breyting á þingsályktun nr. 24/152 um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða.
Virðulegur forseti. Ég vil nú byrja á að segja, og ég held að virðulegur forseti geti tekið undir það með mér, að öðruvísi mér áður brá þegar rammaáætlun er til umfjöllunar að hér skuli vera svo fáir í salnum sem raun ber vitni. Það þarf ekki að fara mörg ár aftur í tímann til að rifja það upp að bara tillaga eins og sú ágæta tillaga sem hér er á borðinu frá hæstv. ráðherra hefði valdið mikilli ólgu í þessum þingsal. Það er auðvitað til marks um að skynsemin hefur náð eitthvað inn í raðir stjórnarflokkanna frá því sem áður var.
Ég ætla nú samt að segja að eins og ég get verið ánægður með þessa tillögu að mörgu leyti þá finnst mér enn vanta alvörumetnað og alvöruskref sem einhverri verkstjórn hefði kannski verið sómi að vegna þess að hér er ekkert verið að horfa til þessarar ógnar sem við okkur blasir í íslensku samfélagi. Þá er ég ekki bara að tala um stöðuna í orkumálum almennt og hvað við erum komin aftarlega á merina, þessi hátt í 20 ár sem hafa tapast, heldur líka það sem við okkur blasir í þjóðarvá varðandi mögulegar náttúruhamfarir á þeim svæðum sem geta haft mikil áhrif á þau svæði sem meginorkuframleiðsla landsins fer fram á og mikilvægi þess að dreifa því orkuframleiðslunni víðar.
Það er auðvitað sorglegt ef við hugsum til þess og horfum til þess að frá því að við settum lögin um rammaáætlun 2011 þá hefur ekkert verið virkjað í landinu. Eina virkjunin sem er núna að sjá dagsins ljós á grundvelli allrar þessarar vinnu í 14 ár er Hvammsvirkjun og hún er á algjöru byrjunarstigi. Það segir mikla sögu. Það er hægt að rifja upp þegar hugmyndin um rammann kom fram á kjörtímabilinu 2003–2007, það voru síðan skipaðir hópar á sínum tíma og rammahópur tvö sem var að vinnu áður en lögin voru sett sem hafa svo mjög takmarkað þetta og fóru í raun með okkur svolítið út í skurð, sett í tíð vinstri stjórnarinnar, vinstri stjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna 2009–2013. Formaður þess hóps var Svanfríður Jónasdóttir sem skilaði af sér tillögum 2010. Í þeim tillögum, ef ég man rétt, virðulegur forseti, voru sjö virkjunarkostir í nýtingarflokki. Eftir ítarlega skoðun og í anda þess sem lagt var upp með við rammaáætlun þá voru sjö virkjunarkostir í nýtingarflokki.
Ég talaði í gær í ræðu minni um að það hefðu verið gildrur í lögunum um rammaáætlun sem okkur mörgum þingmönnum sást yfir þegar þau voru samþykkt í góðri trú. Eitt af því var bráðabirgðaákvæði sem ráðherrann hafði sett inn í lögin um að ráðherra bæri að setja tillögu frá þessum hópi, sem lá fyrir þá þegar, í annað umsagnarferli á vegum ráðuneytisins. Þetta var gert þrátt fyrir að þessi hópur hefði kynnt niðurstöðu sína vel, haldið fundi úti um allt land og skilað þessari niðurstöðu eftir mjög vandaðan undirbúning. Það voru Svanfríði Jónasdóttur og hennar félögum í verkefnisstjórninni mikil vonbrigði á þeim tíma hvernig ráðherrann í ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna meðhöndlaði síðan málið þegar bárust um tvö hundruð og eitthvað umsagnir í þessu ferli hennar og þær voru margar „copy/paste“ frá alls konar fólki úti um allan heim og voru mjög neikvæðar. Á grundvelli þess var ákveðið að færa megnið af þessum virkjunarkostum í biðflokk og svo er sagan eins og hún er. Það er þarna í raun sem þingið bregst skyldum sínum gagnvart þjóð um að halda áfram og auðvitað ekki síður undir forystu Samfylkingarinnar í Reykjavík þar sem sett var á verkefnastopp um nokkurra ára skeið. Þar var forstjóri sem kom til margra ára ítrekað í fjölmiðla og sagði þjóðinni, þar til fyrir stuttu síðan til þess að gera, að það væri engin þörf á því að virkja meira í þessu landi, það væri nóg raforka til. Allt þetta hjálpaðist að við að mynda þessa stöðu sem við erum í í dag.
