kílómetragjald á ökutæki.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir góða umræðu hér í dag og málefnalega og þetta mál hefur verið til umræðu í efnahags- og viðskiptanefnd í allt haust og líka á vorþinginu og var líka til umræðu hér áður en ég tók sæti þingi. Við erum að ræða þetta frumvarp um nýtt tekjuöflunarkerfi ríkisins til að standa undir vegakerfinu. Þetta er stórt skref í átt að sjálfbærri, sanngjarnari og gegnsærri skattlagningu ökutækja og umferðar í landinu. Þetta nýja kerfi köllum við í daglegu tali kílómetragjald. En það er auðvitað mikilvægt svar við þeirri áskorun sem við stöndum frammi fyrir; að tryggja stöðugar tekjur til vegakerfisins í ljósi hraðrar þróunar í orkuskiptum og breyttra samgangna. Þetta kemur ekki í stað nýrra skatta heldur er verið að endurskipuleggja tekjuöflun ríkissjóðs af ökutækjum á sanngjarnari og gegnsærri hátt.

Þegar ég fór að skoða málið betur sá ég að allt frá 2018 hafa menn verið að leita að nýju kerfi til að koma gjaldheimtu af umferð í betra horf. Síðasta ríkisstjórn sem hér sat hóf þessa vegferð árið 2021 til að bregðast við þeirri staðreynd að tekjur ríkissjóðs af ökutækjum og eldsneyti hafa rýrnað umtalsvert og munu halda áfram að fjara út. Ástæðurnar eru auðvitað góðar. Fjölgun rafbíla og sparneytnari bifreiða á vegunum krefst þess að við endurskoðum hvernig við fjármögnum vegakerfið. Þrátt fyrir breytingar á samsetningu ökutækjaflota breytist ekki sú staðreynd að við þurfum að halda áfram að fjármagna vegina, halda þeim við og halda áfram að byggja upp.

Fjármálaáætlun ríkisins gerir ráð fyrir að 1,7% af öllum tekjum ríkisins komi af ökutækjum og umferð. Þetta markmið var ekki fundið upp af þessari ríkisstjórn heldur var þetta líka markmið annarra ríkisstjórna og er það verðugt því viðhaldsskuldin í vegakerfinu er metin að lágmarki 180 milljarðar. En ég held að hún sé mun meiri. Þar eru þá ótaldar allar þær nýframkvæmdir sem við stöndum líka frammi fyrir og eru alveg bráðnauðsynlegar. Á árunum 2006–2023 lækkuðu tekjur ríkisins af olíu- og bensíngjöldum um 43%. Þessi þróun er óumflýjanleg og áframhaldandi. Með innleiðingu kílómetragjaldsins er verið að ljúka þeirri vegferð sem fyrri ríkisstjórn hóf um breytta gjaldtöku af umferð. Kerfið hefur reynst vel fyrir rafbíla. Þegar er búið að innleiða 55.000 rafbíla inn í kerfið og það hefur bara gengið vel, þannig að ég segi: Við stöndum úti í miðri á. Við þurfum að klára þessa innleiðingu. Við þurfum að taka alla bíla inn í sama kerfi og það myndi ég segja að væri einfalt. Það er betra ef öll ökutæki landsins eru í sama kerfinu þannig að við séum ekki að greiða gjöldin okkar á einum stað við dæluna og á öðrum stað í gegnum þægilegri miðla á netinu, á island.is eða hvað það heitir. Ég myndi því segja að nýja kerfið væri mun einfaldara heldur en að vera að spila í mörgum kerfum eins og við erum að gera núna. Gamla kerfið er úrelt og mun ekki tryggja fjármögnun vegakerfisins til framtíðar. Það miðast við að allir bílar gangi fyrir bensíni eða dísil og eyði umtalsvert miklu. Það hefur ekki náð að aðlagast fjölgun sparneytnari bíla og með orkuskiptum mun það renna sitt skeið að lokum.

