breyting á þingsályktun nr. 24/152 um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir það að tillaga um breytingu á þingsályktun um áætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða sé komin hingað inn, svokölluð rammaáætlun. Þetta er, eins og margar fyrri slíkar tillögur, í raun tillaga til breytingar á heildstæðri áætlun sem ætlað var að ná sátt og ákveðnu jafnvægi varðandi vernd og orkunýtingu í landinu eftir illvígar deilur sem höfðu verið um þau efni áður. Aðferðafræðin var sótt m.a. til Noregs en sá hængur á að Íslendingar höfðu verið, merkilegt nokk, miðað við fegurð landsins, mjög latir við að friða landsvæði eða vernda þau fyrir nýtingu og því beið gríðarlega stórt verkefni þegar hafist var handa við að kortleggja virkjunarhugmyndir eins og við erum nú að innleiða og tala um og meta jafnframt náttúruverndargildi, líffræðilegan fjölbreytileika og aðra þætti sem tengjast þessu.

Það er síðan hluti af þessu öllu saman að bæði er orka í heiminum að verða eftirsóttari og eftirsóttari og verðmætari en líka náttúra, óspillt náttúra alveg sérstaklega. Það hefur nú aldeilis nýst okkur og nýttist þegar landið var að vinna sig út úr hruninu, atvinnuleysi fyrstu áranna eftir hrun, að við eigum mikið af magnaðri náttúru og tilkomumikilli en líka lágstemmdri og víðernum sem miðla fyrst og fremst ró sem er af býsna skornum skammti í heiminum. Þetta er nú vandinn sem við stöndum frammi fyrir og þau þing sem nú sitja þessi misserin standa kannski frammi fyrir sérstökum vanda vegna þess að fyrri þing og fyrri ferli hafa skilið eftir erfiðustu kostina. Eins og hér var nefnt var kannski ekki flókið að segja að það ætti að vernda Gullfoss þó að einhverjum hafi einhvern tímann dottið í hug að virkja þar. Það er samstaða um það núna og eins um Þjórsárver, það er alger samstaða um að vernda Þjórsárver um aldir alda. En þeir kostir sem hér eru hafa verið lengi til umfjöllunar í ýmsum áföngum verkefnisstjórnar rammaáætlunar og komu til þingsins eftir síðustu áramót með býsna skýrum tillögum. Umhverfis- og samgöngunefnd fjallaði um þá býsna ítarlega og setti sig inn í þau rök sem þarna eru og ég verð að segja, eftir að hafa kynnst gögnunum sem liggja til grundvallar flokkun orkukosta í rammaáætlun, að það hefur auðvitað orðið til hafsjór þekkingar, mjög mikillar þekkingar hefur verið aflað til að styðja við lýðræðislega kjörið Alþingi í þessu vandasama verkefni.

Ég hef verið þeirrar skoðunar að Alþingi hafi verið of hikandi við ýmist að vernda eða botna það hvaða kosti eigi að nýta og ýtt því á undan sér vegna innbyrðis ágreinings en ekki vegna þess að það lægju fyrir skýr gögn í málinu. Þegar það er rýnt má sjá að talað er um að það hafi tekið mjög langan tíma að meta þessa hluti og það er alveg rétt, það hefur tekið mörg ár en langstærstur hluti þess tíma hefur farið í það að þingið hefur verið að velta vöngum yfir þessu og þess vegna lagði nefndin sig fram um að reyna að taka af skarið eins og hægt væri síðastliðið vor með tveimur undantekningum. Annars vegar var þræta um afmörkun Kjalölduveitu, sem var einn þeirra virkjunarkosta sem til umfjöllunar voru. Nefndinni fannst málefnalegt að fjalla um þann kost sem sérstakan kost þó að það sé aðeins umdeilt vegna þess að sumum finnst augljóst að Kjalölduveita sé hluti af sama svæði og Norðlingaölduveita og eigi því að falla undir friðlandið í Þjórsárverum beint og óbeint. Verkefnisstjórn um rammaáætlun er væntanlega að fjalla um það. Hins vegar var hitt að virkjanir í neðri hluta Þjórsár, sem lagt var til að færu allar í nýtingarflokk, tengjast afkomu stærsta laxastofns í Norður-Atlantshafi og það liggja fyrir tillögur um svokallaðar seiðafleytur sem eiga að gera stofninum fært á að lifa og blómgast áfram þrátt fyrir virkjanir. Nefndin vildi þess vegna setja Urriðafossvirkjun í bið á meðan það kæmi reynsla af virkjunum enda liggur það fyrir í málinu að virkjunaraðilar hyggjast alls ekki ráðast strax í Urriðafoss heldur sjá hvernig til tekst með aðrar virkjanir í Þjórsá fyrst.

