Evrópska efnahagssvæðið.
Frú forseti. Hér ræðum við bókun 35 og breytta innleiðingu þeirrar bókunar enn einu sinni. Það verður sannast sagna að teljast að einhverju marki koma á óvart að hæstv. ríkisstjórn, hæstv. utanríkisráðherra og þeir sem fylla ráðherrabekkinn með hæstv. ráðherra nú um stundir telji skynsamlegt að fara af stað í þessa vegferð við upphaf þessa þings, sérstaklega í ljósi þess með hvaða hætti málum lauk hér í sumar.
Það er eitt og annað. Nú er nokkuð liðið á 1. umræðu en drjúgt eftir samt. Það hefur verið áhugavert að fylgjast með umræðunni hér í dag en ég ætla að byrja aðeins á almennum nótum, kannski á svipuðum nótum og ég hef rætt í þau fyrri skipti sem bókun 35 hefur komið hér til umræðu, og gera síðan tilraun til þess að taka aðeins á því hvað hefur breyst og hvers vegna við ættum að fresta þessu enn um sinn úr því sem komið er.
Ég hef lýst því sem svo að með þessari breyttu innleiðingu bókunar 35 sé verið að teppaleggja yfir gildandi rétt með löggjöf sem á rætur sínar í Brussel. Ég held að það sé óumdeilt, hljóti að vera það, með vísan til þess hvernig texti frumvarpsins liggur. Hv. þm. Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir kom inn á það áðan að umræður hefðu verið í einhverju samhengi við að hér væri einhver allt önnur bókun 35 til umræðu heldur en verið hefði á fyrri stigum. Það held ég að sé á einhverjum misskilningi byggt hjá hv. þingmanni og fyrrverandi utanríkisráðherra sem mælti fyrir þessu sama máli á fyrri stigum. Í öllu falli er ég bara nokkuð viss um að ég hafi aldrei heyrt neinn, a.m.k. ekki þingmann, tala á þeim nótum að hér sé einhver allt önnur bókun 35 til umræðu en sú sem var á borðinu fyrir 30 árum síðan.
Staðreyndin er sú að tekin var ákvörðun með galopin augun á þeim tíma um að innleiða bókunina með þeim hætti sem hún var innleidd. Að öðrum kosti var mat manna að innleiðingin stæðist ekki stjórnarskrá. Þetta var ákvörðun. Það var ákvörðun að innleiða bókun 35 með þeim hætti að í henni fælist ekki forgangsregla. Það er það sem Hæstiréttur er að segja í margumtöluðum dómi í dag er varðar fæðingarorlofsréttindi. Það er einhvern veginn verið að grauta hlutum saman þannig að mesta furða er og maður fær á tilfinninguna að þeir sem koma hingað og tala fyrir málinu séu búnir að festa sig í eigin bergmálshelli og voni bara og eigi þá ósk heitasta að þetta mál hverfi og það þurfi aldrei að ræða það aftur.
Ég hef vissulega ákveðinn skilning á þeirri tilfinningu þeirra sem líður verst með málið. En staðreyndin er sú að það er ekkert nýtt í málinu, annað en mögulega einhverjar mannabreytingar Íslendinga og fulltrúa Íslands á kontórum í Brussel, sem ýta undir þetta linnulausa bjölluat sem virðist viðhaft hér á grundvelli einhverra uppdiktaðra skýringa. Því er haldið hér fram að Hæstiréttur telji bókun 35 ekki hafa verið réttilega innleidda. Þetta er orðrétt haft eftir hv. þm. Þórdísi Kolbrúnu Reykfjörð Gylfadóttur hér rétt áðan og ég hef heyrt, ég held orðrétt, a.m.k. efnislega, það nákvæmlega sama ítrekað í gegnum daginn. En þetta er rangt. Hæstiréttur leggur í umtöluðum dómi, þessum fæðingarorlofsdómi, ekkert mat á akkúrat þetta. Rétturinn segir einfaldlega, með leyfi forseta:
„Í því skyni að fullnægja þeim skuldbindingum sem felast í bókun 35 var svohljóðandi regla lögfest í 3. gr. laga nr. 2/1993:“
Og heldur svo áfram:
„Skýra skal lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja.“
Og áfram er haldið, með leyfi forseta:
„ Í skýringum við þetta ákvæði í athugasemdum með frumvarpi sem varð að lögum nr. 2/1993 kom fram að innlend lög sem ættu sér stoð í EES-samningnum yrðu jafnan túlkuð sem sérreglur laga gagnvart ósamræmanlegum yngri lögum að því leyti að yngri lög vikju þeim ekki ef þau stönguðust á nema löggjafinn tæki það sérstaklega fram. Þetta væri nauðsynlegt til þess að tryggja samræmi í reglum á Evrópska efnahagssvæðinu. Í bókun 35 væri og skýrt tekið fram að þessi skýringarregla skyldi ekki hafa í för með sér framsal á löggjafarvaldi og væri 3. gr. við það miðuð.“
Síðan heldur áfram, með leyfi forseta:
„…hefur 3. gr. laga nr. 2/1993 í dómaframkvæmd réttarins aðeins verið talin fela í sér reglu við lögskýringu um túlkun laga til samræmis við EES-samninginn. Þannig hefur ekki verið lagt til grundvallar að það ákvæði feli í sér almenna forgangsreglu í samræmi við bókun 35 við samninginn.“
Hæstiréttur fjallar síðan í dómnum um það hvernig málið var innleitt og þar er m.a. fjallað ágætlega um forgangsreglur þær sem í gildi eru, grundvallarreglurnar lex posterior og lex specialis er varða eldri og yngri lög, sérlög samanborið við almenn. — Ég sé að hv. þm. Dagbjört Hákonardóttir engist hér um í sæti sínu en hún jafnar sig nú vonandi fljótlega.
