. Skemmtiskipafarþegar eru ekki að taka gistipláss af öðrum farþegum. Þetta eru þættir í þessu sem mig langar að ræða frekar í nefndinni. Nú vil ég bara undirstrika að ég tel að það eigi að innheimta innviðagjald á skemmtiferðaskip. Mér finnst bara sjálfsagt og eðlilegt að þessir farþegar greiði gjald til að standa að uppbyggingu innviða en það er spurning hversu hátt það á að vera. Mér fannst allt of bratt að setja fyrirvaralaust 2.500 kall á hvern einasta farþega hverja einustu nótt, þannig að ég legg til að við skoðum þetta aðeins frekar og ég geri ráð fyrir því að við fáum hér ýmsar umsagnir um málið. Ég hef lesið ýmsar greinargerðir, m.a. frá Reykjavik Economics og fleirum um þetta mál og það hafa auðvitað held ég allar hafnir landsins lýst yfir áhyggjum sínum af þessu þannig að ég held að við þurfum að fá betri vissu þegar að þessu kemur.
Í þessum bandormi eru líka fleiri mál sem ég hlakka til að dýpka mig í. Það er auðvitað kílómetragjaldið sem fékk nú góða umræðu á síðustu helgi þannig að ég ætla nú kannski að spara orð mín varðandi þá gjaldtöku þegar frumvarpið verður lagt fram aftur. Svo eru sóknargjöldin og auðvitað líka skráningargjöld í háskóla. Það verður gott að fá betri umræðu um það í nefndinni og ég hlakka mikið til þeirrar vinnu.
Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum í þessa umræðu núna að sinni. Ég hlakka til umræðunnar í efnahags- og viðskiptanefnd og ég vona að við getum dýpkað ykkur á þessum atriðum sem ég hef þegar nefnt.
