endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar á Íslandi.
Frú forseti. Ég fagna því að hafa tækifæri hér til að tjá mig um þetta mjög svo mikilvæga mál. Oft er vægi þessa máls vanmetið. Eftir að hafa unnið í alls konar framleiðslu á íslensku menningarefni, bæði sem skapandi eða túlkandi þátttakandi í leikhúsi, sjónvarpi, kvikmyndum og á sviði, og sem tónlistarmaður og líka kannski framleiðandi barnaefnis, þá finnst mér svona tilhneiging hjá okkur oft til að — ég hef sagt það, meira í gríni en alvöru, um íslenska þjóð að Íslendingar séu bókstafstrúarfólk og við höfum slíka ofurtrú á bókum og bókstöfum. Þegar grípa okkur einhverjar áhyggjur af stöðu íslenskrar tungu þá detta okkur helst bækur í hug.
Ég minnist þess alltaf þegar Þjóðleikhúsið var vígt og ekki man ég hvort það var þjóðleikhússtjóri eða ráðherra sem kallaði Þjóðleikhúsið í ræðu sinni musteri íslenskrar tungu. Það er virkilega mikið gleðiefni hvað íslenskan lifir og dafnar vel í leikhúsum landsins. Mér finnst synd hve mörg leikhús og leikfélög út um landið hafa verið að leggja upp laupana eða draga úr möguleikum á því að halda sýningar. Því að við skyldum ekki vanmeta mikilvægi þess, t.d. bara fyrir krakka. Tungumálið er alltaf að breytast; nú er alveg hætt að tala um stráka, stelpur og krakka, þetta eru ungmenni og drengir og stúlkur. Þannig að mér finnst gaman að fá tækifæri hér til að tala um krakka, stráka og stelpur.
Við skyldum ekki vanmeta mikilvægi þess að krakkar fari í leikhús og horfi á t.d. Dýrin í Hálsaskógi. Þar með öðlast þau hlutdeild í sögu sem hefur gengið kynslóð fram af kynslóð á íslensku, vissulega erlent verk eftir mikinn Íslandsvin, norska rithöfundinn Thorbjørn Egner. Ég held að þetta sé gríðarlega mikilvægt og mikilvægur hluti þess að halda íslenskri tungu á lofti, að láta hana óma í leikhúsum landsins og að krakkar eigi möguleika á því að fara og sjá barnaleikrit.
Mér finnst oft, eins og ég nefndi hér í upphafi, eins og eimi eftir af einhverjum gamaldags fordómum gagnvart sjónvarpi. Í minni æsku, og það er örugglega eitthvað sem aðrir þingmenn þekkja líka vel, var sjónvarp oft talað svolítið niður, imbakassi og að maður yrði bjáni af því að horfa á þetta, að þetta gæti jafnvel skemmt sjónina og það var varað við því að börn væru mikið að horfa á sjónvarp. Þær heimildir og það sem ég hef lært í gegnum sjónvarp, alveg frá blautu barnsbeini, er alveg gríðarlega mikið: t.d. um íslenska menningu, íslenska tungu, íslenska sögu, mannkynssögu, líffræði og stjórnmál.
Það er líka gott þegar við erum að horfa á sjónvarp eða bíómynd — það var reyndar herferð sem samtök leikskálda og handritshöfunda stóðu fyrir í Bandaríkjunum þar sem sýndar voru myndir af eftirminnilegum þekktum atriðum úr frægum bíómyndum og fyrir neðan stóð „somebody wrote this“ eða, með leyfi forseta, „einhver skrifaði þetta“. Það er mjög gott að benda á það að það þarf að skrifa allar kvikmyndir og alla sjónvarpsþætti, áður en farið er að taka það upp og sýna.