En svo segir áfram í dómnum, með leyfi forseta:
„Ef einstaklingar eða lögaðilar fara á mis við að njóta réttinda sinna á grundvelli þjóðréttarlegra skuldbindinga samkvæmt EES-samningnum getur reynt á skaðabótaskyldu íslenska ríkisins að fullnægðum skilyrðum sem um hana gilda, sbr. dóm Hæstaréttar 16. desember 1999 í máli nr. 236/1999 og fleiri dóma þar sem reynt hefur á þá bótaábyrgð. Eftir atvikum getur þetta kallað á viðbrögð Eftirlitsstofnunar EFTA samkvæmt 31. gr. samnings milli EFTA-ríkjanna um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls.“
Staðreyndin er auðvitað sú, virðulegur forseti, að fólk þarf að láta reyna á rétt sinn fyrir dómstólum daglega gagnvart opinberum aðilum. Það er bara það samfélag sem við búum í og öll vestræn samfélög eru undirorpin þeirri stöðu. Öll umræða um að allt í einu verði engum vafa undirorpið hver réttindi borgaranna eru gagnvart hinu opinbera, að það verði grundvallarbreyting þar á með þessari breyttu innleiðingu, nái hún fram að ganga, sú skoðun er byggð á miklum misskilningi.
Staðreyndin er sú að í tilviki fæðingarorlofsmálsins voru fyrir utan lapsus í innleiðingu einnig margar lögspurningar eða álitaefni um félagslega þjónustu á milli landa í tilvikum eins og greiðslum úr Fæðingarorlofssjóði sem fjármagnaðar eru með sérstökum greiðslum atvinnurekenda hér á landi og ekki eru sambærileg úrræði erlendis. Við þurfum að hafa í huga þegar hér kemur hver þingmaðurinn á fætur öðrum sem talar fyrir þessari breyttu innleiðingu á bókun 35 að dómurinn er raunverulega að segja annað en hér er haldið fram. Því er haldið fram linnulaust að Hæstiréttur telji bókun 35 ekki hafa verið réttilega innleidda. Það er bara ekki það sem stendur í dómnum. Ég hvet hv. þingmenn til að lesa dóminn betur, glöggva sig betur á honum, apa ekki hver upp eftir öðrum þessa vitleysu. Menn geta alveg notað þennan dóm til að reyna að undirbyggja afstöðu sína og stuðning við málið en gerið þið það þá, ágætu þingmenn, með réttum hætti, því að það sem stendur í dómnum er allt annað en hver þingmaður á fætur öðrum heldur hér fram.
Virðulegur forseti. Ég ætla að láta þetta duga hvað þetta tiltekna atriði varðar en hvet hv. utanríkismálanefnd, sem fær málið til meðferðar, að kafa ofan í þetta því að þessari vitleysu hefur verið haldið fram svo oft í dag að mann gæti grunað að markmiðið sé að segja vitleysuna bara nógu oft og þá verði hún sönn í hugum þeirra sem á hlusta. Það væri auðvitað ekki í fyrsta skipti sem slíkt er viðhaft í tengslum við mál sem eru hóflega vel ígrunduð, eða grunduð yfirhöfuð.
Aftur að innleiðingunni á sínum tíma. Hún var bara með þeim hætti sem ætlunin var, án forgangsreglu, og það er staðan sem enn er uppi í dag og Hæstiréttur bendir á að sé staðan. Það er bara það sem um ræðir. Svo er þingmanninum og hæstv. utanríkisráðherra velkomið að nálgast rökstuðning málsins með öðrum hætti. Í guðanna bænum takið þann rökstuðning er varðar þennan Fæðingarorlofssjóð út úr myndinni. Rökstyðjið þetta vinsamlegast bara með því að þið teljið þetta rétt, skynsamlegt, til bóta og allt það, af nógu er að taka, það dreg ég ekki í efa, en þessi rökstuðningur sem hver þingmaður á fætur öðrum hangir á eins og hundur á roði, hann heldur ekki.