Þess vegna segi ég að það vanti aðeins meiri metnað í þetta sem ég tel reyndar að ráðherrann hafi og ég fagna því. En það verður að bregðast við með róttækari hætti heldur en við erum að gera hér með þessari tillögu. Hér er auðvitað verið að taka gríðarlega hagkvæma virkjunarkosti í neðri hluta Þjórsár sem eru einhverjir hagkvæmustu virkjunarkostir sem við eigum, Urriðafoss, og það er hægt að útfæra hann með öðrum hætti en upphaflega var ráðgert þannig að áhrifin á náttúruna verði minni, og Holtavirkjun. Síðan erum við hér með Skrokköldu sem við reyndum á sínum tíma að koma inn í nýtingarflokk en tókst ekki en hún er einmitt byggð — nýtir í raun mannvirkin sem eru til staðar, lónin sem eru til staðar — nánast alveg inni í fjalli og hugmyndin, síðast þegar ég vissi, var að leggja frá henni rafstrengi en ekki loftlínur þannig að umhverfisleg áhrif þeirrar virkjunar eru nánast engin og gríðarlega hagkvæm.
Við getum breytt, það hefur ítrekað komið fram að ráðherra geti breytt tillögum verkefnisstjórnar og þingið geti breytt tillögum ráðherra og tillögum verkefnisstjórnar. Um þetta var deilt á sínum tíma. Ég var sakaður um að svíkja sáttina um rammaáætlun þegar ég lagði til að þingið gerði breytingar, haldið var fram í þessum sal að þinginu væri alls ekki heimilt að gera breytingar. En nú er það alveg skýrt tekið fram að þetta er ráðgefandi álit sem verkefnisstjórnin kemur fram með og það er þingið sem ber hina endanlegu ábyrgð gagnvart þjóðinni, þannig að við getum breytt röðun, við getum tekið út kosti, við getum tekið inn kosti og við getum breytt röðun þeirra í flokka.
Ég hefði því viljað að nefndin tæki þetta til ítarlegrar umfjöllunar og ég hefði talið að Kjalölduveita, sem er, hvernig sem á það er litið, einhver besti kostur okkar í umhverfislegu og efnahagslegu tilliti, verði sett inn í nýtingarflokk þannig að menn geti farið að fara af stað í þetta gríðarlega hagkvæma mannvirki sem þar er, með litlum áhrifum á náttúruna.
Út frá þjóðaröryggismálum og öryggi í raforkuframleiðslu í landinu tel ég gríðarlega mikilvægt að við förum og gefum strax grænt ljós á það við þessa umfjöllun að menn geti farið að undirbúa virkjanir í Skagafirði og helst Hamarsvirkjun fyrir austan. Þetta er grundvallaratriði til að bregðast við mjög miklu hættuástandi sem getur skapast og við vitum aldrei hvenær það skellur á okkur og er í raun fyrirhyggjuleysi að gera ekki ráð fyrir því. Ég hefði lagt til að þessum kostum yrði bætt inn núna í meðförum þingsins og að nefndin taki það til ítarlegrar skoðunar og geri þær breytingar sem nauðsynlegar eru til að færa þessa kosti a.m.k. í nýtingarflokk.
Ég vil svo taka undir það sem kom hér fram varðandi friðlýsingarmörkin. Mér finnst allt of bratt farið þegar við erum að taka hér til umfjöllunar virkjunarkosti sem eru inni á miðju hálendinu, að við séum með friðlýsingarmörkin svo víðtæk sem kemur fram í þessari tillögu. Það er rétt sem ráðherrann sagði, það hafa engin friðlýsingaráform gengið eftir lögmætlega, en nú erum við komnir með það sem þingið þarf að uppfylla í þeim efnum og þarna vil ég að þetta sé tekið til skoðunar, að við breytum þessu vegna þess að við vitum ekki hvað við erum að loka fyrir. Við eigum líka að hafa opna möguleika fyrir öðruvísi virkjunum, öðruvísi útfærslum á þessum svæðum sem yrðu þá í miklu meiri sátt við náttúruna. Ég fagna ummælum ráðherrans og svari hans áðan við spurningum hv. þm. Ólafs Adolfssonar um að það ætti að horfa meira til biðflokksins í þeim virkjunarkostum sem eru núna í vernd vegna þeirrar óvissu sem er um framtíðina.
