Verndarráðstafanir ESB vegna innflutnings á járnblendi, munnleg skýrsla utanríkisráðherra.

Virðulegur forseti. Umræður undanfarna daga um tollvernd Evrópusambandsins vegna innflutnings á járnblendi endurspeglar þá óvissu sem ríkt hefur í alþjóðaviðskiptum undanfarin misseri. Staðan í alþjóðaviðskiptum hefur verið duttlungum háð og óútreiknanleg. Evrópusambandið hefur blandast inn í tollastríð Bandaríkjanna og Kína og nú hafa þau átök smitast inn í samstarf EES-ríkjanna og Evrópusambandsins. Þetta eru staðreyndir dagsins í dag sem ríkisstjórn Íslands og önnur EES-ríki þurfa og hafa brugðist við. Öll þessi atburðarás sýnir okkur að það sem gerist á alþjóðavettvangi hefur bein áhrif á lífsgæði fólks hér heima. Þetta mál snýst því um meira en tolla og reglur. Það snýst um samkeppnishæfi Íslands, um framtíð útflutningsgreina okkar og um þau störf sem standa og falla með því að Ísland geti starfað á opnum og fyrirsjáanlegum mörkuðum. Við getum ekki tekið því sem sjálfsögðum hlut að Íslendingar njóti fyrirhafnarlaust bestu kjara og sanngjarnra meðferða eða að sjálfkrafa sé tekið tillit til okkar ýtrustu hagsmuna. Þvert á móti þurfa ríkisstjórn, fyrirtæki og hagsmunasamtök sífellt að halda vöku sinni í gæslu hagsmuna íslensku þjóðarinnar með samstarfi innan alþjóðlegra stofnana og í beinum samskiptum við önnur ríki.

Eins og ég hef áður sagt er EES-samningurinn ekki fullkominn fremur en önnur mannanna verk. Hann getur verið flókinn, hann getur verið þungur í vöfum og já, hann getur stundum leitt til þess að við innleiðum reglur sem við hefðum e.t.v. viljað hafa öðruvísi. Við megum hins vegar ekki missa sjónar á því að EES-samningurinn hefur tryggt okkur aðgang að stærsta innri markaði heims í meira en þrjá áratugi. Hann hefur skapað stöðugleika og fyrirsjáanleika í viðskiptum og tækifæri sem hafa skipt sköpum fyrir íslenskar atvinnugreinar.

EES-samningurinn er þó miklu meira en bara viðskiptasamningur. Hann tryggir frjálsa för Íslendinga og annarra íbúa svæðisins um öll ríki þess. Samningurinn veitir íbúum aðildarríkjanna frelsi til menntunar og atvinnu á öllu svæðinu sem skipt hefur sköpum fyrir fámenna þjóð eins og Íslendinga. Við einblínum oft á fólk sem flytur hingað frá ríkjum Evrópska efnahagssvæðisins en gleymum því að á sama tíma sækja yfir 50.000 Íslendingar fyrirhafnarlítið atvinnu og menntun til ríkja EES og njóta þar sömu réttinda og heimafólk að öllu leyti, m.a. til heilbrigðisþjónustu.

Það er líka mikilvægt að undirstrika að EES-samningurinn er ekki einhliða skuldbinding. Hann byggir á nánu samstarfi aðildarríkjanna á fjölmörgum sviðum. Hann býður upp á fjölmörg tækifæri sem smáríki eins og Ísland hefur annars ekki aðgang að. Innan ramma hans höfum við formlegar samskiptaleiðir og vettvang þar sem við getum sett fram sjónarmið okkar áður en stórar ákvarðanir eru teknar. Í þeim aðstæðum sem við stöndum frammi fyrir núna skiptir þetta allt máli. Þegar við teljum að farið sé gegn anda EES-samningsins og að ekki sé tekið eðlilegt tillit til hagsmuna okkar, er það ekki til marks um að EES-samningurinn sé gagnslaus? Þvert á móti veitir hann okkur aðgang og leiðir til að koma sjónarmiðum okkar á framfæri og, ef það dugar ekki til, að vísa ágreiningi til EFTA-dómstólsins.

Árangursríkt alþjóðasamstarf hefur alltaf byggt á gagnkvæmum skilningi og málamiðlunum og trausti á því að allir sem að koma fari að sanngjörnum leikreglum. Það kann ekki góðri lukku að stýra að bregðast við með heitstrengingum og jafnvel hótunum um að Íslendingar segi sig frá samstarfi eða með því að kynda undir ótta almennings í stundarpólitískum tilgangi, sem í versta falli getur grafið undan trúverðugleika Íslendinga og veikt stöðu Íslands á alþjóðavettvangi.

Við stöndum sterk ef við tölum skýrt. Við stöndum sterkar ef við stöndum saman og við stöndum sterkar ef við vinnum af ábyrgð, byggjum málflutning okkar á staðreyndum og látum tilfinningar okkar ekki bera okkur ofurliði. Nálgumst samstarfsaðila okkar af festu og fagmennsku en ekki með upphrópunum og hótunum. Þannig tryggjum við best hagsmuni Íslands. (Gripið fram í: Heyr, heyr.)