almenn hegningarlög.

Virðulegi forseti. Ég kem inn í þessa umræðu á sömu forsendum og ég nefndi hér í andsvari mínu við ræðu hv. þm. Sigríðar Á. Andersen og ég vil ítreka þakkir mínar fyrir að fá að ræða mál er varða mannréttindi og þau nauðsynlegu mörk sem við þurfum að setja þeim hverju sinni. Það er ekkert algilt í þessum heimi og ég ítreka einnig að það eru forréttindi að fá að vera í þeirri stöðu að leggja þessi sömu mörk. Refsilöggjöfin okkar setur ramma um það hvar mörkin liggja. Þegar við leggjum til breytingar á refsilöggjöfinni finnst mér það vera skylda okkar að vera skýr um það hvert við erum að fara.

Ég ætlaði reyndar að segja að mér finnst margt í fyrirliggjandi frumvarpi bera með sér að ákveðin heimavinna hafi verið unnin. Þingmannafrumvörp eru oft lögð fram án þess að njóta aðstoðar ráðuneytis, þetta er oft svona heimatilbúið. En þarna er a.m.k. reynt að fara í einhvers konar hagsmunamat og kveðið er á um erlendan rétt o.s.frv., en ég ætla reyndar aðeins að víkja að því á eftir. En bara svo að það sé sagt og ítrekað hér að eins og ákvæðið er lagt upp, samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi, er það þrengt þannig að það verður gert að skilyrði að háttsemin sé til þess fallin að hvetja til eða kynda undir hatri, ofbeldi eða mismunun. Þarna erum við að stíga það skref að kveða á um einhvers konar raunverulegar afleiðingar eða hugsanlegar afleiðingar en ég átta mig hreinlega ekki nákvæmlega á því hvar þessi mörk liggja.

Mér finnst að við þurfum kannski að byrja á að tala um verndarhagsmunina vegna þess að tjáningarfrelsið, sem við vitum að er hornsteinn lýðræðisins — og ég vil gera sem minnst af því í störfum mínum hér að takmarka það hvað sem öðru líður. Við eigum að hafa það eins óumdeilt og við mögulega getum. Almenningur á Íslandi á að geta gagnrýnt valdið, valdhafana, hvort sem það er ríki, Alþingi, dómstólar eða sveitarfélög eða hvað það nú er sem er í þeirri aðstöðu að hafa áhrif á hag fólks. Við eigum að ræða hugmyndir og taka þátt í opinberri umræðu án þess að þeirri umræðu séu sett matskenndari mörk en þörf er á. Ég skil það ekki svo á hv. þingmanni að tjáningarfrelsið eigi að vera takmarkalaust, ég ætla ekkert að leggja upp með að það sé markmiðið með þessu frumvarpi. Það hefur aldrei verið takmarkalaust. Það verður aldrei takmarkalaust og það á ekkert að vera það. En svo að við förum bara í bók, sem ég veit að hv. þingmaður þekkir vel, sem er Frelsið eftir John Stuart Mill, þá er það kennisetningin í því riti að frelsið skipti öllu en það megi þó aldrei fara svo að það gangi á rétt annarra. Við göngum út frá því í okkar íslensku stjórnskipan og ég ætla að segja alveg eins er að ég veit að það eru margir þarna úti sem halda að það að takmarka tjáningarfrelsi feli það í sér að maður eigi aldrei að heyra neitt sem er óþægilegt. Það er fullt af fólki sem heldur að það sé einhvers konar eðlilegt andlag á friðhelgi einkalífsins; að það megi takmarka tjáningarfrelsi til að ég þurfi aldrei að heyra neitt sem er óþægilegt, hvort sem það er bara ég sem húsmóðir í 105 eða sem þingmaður eða hvað það nú er. Þannig á það ekki að vera. Það er bein afleiðing og bara hreinlega forsenda fyrir tjáningarfrelsinu að þú átt að heyra skoðanir sem eru þér ekki samboðnar upp að vissu marki. Þau mörk erum við að tala um hér í dag.

Þegar við takmörkum frelsið þá er það gert vegna þess að það eru takmörk fyrir því að frelsið geti blómstrað. Stundum gengur frelsi eins á rétt annars. Þegar við takmörkum frelsið verðum við að gera það með settum lögum sem eru, og þetta er mikilvægt, nauðsynleg í lýðræðisþjóðfélagi. Þetta er lagaáskilnaðarregla stjórnarskrárinnar. Þegar við tölum um hatursorðræðu getum við ekkert farið út í þá sálma án þess að nefna eitt orð sem hefur ekki verið minnst á hér í dag, og það er alveg merkilegt að fara inn í þessa umræðu án þess að ljá máls á því, og það er upplýsingaóreiða. Því að hatursorðræða, hver sem hún er nákvæmlega, — við höfum hugmyndir um það — og upplýsingaóreiða eru bestu vinkonur og þær hanga alltaf saman. Þær fara saman hvert sem er og þær eru óaðskiljanlegar í þessari umræðu, það er ekki hægt að tala um eitt án þess að tala um hitt.

