157. löggjafarþing — 8. fundur,  18. sept. 2025.

Evrópska efnahagssvæðið.

3. mál
[17:58]
Horfa

Bergþór Ólason (M):

Virðulegur forseti. Nú fer að styttast í annan endann á þessari 1. umræðu um bókun 35, hinni síendurteknu. Það hefur komið mér á óvart hér í umræðunni — því nú er hæstv. utanríkisráðherra í salnum, ráðherrann var ekki hér þegar ég hélt fyrri ræðu mína í þessari umræðu. Ég tel mig vita að hæstv. ráðherra var meðvitaður um þau sjónarmið sem við í Miðflokknum settum fram við umræðu málsins hér á síðasta þingi og raunar eftir að þeirri umræðu sem átti sér stað við 2. umræðu lauk. Ég tel mig vita að hæstv. ráðherra hafi verið meðvitaður um þá áherslu sem lögð var á að það færi fram greining á raunverulegum áhrifum innleiðingarinnar eins og hún er lögð til í þessu frumvarpi eins og það liggur fyrir. Áhrif á gildandi rétt, hvar árekstrar eru og hverjir og hvaða áhrif þeir árekstrar leiði fram. Það kemur mér á óvart að það virðist enginn reki verið gerður að því að framkvæma slíka greiningu, ekki einu sinni á einhverjum völdum lagabálkum sem við þingmenn hefðum svo sannarlega gagn af, að þau áhrif væru leidd út, með hvaða hætti gildandi innlendur réttur breytist við þessa teppalagningu Evrópuréttarins yfir þegar samþykkt lög.

Það er grundvallarmunur á afturvirkninni annars vegar og þeim nýju ákvörðunum sem teknar eru hins vegar, því að þar er vissulega til staðar þetta sjónarmið um að Alþingi geti, ef það gerir það með skýrum hætti, sagst fara aðra leið en Evrópuregluverkið leiðir út. En það á ekki við um gildandi rétt. Þar er grundvallarmunur sem ég hef aldrei áttað mig á hvernig stuðningsmönnum þessarar breyttu innleiðingar bókunar 35 tekst að líta sömu augum. Það er afturvirknin og síðar til komnar lagabreytingar. Nú situr hér hv. þm. Pawel Bartoszek, formaður utanríkismálanefndar, og væntanlega framsögumaður nefndarálits meiri hluta ef fram heldur sem horfir og sagan verður endurtekin frá því á síðasta þingi. Mér finnst að hv. utanríkismálanefnd, eða meiri hluti nefndarinnar þegar þar að kemur, verði að fara í alveg sérstaka vegferð til að rökstyðja þetta og greina þarna á milli. Partur af þeirri vinnu, að mínu mati, ætti að vera sá að nefndin, úr því að hæstv. utanríkisráðherra hefur ekki gengið til þessara verkefna síðan málið var síðast rætt hér í júní síðastliðnum, framkvæmi greiningu þótt ekki væri nema á völdum lagabálkum. Þetta skiptir okkur þingmennina gríðarlega miklu máli því að þarna verða árekstrar og það eru ekki bara réttindi sem þetta leiðir fram gagnvart borgurunum heldur skyldur sömuleiðis.

Við verðum að setja okkur í þá stöðu og aga okkur með þeim hætti að við tökum ákvarðanir með opnum augum en segjum ekki bara að dómstólar muni leiða áhrifin af þessu fram þegar þar að kemur. Á að etja hér borgurum landsins og fyrirtækjum í linnulausar heimsóknir til héraðsdóms, Landsréttar og eftir atvikum Hæstaréttar þegar ásteytingarefni verða mönnum ljós? Því það er það sem mun gerast. Það er einhver grundvallarmisskilningur að með þessari breytingu þá þurfi fólk ekki lengur að sækja rétt sinn eða leggja ágreiningsmál fyrir dómstóla. Það verður engin breyting þar á nema ef vera skyldi þveröfug, því það er augljóst að almenningur á auðveldara með að glöggva sig á lögum sem hafa fengið ítarlega umræðu við þrjár umferðir hér í þinginu, sem á við um lög sem eiga uppruna sinn annaðhvort í ráðuneytum eða hér á grundvelli þingsályktanna þingmanna, samanborið við þær þrjár umræður sem eiga sér stað við innleiðingarmál frá Brussel.

Við vitum það öll að meðhöndlun þessara mála er gjörólík og við höfum öll sem hér erum heyrt þau rök inni í nefndum að það þurfi ekki að eyða miklum tíma í, þetta sé innleiðingarmál og við getum engu breytt. Við þekkjum þetta öll. Það eru þessi mál sem hafa fengið þessa skemmri skírn í raun, þó að þau hafi farið í gegnum þrjár umferðir í þinginu, sem munu, að mig grunar, valda mestum vandræðum þegar fram í sækir. Þetta er eitthvað sem er hægt að fyrirbyggja með ítarlegri greiningu og vinnu sem ætti að vera lágmarksframlag hæstv. ráðherra eða ráðuneytis í þessu máli en ekki eitthvað sem stjórnarandstaðan þarf að fara á hnén og grátbiðja um að sé framkvæmt. Ætli það endi þannig að við gerum þetta sjálf með einhverjum ráðum? Sjáum til með það.

Frú forseti. Ég læt þessu innleggi mínu lokið hér við 1. umræðu um bókun 35. — Herra forseti, sömuleiðis, það er hættulegt þegar skipt er um í forsetastóli. Ég óska hv. utanríkismálanefnd velfarnaðar í meðhöndlun málsins og treysti á að til þessarar greiningarvinnu verði gengið.