breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2026.
Frú forseti. Aðeins örfá orð í þessa umræðu hér og mig langar í byrjun að nefna bara að það er allt í lagi að hafa það í huga, á meðan við erum að fara yfir þessa umræðu um annars vegar tekjur ríkisins og hins vegar útgjöld og svo þessar viðbætur sem við köllum bandorminn, að ég hygg að fljótt á litið sé að lágmarki einn þriðji af útgjöldum hins opinbera laun og launatengd gjöld. Beinast liggur við að ef menn ætla að ná einhverjum tökum á rekstrarkostnaði ríkisins þá verða þau óveruleg ef menn hafa ekki dug og kjark til að fara inn í svo hátt hlutfall sem laun og launatengd gjöld eru.
Enga nýja skatta á venjulegt fólk. Þessi setning glumdi í eyrum okkar allra Íslendinga í aðdraganda kosninga, að ég hygg ekki sjaldnar og jafnvel oftar en talið um sleggjuna. Enga nýja skatta á venjulegt fólk. Orðheldni skiptir máli, frú forseti. Ég minnti á þetta þegar við vorum á sínum tíma að ræða með hvaða hætti ætti að framkvæma hækkun á veiðigjöldum. Þar varð sami misbrestur á, þ.e. annars vegar kosningaloforð og svo framkvæmdin eftir kosningar, að orð eru ekki að halda. Það er sennilega fátt sem skiptir meira máli, frú forseti, í orðum og gjörðum þeirra sem hér starfa, ég tala nú ekki um þeirra sem veljast hverju sinni þeim megin borðs að fara með framkvæmdarvaldið, að fólk sem las stefnuskrár, svaraði kosningaprófum, hlustaði á frambjóðendur geti treyst því að orð þeirra haldi fái þeir til þess tækifæri að láta stefnu sína raungerast. Ég læt vera að reyna að átta mig á hvernig fólk er flokkað í annars vegar venjulegt fólk, eins og er í þessum frasa sem svo mikið var keyrður, enga nýja skatta á venjulegt fólk, ætla að láta vera að taka þátt í þeirri flokkunarvegferð hvað sé venjulegt fólk og hvað sé þá minna venjulegt fólk eða jafnvel óvenjulegt fólk. Ég skil ekki þennan frasa. Hér er einhver tilraun til skautunar í umræðunni sem þeir hinir sömu eru svo í viðtali eftir viðtali, grein eftir grein að fetta fingur út í að sé að vaxa svo mjög að hættulegt er í samfélaginu en ýta svo undir þessa skautun með því að tala annars vegar um venjulegt fólk og svo hins vegar þá einhvern veginn öðruvísi fólk.
En staðreyndirnar tala sínu máli þegar pólitík meiri hlutans lítur dagsins ljós í gegnum þetta nýja fjárlagafrumvarp. Þar er 28 milljarða aukning á tekjuhliðinni, eins og það er orðað í dag. Pólitísk umræða fer nú oft í gegnum svona frasatískur. Núna er þetta einn af vinsælustu frösunum, aukning á tekjuhlið. Þetta heita nú í langflestum tilfellum bara skattar. Þetta myndi þá þýðast á eldri íslensku sem auknir skattar, 28 milljarða auknir skattar. Það sjá auðvitað allir, í ljósi þess sem ég sagði áðan, að þeir skattar eru ekki að fara að leggjast bara á óvenjulegt fólk eða öðruvísi fólk, þvert á móti.
Ég get tekið bara eitt örlítið dæmi, frú forseti. Ég átti í síðustu viku samskipti við hæstv. forsætisráðherra þar sem ég tók reyndar að mér að svara spurningu sem alls ekki var beint til mín heldur var beint til hv. þm. Guðrúnar Hafsteinsdóttur af hálfu hæstv. forsætisráðherra. Þar sem hv. þingmaður var búinn með sitt seinna innlegg þá gat hún ekki svarað þessari áskorun hæstv. forsætisráðherra sem var efnislega á þá leið að það væri ekki nóg að gagnrýna bara, það þyrfti líka að koma með hugmynd að lausnum. Þetta er sanngjörn spurning. Auðvitað verður að krefja okkur í minni hlutanum og í stjórnarandstöðunni um að koma þá með einhverja lausn að borðinu. Það sem var hins vegar ósanngjarnt við þetta var tímasetningin, því að auðvitað vissi forsætisráðherra, og þess vegna var svona kraftur í seinna svarinu, að hv. þingmaður sem spurningunni var beint að hafði ekki kost á því að svara fyrir sig samstundis. Ég var næstur á mælendaskrá, frú forseti, og lagði til eitt og annað í sparnað til að mæta því sem ég var þá að tala um, sem var 11 milljarða skattahækkun á ökutækjaeigendur í landinu. Ég lagði reyndar til miklu meira heldur en þurfti til að loka þessum 15 milljörðum sem upp á vantar til að hér náist hallalaus fjárlög.