Sjónvarpið og kvikmyndirnar hafa það t.d. fram yfir bækur — við gleðjumst yfir því að íslenskar bækur njóti velgengni í útlöndum en þær eru yfirleitt ekki á íslensku. Þær eru á frönsku eða ensku eða á einhverju öðru tungumáli en þær gerast kannski á Íslandi. En kvikmyndir og sjónvarpsþættir fá frekar að hljóma áfram á íslensku. Íslenskan fær að hljóma ekki bara á Íslandi. Einhvers staðar úti í heimi heyrir fólk líka íslensku og það verður fyrir áhrifum. Ég hef séð það sjálfur vegna þess að ég er bæði rithöfundur og kvikmyndagerðarmaður og hef verið á svona ráðstefnum erlendis. Fólk langar yfirleitt til að heyra íslensku, þó að það skilji ekki neitt, frekar en að láta þýða það fyrir sig vegna þess að því finnst þetta tungumál hljóma svo fallega, sem það gerir.
Einhver skrifaði þetta. Það er alls ekki sjálfgefið að við, svona fámenn þjóð, búum við gott kerfi sem styður vel við sjónvarps- og kvikmyndagerð. Mér finnst, og ég held að það sé rétt hjá mér, að þar sem ríkið stendur fyrir framleiðslu á sjónvarpsefni þá eigi að hafa í fyrsta sæti að það sem framleitt er sé fyrst og fremst lifandi heimild um menningu, samtíma, sögu og tungu þjóðarinnar sem er að framleiða sjónvarpsefnið. Þarna eru gríðarlega mikil sóknarfæri.
Það er svo margt til að gleðjast yfir. Það gleður mig ósegjanlega mikið að sjónvarpsþættir sem ég kom að fyrir næstum 100 árum síðan, finnst mér, og hétu Fóstbræður eru víst alltaf að fá svipað mikið áhorf og töluvert mikið áhorf. Þetta lifir á milli kynslóða og það gleður mig ósegjanlega mikið og gerir mig stoltan og sýnir mér líka að það eru sóknarfæri í sjónvarpi. Það er eitthvað sem við ættum að standa saman um að vernda, styrkja og efla með því að styðja með opinberum styrkjum, eins og úr Kvikmyndasjóði, eða öðrum sjóðum eða með þessu endurgreiðslukerfi.
Ég tek alveg undir það sem hefur komið fram hér að það er tilhneiging til að blanda þessu tvennu saman vegna þess að þetta eru lík mál. Það er annars vegar endurgreiðsla sem mér finnst vera svona ákveðin bókfærsla en hefur ákveðna jákvæða menningarhvata í för með sér, þ.e. afleidd störf og líka bara reynsla fyrir okkur að fá að starfa. Ég hef séð þennan bransa eflast og fara úr því að vera á barnsskóm upp í það að vera á heimsmælikvarða. Við eigum tæknifólk á heimsmælikvarða og það er ekki sjálfgefið.
Við megum ekki blanda þessu tvennu saman. Það er stundum talað um að framlög til kvikmyndagerðar á Íslandi hafi verið svo og svo mikil og þá er þetta hvort tveggja tekið saman, kannski til að láta það líta betur út. Við þurfum að gæta þess að gera greinarmun. Þá langar mig bara enn og aftur til að þakka Alþingi og Íslandi fyrir hönd kvikmyndagerðarfólks og fólks sem hefur unun af þessu að gera okkur kleift að starfa við þetta og reyna að búa til eitthvað sem skiptir máli og er afþreying en líka upplýsing. Með leyfi forseta þá held ég að enska hugtakið sem ég er að leita að á íslensku sé „infotainment“, þar sem við blöndum saman afþreyingu og upplýsingu. Við lærum eitthvað og við lærum líka tungumálið okkar. Við eigum svo mikið af sóknarfærum þarna.
Ég hef t.d. alltaf saknað þess að hafa ekki fengið að sjá aldrei myndræna útfærslu af því hvernig var hér umhorfs í Skaftáreldum. Hvernig blasti þetta við fólki á ólíkum stöðum á landinu? Mig langar að sjá það. Ég vil líka (Forseti hringir.) vekja máls á því að auka hlut sjónvarpsins í framlögum til kvikmynda og sjónvarps, skoða það. Áfram íslenskt leikið sjónvarpsefni.
(Forseti (EÁs): Forseti vill minna hv. þingmann á að þingmálið er íslenska.)