Í þeirri tillögu frá ráðherra sem liggur fyrir koma í rauninni ekki fram nein ný sjónarmið varðandi þetta tvennt nema að það er tekið undir að Kjalölduveita sé í bið með sömu rökum. Ég reikna með því að við ræðum Urriðafoss í nefndinni og fáum jafnvel umsagnir en hugsanlega verður niðurstaðan hin sama, ég skal ekki segja, því að það var ekki beinlínis mjög umdeilt í nefndinni síðastliðið vor að láta Urriðafoss bíða vegna þeirra sjónarmiða um laxastofninn sem ég rakti hér áðan.

Það sem ég vildi þó nefna og tengist kannski framhaldinu er að nefndin ræddi mjög mikið ýmis almenn sjónarmið. Í fyrsta lagi bara tilgang rammaáætlunar og mikilvægi. Í öðru lagi kallaði nefndin eftir skýrri stefnu um hvernig skipta ætti arði af orkuauðlindinni og hvernig og í hvaða mæli orkuvinnsla ætti að nýtast nærsamfélögum og nærumhverfi, þar með talið fjárhagslega. Þetta kom fram í umsögnum og málflutningi ýmissa sem komu fyrir nefndina og er undirliggjandi ástæða þess í ákveðnum tilvikum að virkjunarkostir sem kannski Alþingi hefur náð samstöðu um að ættu að ná fram að ganga hafa alls ekki gert það í raunveruleikanum vegna deilna og kærumála o.s.frv. Í þriðja lagi sagði meiri hluti nefndarinnar í sínu nefndaráliti að það væri mikilvægt að stjórnvöld settu fram skýra sýn á viðbótarorkuvinnslu, þ.e. í hvað sú orka ætti að nýtast, og hvernig væri hægt að tryggja eftirfylgni með slíkri stefnu og kallaði líka eftir útfærslu á tillögum og hugmyndum um að almenningur og lítil og meðalstór fyrirtæki eigi að búa við orkuöryggi og séu varin fyrir verðhækkunum og sveiflum á raforkumarkaði stórnotenda. Síðan var aukið verðöryggi undirstrikað.

Síðan var í raun byrjað á umfjöllun um vindorku, sem er kannski næsti stóri kaflinn í umfjöllun um rammaáætlun. Þó að við eigum von á nokkrum öðrum orkukostum hér inn á borð þá verður umfjöllun um vindorku örugglega mjög umfangsmikil og býsna skýrar línur sem meiri hluti nefndarinnar lagði inn í þá vinnu.

En það sem kannski út af stendur, og í nefndarálitinu frá því í vor er greint frá tillögunni sem núna liggur fyrir, varðar Héraðsvötn. Hér er lagt til að þau verði áfram í bið með þeim rökum að það sé verið að útfæra hvernig staðið sé að vernd. Ég tek eftir því að í tillögu ráðherra, eins og í nefndarálitinu, er því haldið mjög rækilega til haga að þetta er einn af þeim kostum sem hefur skorað hvað hæst hvað varðar líffræðilegan fjölbreytileika, landslag, náttúru o.s.frv. Ég hef alls ekki skilið það svo að það að halda þessum kosti í bið þýði að komin séu fram ný rök varðandi þau miklu verðmæti sem eru í þeirri náttúru sem þarna er, þ.e. að það sé verið að efast um það. En við höfum, eins og hér er rakið, tíma til að fara betur yfir og ræða þetta í nefndinni og munum gera það af bæði áhuga, íhugun og þrótti, ef ég þekki rétt til starfa umhverfis- og samgöngunefndar.