Eitt lítið dæmi af því sem ég lagði til, sem var þó minnsti hlutinn af því sem ég nefndi, varðaði til að mynda RÚV og að þar mætti klípa verulega af en stofnunin gæti engu að síður sinnt sínu lögbundna hlutverki þrátt fyrir það. Hæstv. forsætisráðherra brást vel við og tók bara vel í þessar tillögur og var það bara vel. En svo skoðar maður fjárlagafrumvarpið. Það rímar ekki við svarið sem hæstv. forsætisráðherra gaf, að það væru einmitt til skoðunar málefni er vörðuðu RÚV. Það eru þá málefni er varða RÚV á auglýsingamarkaði, eitthvað slíkt, það varðar ekki framlög hins opinbera til RÚV, þvert á móti. Það kemur fram í bandorminum sem við erum hér að fjalla um að þau hækka, nefskatturinn hækkar. Þetta er ein hækkunin enn, þrátt fyrir að enga skatta eigi að leggja á venjulegt fólk, en það er þá líklega ekkert venjulegt fólk sem nýtir sér RÚV eða borgar hér skatta og skyldur sem renna til RÚV.
Nú liggur einnig fyrir — sem hefur verið talsvert rætt hér í dag og er kannski að verða komið gott af í bili, því að einhverra hluta vegna er þetta málefni sem hefur fengið, að ég hygg, einna mesta athygli hér í dag — niðurfelling á samsköttun hjóna í núverandi mynd. Það er alveg sama, frú forseti, hvernig fulltrúar meiri hlutans vilja tala í kringum þá staðreynd, það er skattahækkun. Málið er einfaldlega það að meiri hlutinn er sáttur við þá skattahækkun og finnst sú skattahækkun í lagi, það er bara pólitísk afstaða. Þá liggur það bara fyrir en rímar illa við frumloforðið hjá hæstv. forsætisráðherra um að hér yrðu ekki lagðir neinir nýir skattar á venjulegt fólk.
Þegar við skoðum þessa yfir 360 bls. bók plús svo bandorminn eru stóru breyturnar náttúrlega gífurlegar hækkanir á væntanlega þá óvenjulega ökutækjaeigendur. Líklega, frú forseti, stendur þá ekki til að leggja þessa gríðarlegu skatta á venjulega ökutækjaeigendur, því það liggur fyrir í fyrsta boðorði ríkisstjórnarinnar, eða sem nemur 11 milljörðum. Það er rétt að hafa í huga örlitla sögulega skýringu. Fyrst þegar kílómetragjaldsfrumvarpið var kynnt af þáverandi ráðherra, Sigurði Inga Jóhannssyni, var það kynnt sem peningalega hlutlaust. Það átti ekki að fela í sér neina hækkun. Þetta var eingöngu, eins og þá var rætt um, breyting á innheimtuaðferð til að ná betur utan um breytingu á orkugjöfum þeirra ökutækja sem nýta vegina. Það átti ekki að leggja auknar álögur á fólk og fyrirtæki. Sú gríma, frú forseti, er löngu fallin og þetta stendur nú í 11 milljörðum. Það stóð alltaf til, bæði af síðustu ríkisstjórn og þeirri sem nú situr, að þetta væru skattahækkanir. Annað voru tilraunir til að fela raunverulegan tilgang frumvarpsins. Þetta er gert þrátt fyrir loforð hæstv. forsætisráðherra um enga nýja skatta á venjulegt fólk. Til samanburðar, til að setja þessar stærðir í eitthvert samhengi, þá nemur hin gífurlega innspýting sem boðuð er í samgöngumannvirki rétt um 7,6 milljörðum en skattahækkunin, svo það sé sagt, 11 milljörðum. Það er ekki einu sinni eins og innspýtingin haldi í við auknar álögur.
