breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2026.
Virðulegi forseti. Eins og venja er þá er margt athugavert við það frumvarp sem hér liggur fyrir og vil ég nú nefna nokkur atriði sérstaklega. Fyrst vil ég nefna lækkun sóknargjalda en í bandorminum 2025 stendur ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur fyrir því að lækka sóknargjöld úr 1.221 kr. á mánuði í 1.133 kr. og vísar þar til þess að tímabundin hækkun falli niður. Við skulum segja þetta hreint út: Þetta er ekki leiðrétting, þetta er ný skerðing á lögbundnum tekjum sem ríkið innheimtir í gegnum skattkerfið en ber samkvæmt lögum að skila áfram til safnaða. Kjarni málsins er þessi: Sóknargjöld eru ekki frjáls styrkveiting sem hægt er að klippa af eftir hentugleika hverju sinni. Þetta eru innheimt félagsgjöld sem ríkið tók að sér að innheimta og skila til kirkjunnar. Það er sama hugsun og gildir um útsvar sveitarfélaga. Þegar ríkið rukkar og skilar ekki að fullu er það rangt gagnvart lögunum og skaðlegt fyrir traust á stjórnsýslu og réttarríkið. Lagagrundvöllurinn er skýr. Í lögum um sóknargjöld er kveðið á um að ríkissjóður skuli skila fjárhæð til safnaða mánaðarlega og að fjárhæðin sé uppfærð eftir reglum.
Þetta fyrirkomulag varð til þegar ríkið tók yfir innheimtu félagsgjalda trú- og lífsskoðunarfélaga með staðgreiðslu. Markmiðið var einfalt: Að tryggja skilvirkni, einfaldleika og fyrirsjáanleika, ekki tímabundnar undantekningar, ekki að mynda grundvöll skammtímalausna heldur varanlegt og gagnsætt kerfi. Sagan frá hrunsárunum er okkur því miður kunn. Á eftir fylgdu ár þar sem sóknargjöld voru skorin verulega niður frá því sem lögin gáfu til kynna að ætti að vera. Það má segja að þarna hafi kirkjan tekið á sig skerðingu og staðið með þjóðinni í gegnum erfiðleikatímabil og er það sorglegt að ekki hafi verið komið til móts við kirkjuna er betur áraði.
Virðulegi forseti. Þetta er ekki einungis umræða um bókhald. Þetta er um fólk og samfélag og við skulum horfa á áhrifin eins og þau birtast í raunveruleikanum, hvernig þau birtast í bókhaldi kirkjunnar. Í dreifðum byggðum er kirkjan oft félagslegur miðpunktur. Í litlum sóknum er starf sem snýr að börnum og ungmennum, endurgjaldslaus sálgæsla við áföll fyrir alla hringinn í kringum landið. Enginn veitir viðlíka þjónustu í íslensku samfélagi. Stuðningur við fjölskyldur og eldri borgara, tónlistarlíf og menningu. Þegar sóknargjald er skorið niður dregur úr þessu öllu. Fyrst minnkar starf með börnum, þá frestast viðhald sem átti kannski að fara fram næsta sumar, þá hætta tímabundnir starfsmenn og á endanum verður til vítahringur. Minna starf leiðir til minni þátttöku og minni tekna sem leiðir síðan aftur til enn minna starfs.
Við erum líka að tala um eignir sem eru menningarminjar þjóðarinnar. Hundruð kirkna eru friðuð og það er ríkisvaldið sem friðar. En þegar ríkið skerðir tekjustofn sem stendur undir viðhaldi þá er friðunin orðin pappír sem skilar ekki vernd í verki. Það er ósamræmi í menningarstefnu. Við getum ekki boðað vernd og látið svo fjárhagslegar forsendur brotna undan verkefninu.
Við skulum líka horfa á efnahagsleg áhrif. Hver króna í sóknargjöld fer beint út í verkefni á staðnum, fer laun, í viðhald, í verkefni sem kalla á vinnu iðnaðarmanna og aðra þjónustu. Þegar krónan er skorin niður minnkar staðbundin eftirspurn og í litlum samfélögum er þessi sveifla sýnileg. Það skiptir máli hvort bílskúrinn þarf einangrun þetta árið eða næsta, hvort þakið er málað, hvort gluggar eru endurnýjaðir. Það eru atvinnumál.