Það eru nokkrar staðreyndir í þessu sem er mjög vel farið í í frumvarpinu. Það er auðvitað þannig að tekjulægri hópar munu að jafnaði greiða minna í nýja kerfinu en því gamla fyrir sama akstur. Það er vegna þess að efsta tekjutíundin er á sparneytnari bílum. Ég sá að hv. þm. Stefán Vagn Stefánsson fór yfir mjög gott áhrifamat sem fylgir frumvarpinu og það er mjög gott og gaman að velta því fyrir sér á hvern þetta hefur virkilega áhrif. Það kemur líka fram að ökumenn á landsbyggðinni munu að jafnaði greiða minna í nýja kerfinu en í gamla fyrir sama akstur því þeir eru á stærri bílum og eyðslumeiri bílum. Þeir koma betur út í nýja kerfinu. Hér er mikið talað um landsbyggðaráhrif. En þetta er ástæðan fyrir því að landsbyggðin mun koma betur út úr nýja kerfinu en því gamla og það er af því að við erum á stærri bílum, ég segi „við“ af því að ég er auðvitað landsbyggðarkona eins og mörg ykkar vita og við erum á eyðslumeiri bílum. Það kemur fram í áhrifamati frumvarpsins að kerfið mun koma best út fyrir íbúa á Vestfjörðum, á Norðurlandi vestra, Norðurlandi eystra og á Austfjörðum, kemur bara þokkalega vel út fyrir Vesturland. Suðurland er svona nokkurn veginn tekjuhlutlaust en þetta mun vera meira íþyngjandi fyrir íbúa á höfuðborgarsvæðinu og á Suðurnesjum. Fyrir því eru ástæður sem hafa verið nefndar hér fyrr í dag í ræðum nefndarmanna efnahags- og viðskiptanefndar því við erum auðvitað búin að skoða þetta mál mjög vel. Það er vegna þess að þessir íbúar keyra meira og eru á sparneytnari bílum.

Það sem er líka gott, sem gerðist við í umræðu í nefndinni, er að dráttarvélar sem nýttar eru til landbúnaðarstarfa verða undanþegnar kílómetragjaldi, við ræddum það talsvert í nefndinni til að ná utan um það. Dráttarvélar til landbúnaðarstarfa nota ekki mikið vegi landsins nema til þess að keyra á milli túna. Það var auðvitað ákveðin áskorun líka í því hvernig við myndum ná yfir alla þessa tekjuflokka — segir maður tekjuflokka? T1, T2, T3, T4 og T5, við förum að verða nokkuð góðir sérfræðingar í flokkun á dráttarvélum, við sem sitjum í efnahags- og viðskiptanefnd. (Gripið fram í.) Skráningarflokk, þakka þér fyrir, hv. þm. Vilhjálmur Árnason. Ég er enn þá hál á svellinu. Ég tel að þetta sé góð breyting sem við erum að gera til að koma til móts við þau sjónarmið sem Bændasamtökin komu fram með, dráttarvélar í dag greiða ekki þessi gjöld og það er eðlilegt að í nýja kerfinu geri þær það ekki heldur.

Ég vil fá að þakka sérstaklega framsögumanni frumvarpsins, Pawel Bartoszek, fyrir hans framsögu og hans vinnu í málinu. Mér finnst hann hafa haldið afskaplega vel utan um málið og hlustað vel á áhyggjur nefndarmanna og brugðist við þeim. Ég vil líka fá að þakka nefndarmönnum. Eins og hér hefur komið fram erum við auðvitað ekki á eitt sátt um ágæti þessa frumvarps en vinnan hefur fyrst og fremst verið málefnaleg og það hafa komið gagnlegar spurningar og efasemdir um málið sem ég tel að hafi gert málið betra, brugðist hefur verið við mörgum af þeim umsögnum sem hafa komið og við fengum auðvitað talsvert marga gesti. Ég tel að málið sé orðið nokkuð gott en ég hef líka sagt það að þetta er risastór kerfisbreyting og það munu koma upp þættir sem við sjáum ekki fyrir núna en ég tel að við höfum brugðist við mörgum þeirra fram til þessa. En eins og hefur komið fram þá erum við ekki að ræða þetta mál í fyrsta skipti. Það er búið að leggja það fram á þremur þingum og ég held að með hverju þingi hafi umræðan dýpkað og þingmenn sett sig betur inn í málið.