Ég held að það sé mögulega mismunandi skilningur á milli mín og annarra þingmanna hér inni á því hvað upplýsingaóreiða er eða hvað hatursorðræða er. Ég ætla samt sem áður að vísa í það alþjóðasamstarf sem við erum hluti af, þá alþjóðasamninga sem við höfum undirritað, fullgilt og jafnvel lögfest. Við erum að tala um aðila eins og Evrópuráðið. Við erum að tala um varnarbandalagið NATO sem er forsenda fyrir okkar öryggi. Við erum að tala um alþjóðasamstarf sem við erum hluti af í gegnum EES-samninginn og svo mætti lengi telja; Sameinuðu þjóðirnar og við getum haldið þannig áfram. Þetta eru aðilar sem eru hluti af okkar alþjóðaskuldbindingum og við leggjum traust á þó að við séum aldrei á þeim stað að ekki megi gagnrýna eitthvað sem kemur af þeim vettvangi. En eitthvað verður traustið að vera. Upplýsingaóreiða er staðreynd sem form af ógn sem steðjar að Íslandi, það er staðreynd. Þetta er grjóthart álitaefni. Við getum alveg valið að virða hana að vettugi, þ.e. upplýsingaóreiðuna, og sleppt því að viðurkenna að hún feli í sér einhverja ógn við lýðræðissamfélagið sem við viljum búa í og það frelsi sem við viljum áfram búa við, frelsi sem við unnum okkur inn fyrir og höfðum mikið fyrir því að öðlast á sínum tíma.

Ég veit að hv. þingmaður veit hvað ég er að tala um vegna þess að ég þykist vita að þetta hafi komið til tals á vettvangi Evrópuráðsins þar sem ég veit að hún á sæti í sínu alþjóðastarfi og er meðvituð um þær ógnir sem stafa af upplýsingaóreiðu og hvernig hún er beinn liður í skuggahernaði og fjölþáttahernaði sem stafar frá aðilum sem við höfum ekki mikið saman við að sælda þessa dagana. Fyrst ég nefndi NATO áðan þá er upplýsingaóreiða skilgreind sem lykilþáttur í fjölþáttaógnum, þ.e. samspil hernaðarlegra, pólitískra, efnahagslegra og upplýsingatengdra aðferða sem miða að því að grafa undan samfélagslegu trausti og veikja lýðræðislegar stofnanir og hafa áhrif á almenningsálit. Og hvað hefur þetta með hatursorðræðu gera? Jú, það er freistnivandinn í slíkri umræðu að ráðast á jaðarsetta hópa. Þó að íslenskir aðilar sem telja sig til samkynhneigðra eða hinsegin hópa telji sig búa við samkeppnishæf lífsskilyrði á Íslandi samanborið við það sem gerist víða annars staðar í Evrópu og í heiminum þá er það alveg sérstaklega freistandi fyrir samtakamátt hópa, sem vinna að því að dreifa einhvers konar upplýsingaáróðri og vilja veikja mannréttindaumræðu og stöðu mannréttindahópa í litlum, viðkvæmum samfélögum eins og á Íslandi, að fara bara dálítið skipulega inn í þetta. Ég get ekki hent reiður á einhverju einu þar sem ég hef séð þetta raungerast á íslenskum netmiðlum. Kannski er búblan mín bara þannig að hún verndar mig fyrir þessu. Mér finnst það meira að segja mjög líklegt. En staðan er samt sem áður þannig að þetta er að raungerast víða í Evrópu, sérstaklega á Norðurlöndunum. Við höfum m.a. rætt það á vettvangi Norðurlandaráðs. Þetta eru allt saman þaulskipulagðar árásir, leiðangur sem farið er í með því að búa til nettröll, gerviaðganga, sem gera athugasemdir undir fréttir sem eru mikið lesnar. Þetta eru árásir sem beinast sérstaklega að kjörnum fulltrúum sem skilgreina sig einhvern veginn ekki gagnkynhneigða eða eru ekki hvítir karlmenn. Þetta er bara staðreynd. Við getum alveg lokað augunum fyrir þessu og sagt að þetta sé tóm ímyndun og fólk verði bara að hafa harðan skráp, að það eigum við öll að hafa hér í þessum sal o.s.frv. Og það eigum við að gera en það breytir því ekki að þetta er viðvarandi staða. Þetta eru samhæfðar og endurteknar árásir og dropinn holar steininn. Mér finnst það líka mjög mikilvægt að huga að þessu vegna þess að þetta eru allt saman bara svona lítil, skemmtileg og fyndin ummæli. Þetta er ekki einhver ein stór hrikaleg setning sem er til þess fallin að kynda undir öryggi einhvers aðila. Þetta eru svona lítil atriði sem verða að mjög stóru báli sem kynt er undir.