Þess vegna leggur Sjálfstæðisflokkurinn fram skýrar tillögur til að snúa við þessari þróun og koma lögunum í heiðarlegt horf. Í fyrsta lagi að hætta við boðaða lækkun nú þegar og halda fjárhæðinni óskertri á meðan unnið er varanlega úr málinu. Í öðru lagi að festa í lög að sjálfvirk árleg uppfærsla gildi, vikið aðeins frá henni með umræðu og samþykki Alþingis. Í þriðja lagi að setja fimm ára leiðréttingaráætlun sem vinnur upp uppsafnaða skerðingu frá fyrri árum. Það þarf að vera áætlun með skýrum markmiðum og árlegri stöðuskýrslu til fjárlaganefndar. Þannig byggjum við upp traust og fyrirsjáanleika. Í fjórða lagi að skýra aðgreiningu. Sóknargjaldið á að renna beint til safnaða. Það er ekki hluti af öðrum samningum ríkis og þjóðkirkju. Þegar þetta blandast saman verður umræðan óljós og niðurstaðan óréttlát. Í fimmta lagi að stofna tímabundinn viðhaldssjóð fyrir friðaðar kirkjur utan sóknargjalds, sjóð sem vinnur markvisst niður þá viðhaldsskuld sem safnast hefur upp. Það þarf að gera í samstarfi við Minjastofnun og með skýru verklagi sem tryggir að hver króna skili sér í verkefnin.
Ég vil líka taka fram að á síðasta kjörtímabili setti ég sem dómsmálaráðherra á laggirnar nefnd sem hafði það verkefni að endurskoða fyrirkomulag sóknargjalda með framtíðarlausn að leiðarljósi. Ekkert hefur heyrst frá þeirri vinnu og það er miður og ég kalla eftir því.
Bandormurinn snýst þó ekki aðeins um sóknargjöld. Hann er líka vettvangur fyrir ranga forgangsröðun sem við þurfum að lagfæra. Ég vil í því sambandi nefna sérstaklega krónutölugjöld sem eiga að hækka í fullum verðbólgutakti. Slíkt fer beint út í verðlag og bætist ofan á kostnað heimila og lítilla fyrirtækja. Það hægir á nauðsynlegri verðbólgulækkun og étur upp kaupmátt.
Það er líka sérkennileg forgangsröðun að hækka útvarpsgjald en lækka sóknargjöld. Röksemdafærslan stenst ekki, markmiðið á að vera að verja grunnþjónustu í heimabyggð og styðja við félagslega innviði sem ná þvert yfir samfélagið. En forsætisráðherra nefndi það sérstaklega í svari til mín í óundirbúnum fyrirspurnum í gær að með krónutöluhækkunum væri verið að verja grunnþjónustu. Það á greinilega ekki við um þjónustu kirkjunnar.
Ég vil líka fjalla um afnám samsköttunar hjóna. Við í Sjálfstæðisflokknum gagnrýnum þessa breytingu af festu. Afnám samsköttunar mun hækka skattbyrði fjölskyldna sem hafa óbreyttar heildartekjur. Í reynd er verið að taka svigrúm af heimilum þar sem annað foreldri er heima með börnin, í fæðingarorlofi, í námi eða í hlutastarfi. Samsköttun var leið til að nýta persónuafslátt beggja og dreifa byrðunum með sanngjarnari hætti. Ef þetta er spurning um einstakling en ekki heimili þá er niðurstaðan hærri skattar á efnaminni fjölskyldur. Það eru ekki góð skilaboð til fjölskyldunnar sem stoðar samfélagsins.
Svipað gildir um þá fyrirætlun að afnema heimild til að nota séreignarsparnað til að greiða niður lán. Þetta eru peningar fólksins sjálfs og það á að hafa frelsi til að nýta þá til að létta á vaxtabyrði, sérstaklega á tímum þar sem vextir hafa verið háir og aðstæður þröngar. Sveigjanleiki í persónulegum fjármálum er ekki lúxus heldur nauðsyn til að heimilin ráði við tímabundin áföll og geti byggt upp öryggi.