Meira um tölur, frú forseti, því það þarf tölur til að skilja hvað verið er að tala um, þó að mér hafi nú verið ráðlagt hér fyrir dálitlu síðan að reyna að hafa ræðurnar mínar með eins fáum tölum og hægt væri svo einhver nennti að hlusta, en stundum er það bara ekki hægt. Áætluð útgjöld til samgöngumannvirkja eru einhverjir 46 milljarðar en hvernig lítur þetta út þegar við skoðum öll gjöld, þ.e. heildargjöld á ökutækjaeigendur og hvernig líta þau út eftir þessa boðuðu gífurlegu skattahækkun? Samkvæmt upplýsingum úr töflu í frumvarpinu þá er heildargjaldtaka af ökutækjum og eldsneyti, eða orkugjöfunum, 83 milljarðar, frú forseti. Nú fer að verða svolítið holur hljómur í öllum innspýtingunum og stóru orðunum. Það verður alger ógjörningur að mati þess sem hér stendur fyrir framkvæmdarvaldið að halda því fram, í ljósi þessara talna sem ég hef hér farið yfir, að vandinn við að fjármagna samgöngumannvirki á Íslandi liggi á tekjuhliðinni, svo að ég noti tískuorð, liggi í því að skattar séu ekki nógu háir. Það er af og frá. Þessar tekjur og miklu meira til sem á að fara núna í uppbyggingu þessara samgöngumannvirkja er nú þegar að berast ríkinu. Þessir skattar leggjast nefnilega líka á venjulegt fólk, ekki bara óvenjulegt fólk eins og maður skyldi ætla að yrði fyrir barðinu miðað við fyrsta boðorðið um að enga skatta skyldi leggja á venjulegt fólk. Þetta leggst á alla.
Í ofanálag — ég ætla þó, frú forseti, að geyma kannski þá hlið umræðunnar, ítarlegri umfjöllun um kílómetragjaldsfrumvarpið, þangað til það hentar efnislega betur í umræðunni — greiðum við auðvitað meira en það því að þetta stuðlar svo að hækkun vöruverðs úti á landi og auknum kostnaði framleiðenda á landsbyggðinni við að koma vörum sínum á markað. Það er ekki reiknað inn í þessar tölur sem við höfum farið yfir.
Svo af því að það hefur verið rætt hér aðeins í dag, bara örstutt hér í lokin, ég veit að ég er að renna út á tíma: Auðvitað voru gríðarleg vonbrigði þegar fyrri ríkisstjórn setti allt að því fyrirvaralaust á gistináttagjald, ég man ekki hvað það var kallað þá, 2.500 kr. á hvern farþega skemmtiferðaskipa. Það var ekki boðað þrjú ár fram í tímann þannig að fyrirtækin gætu brugðist við. Þetta eru fyrirtæki sem selja sínar vörur tvö, þrjú ár fram í tímann og við erum í harðri samkeppni við t.d. bara Noreg. Nei, það var ekki gert. Svo hefur komið í ljós og menn jafnvel sem tóku þátt í að styðja þetta hafa sýnt kjark og sagt: Við höfum líklega gengið of langt í þessu, við þurfum að leiðrétta þetta. Það er gott. Það er gott að hafa slíkan kjark í pólitík. En hvernig er lagfæringin? Hvernig boðar núverandi ríkisstjórn að lagfæra þetta? Hún boðar það með því að lækka til mjög skamms tíma gjaldið um 500 kr. Það eru viðbrögðin við þessum áföllum sem eru að verða núna í afbókunum og minni eftirspurn úti á landi á þeim stöðum þar sem uppbyggingin í þessum geira hefur verið hvað mest og menn þar af leiðandi farnir að fjárfesta í innviðum þar og önnur þjónusta farin að treysta á þær tekjur. Þetta eru nú öll viðbrögðin og mér skilst að þau séu ekki í neinum takti við það sem geiranum hafði verið gefið í skyn að yrði gert.