Hver er vandinn, kann einhver að spyrja. Er þetta eitthvert vandamál? Þetta magnar upp neikvæða umræðu og í þeim tilgangi að veikja traust á hinu opinbera, valda usla, sundra samfélagssáttinni um ákveðin réttindi sem hafa verið viðurkennd hér, að fólk fái að elska þann sem það vill elska og búa í friði heima hjá sér undir þeim formerkjum sem samfélagsmyndin bauð ekki upp á fyrir 30 árum. Það er líka mikið verið að tala um að börnum standi ógn af samkynhneigðum og fjölskyldugerðinni. Nú þegar við sjáum lækkaða fæðingartíðni kemur þetta líka inn í umræðuna. Svo eru það þessi dómsmál sem nefnd eru í almennu greinargerðinni með frumvarpinu; þar sem rætt er um það sem er mjög umdeilt víða í Evrópu sem er kynfræðsla og hinsegin fræðsla, þ.e. fræðsla um samkynhneigða. Og líka bara kynfræðsla, það er ekkert samfélagssátt um það alls staðar í Evrópu að hún megi eiga sér stað á skólatíma og á vettvangi heilbrigðisstarfsfólks sem kemur inn og veitir krökkum fræðslu um getnaðarvarnir. Það er ekkert samfélagssátt um það alls staðar en ég vona að við fáum áfram að hafa það þannig á Íslandi. Við erum með tvö dómsmál þar sem við vorum með einhverja menn sem hringdu inn á Útvarp Sögu og við viljum auðvitað leyfa fólki að eiga sína upplifun af samfélaginu og helst búa til þannig samfélag að hér sé málfrelsi og þeir séu einhvern veginn ekki útnefndir sem boðberar illra afla úti í heimi. Ég veit alveg að það er ekki þannig. En við erum að tala um þetta frumvarp og þann tíma sem við búum við í dag og hv. þingmaður talaði um tíðarandann þá. Núna er tíðarandinn bara líka gerbreyttur, farinn út í einhverjar áttir og ég veit ekki hvort það er eitthvert samhengi þarna á milli. Staðan er einfaldlega sú að ekki er hægt að líta fram hjá því sem erlendar alþjóðastofnanir og alþjóðasamstarfið og alþjóðasamfélagið og varnarbandalag á borð við NATO skilgreina sem raunverulega og áþreifanlega ógn við öryggi þjóðarinnar.

Ég ætla hér að tala sem lögfræðingur, sem þingmaður sem hefur með það að gera að hugsað sé út í þjóðaröryggi. Ég er ekki að tala hér sem einhver vænisjúk móðir sem vill bara fitta inn í einhverja staðalímynd sem einhverjir á hægri kanti stjórnmálanna vilja draga upp af mér. Ég hafna þeirri skilgreiningu. Ég vil bara að við horfum á heiminn eins og hann er í dag og geri þá kröfu að horft sé á þær raunverulegu ógnir sem steðja að lýðræðisskipan landsins og öryggi þjóðar.

Ég ætla hins vegar að fá að segja það í lokin, vegna þess að tíminn er að styttast, að ég hef ekki enn séð hvernig þetta frumvarp á eftir að bæta fyrirsjáanleika og skýrleika í þeirri refsilöggjöf sem við búum við í dag og hvernig þetta geri dómendum auðveldara fyrir að dæma út frá einhvers konar fyrirsjáanlegu hlutlægu mati. Þetta verður bara matskenndara, þessi áskilnaður um „að hvetja til“ eða „kynda undir“. Þetta gerir einhvern veginn sönnunina um það að ummæli séu skaðleg og til þess fallin að valda öðrum skaða mjög óljósa. Ég held að út frá þeirri ástæðu einni séum við ekki tilbúin til að fara lengra með þessa umræðu. En ég tel að frumvarpið eigi skilið að fara lengra og er alltaf tilbúin til að ræða þetta mál og fara í það svo að þetta fari í frekari meðferð af hálfu allsherjar- og menntamálanefndar.