Þá liggur fyrir að stóraukning í bifreiðatengdum gjöldum lendir beint á fjölskyldum og atvinnulífi. Íbúar á landsbyggðinni hafa síður aðgengi að almenningssamgöngum. Fyrir þau heimili er bíllinn ekki munaður heldur nauðsyn til að komast til vinnu, sækja börn, sækja þjónustu og sinna öðrum skyldum. Það þarf að horfa á sanngirni og staðbundnar aðstæður áður en slík gjöld eru hækkuð.
Ég vil nefna eitt jákvætt atriði í þessum bandormi. Það eru breytingar á gjaldskrá Útlendingastofnunar sem ráðherra leggur til og eru löngu tímabærar og til bóta. Samræming við nágrannaríki og skýrara kostnaðarhlutverk er skynsamlegt og þar er stigið skref í rétta átt.
Virðulegi forseti. Stóra myndin er þessi: Ríkisfjármál þurfa raunverulegt aðhald. Þær krónutöluhækkanir sem við sjáum í þessu frumvarpi eru ekki aðhald heldur kostnaður sem er velt yfir á fólk og fyrirtæki. Við þurfum forgangsröðun sem verndar atvinnuvegina og styður við vöxt og verðbólgulækkun. Það þarf að hagræða í rekstri ríkisins. Það þarf að fækka verkefnum sem hafa veik tengsl við kjarnastarfsemi ríkisins og meira um markvissar umbætur sem skila betri árangri fyrir minna fé. Það krefst líka heiðarleika í orðavali. Þegar við lækkum lögbundin gjöld sem við innheimtum, eins og t.d. sóknargjöldin, þá eigum við að segja það hreint út. Við eigum ekki að kalla það leiðréttingu. Við eigum að játa að við erum að breyta tekjustofni sem þjónar skýru samfélagslegu hlutverki. Þá verður umræðan skýrari og ákvarðanir verða betri.
Ég bið þingið að horfa sóknargjaldið sem ákveðinn prófstein í þessu frumvarpi. Ef ríkið stendur ekki við eigin lög um innheimtu og skil, hversu trúverðug er krafa ríkisins um að aðrir standi þá við sínar skyldur? Ef við ætlum að byggja upp trúverðugleika í efnahagsmálum, ef við ætlum að ná niður verðbólgu, ef við ætlum að tryggja stöðugleika, þá byrjum við á því að standa við það sem við segjum. Það er táknrænt að gera þetta í bandorminum, það er líka praktískt vegna þess að áhrifin eru raunveruleg fyrir fólk um land allt.
Virðulegi forseti. Ég veit að við stöndum frammi fyrir mörgum erfiðum verkefnum á þessu þingi og ég veit að við þurfum að leysa margt í senn en núna er tækifæri til að taka réttar ákvarðanir. Sjálfstæðisflokkurinn hefur skýra sýn í þessum efnum. Við viljum ábyrg ríkisfjármál. Við viljum hagræðingu í rekstri ríkisins, ekki aukna skattheimtu á heimilin í landinu í formi krónutöluhækkana umfram verðbólguviðmið. Við viljum skattkerfi sem styður fjölskyldur, eykur svigrúm þeirra og hvetur til vinnu, sparnaðar og framtaks. Við viljum opinbera stjórnsýslu sem fer að lögum, gerir grein fyrir sér og nýtir krónuna vel.
Virðulegur forseti. Ég skora á ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur að endurskoða forgangsröðunina sem hér liggur fyrir. Verið heiðarleg í orðavali. Við þurfum skýrar áætlanir, skýr markmið og raunverulegt aðhald í rekstri.
Að lokum vil ég nefna að það er ekki merki um styrk að velta byrðunum yfir á heimilin. Það er merki um styrk að taka til í eigin ranni, að forgangsraða og segja sannleikann. Við eigum að velja þá leið og ég hvet þingheim til að styðja þær breytingar sem ég hef hér rakið. Tökum skrefin í dag, látum orð og gjörðir haldast í hendur því það er þannig sem við vinnum til baka traust í samfélaginu, byggjum upp stöðugleika og náum árangri fyrir fólkið og fyrirtækin.