Svo hef ég komið inn á í andsvörum fyrr í dag að ég gagnrýni það mjög að ekki hafi farið fram forsvaranleg greining á áhrifum þessarar innleiðingar á gildandi rétt, sérstaklega þá lagabálka sem eru hvað viðkvæmastir. Þetta er auðvitað verkefni sem hv. utanríkismálanefnd verður að taka alvarlega. Hv. formaður nefndarinnar, Pawel Bartoszek, orðaði það — ég vona að ég sé ekki að leggja hv. þingmanni orð í munn, ég held að ég muni þetta orðrétt en a.m.k. efnislega — þegar kom fram spurning í andsvörum við hv. þingmann hér fyrr í dag er varðar greiningar og mat á áhrifum innleiðingarinnar svaraði hv. þm. Pawel Bartoszek því þannig til að niðurstaða áhrifanna yrði leidd fram fyrir dómstólum. Það væri ekki hægt að — ég sé að hv. þingmaður setur í brýnnar þannig að ég vona að ég sé ekki að fara með fleipur en í öllu falli skildi ég hv. þingmann þannig að breytingar sem yrðu vegna þessa á gildandi rétti yrðu leiddar fram og það mat leitt fram fyrir dómstólum, ekki á grundvelli greininga sem væru unnar af ráðherra, ráðuneytinu eða hér í þinginu.
Þessar greiningar verða í mínum huga að liggja fyrir svo að við með galopin augun getum tekið afstöðu til þessa máls, vegna þess, eins og hv. þm. Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir kom inn á í svari við andsvari hér áðan, að meðhöndlun innleiðingarmála hefur því miður verið með allt öðrum hætti hér í þinginu heldur en mála sem eru upprunnin í ráðuneytum eða í þinginu sjálfu á grundvelli ákvarðana eða tillagna þingmanna eða þingflokka. Það er þessi afturvirkni sem mig óar svo við, að þessi ákvörðun, þessi breytta innleiðing bókunar 35, muni í raun teppaleggja, eins og ég orðaði það, yfir gildandi rétt með oft og tíðum ákvæðum sem hafi ekki fengið raunverulega umræðu hér í þinginu þó að málið hafi tæknilega farið í gegnum þrjár umræður. Það er enginn að draga það í efa, umræðurnar eru bara með allt öðrum hætti um innleiðingarmál, gegnumgangandi, heldur en önnur.
Ég vil hrósa hæstv. utanríkisráðherra fyrir að hafa gert opinberar bréfaskriftir forvera ráðherrans, hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, á þeim tíma til ESA. Ætli það hafi ekki verið árin 2017 og 2018 ef ég man rétt. Fyrrverandi aðstoðarmaður situr hér í salnum og getur leiðrétt mig ef mig misminnir. Í þeim bréfum, þremur eða fjórum bréfum en einu kjarnabréfi, sem er ef ég man rétt einar 27 bls. eða þar um bil, voru sett fram mjög góð rök fyrir því hvers vegna bókun 35 héldi með þeim hætti sem hún var innleidd fyrir 30 árum síðan, meðvitað með þeim hætti sem hún var innleidd fyrir 30 árum síðan.
Ég verð að spyrja og hv. utanríkismálanefnd verður að spyrja ráðherra: Hvað hefur úrelst af þeim rökum sem þar voru sett fram? Hvað hefur úrelst af þeim rökum sem þar voru sett fram? Eina svarið sem hefur komið fram við sambærilegum spurningum hér í salnum við umræðuna í dag og á síðasta þingi er vísun í hæstaréttardóm sem segir bara ekki það sem þingmenn halda hér fram, og ráðherrann sérstaklega, heldur segir dómurinn bara allt annað. Það verður því að koma fram með önnur rök og það verður að útskýra hvað af þeim rökum sem sett voru fram í bréfaskriftum utanríkisráðherra 2017 og 2018 hefur úrelst. Og ég ítreka þakkir mínar til hæstv. utanríkisráðherra að hafa opinberað þessi gögn og þessi bréf því að það tók ekki lítinn tíma að fá þá niðurstöðu.
Virðulegur forseti. Tíminn hleypur frá manni eins og oft vill verða. Ég verð að biðja virðulegan forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá þó að tíminn sé enn knappari þar. Til að taka saman þessa fyrri ræðu mína hér við 1. umræðu þá hvet ég hv. utanríkismálanefnd til að leggja mat á og fara í raunverulega greiningu á áhrifum. Það er hægt að velja tiltekna lagabálka (Forseti hringir.) og greina það þannig að við þingmenn getum, bæði í nefndinni og síðan þeir sem taka þátt í 2. umræðu þegar þar að kemur, áttað okkur á raunverulegum áhrifum því að þau ganga auðvitað í báðar áttir og það eru ekki bara réttindi sem af þessu verða leidd heldur líka skyldur.