Það er punktur sem ég veit að margir landsmenn hafa miklar áhyggjur af sem ég held að sé eðlilegt að við ávörpum sérstaklega, en það eru áhyggjur af verðhækkunum á eldsneyti. Það er auðvitað þannig að með upptöku kílómetragjaldsins munu önnur gjöld af eldsneyti falla niður. Landsmenn hafa eðlilegar áhyggjur af því að verðlækkunin muni ekki skila sér til neytenda. Ég segi að það er bara full ástæða til að hafa áhyggjur af því. Þess vegna skiptir gríðarlega miklu máli að við fylgjum því vel eftir að verðlækkun á eldsneyti muni skila sér til neytenda. Við reynum að ávarpa þetta sérstaklega í nefndaráliti meiri hlutans eins og hv. framsögumaður fór sérstaklega yfir áðan og það er verið að mælast til samstarfs við verðlagseftirlit ASÍ og FÍB, Félag íslenskra bifreiðaeigenda, og ég held að það sé algerlega nauðsynlegt að Samkeppniseftirlitið fylgist líka vel með málunum og skoði þróunina og samkeppni á eldsneytismarkaði eins og við nefnum í álitinu. Þetta er held ég algjör nauðsyn að gera. Eins og ég sagði áðan þá verður öllum öðrum gjöldum á jarðefnaeldsneyti aflétt. Það verður að segja að þetta leiðir líka til þess að það verður einfaldara að fylgjast með þróun eldsneytisverðs þegar verður búið að taka út gjaldtöku ríkisins af þessari vöru sem eldsneyti er. Það ætti því að verða auðveldara að fylgjast með. Við heyrum mjög oft að þegar neytendur og FÍB og verðlagseftirlit ASÍ eru að krefja olíufélögin um að skila verðlækkun sem hefur orðið á heimsmarkaði þá er oft svarið að málið sé flóknara en það af því að það er öll þessi gjaldtaka ríkisins. Þetta verður allt einfaldara þegar við verðum búin að taka hana út úr eldsneytisverðinu.

Það hefur líka verið umræða hjá ákveðnum hópum í samfélaginu um að rafbílar muni missa sitt skattalega forskot með upptöku kílómetragjaldsins af því nú verður greitt eftir þyngd og þeir borga sem nota eins og við þekkjum. En það verður auðvitað enn þá þannig að það verður hagstæðara að keyra rafmagnsbíla af því að þeir eru bæði með lægri rekstrarkostnað og borga ekki kolefnisgjald. Svo má líka benda á það að í frumvarpi sem verður vonandi hér á dagskrá síðar í vikunni er verið að fella niður vörugjöld af rafmagnsbílum. Það mun enn þá vera hagkvæmara að keyra rafmagnsbíla og það er ofboðslega gott. Það er gott fyrir umhverfið, það er gott fyrir landið og við eigum að vera stolt af því að vera fremst meðal þjóða þegar kemur að rafbílavæðingu.

Ég fór áðan aðeins yfir áhrifin á landsbyggðina og hinn almenna íbúa, hvernig það birtist í áhrifamatinu sem fylgir frumvarpinu. Mig langar aðeins að koma inn á það sem hefur verið rætt hér, ég man alla vega sérstaklega eftir ræðu hv. þm. Stefáns Vagns Stefánssonar og jafnvel fleiri ræðum varðandi það að þetta muni hækka vöruverð á landsbyggðinni. Það er auðvitað þannig að stórir bílar, flutningabílar sem eru ekki með tengivagn, greiða það sama. Það verður eins. Það sem hins vegar gerist með upptöku kílómetragjaldsins er að vagnlestin, sem sagt „treilerinn“ — það má náttúrlega ekki segja það í ræðustól Alþingis, maður á að segja aftanívagninn — hann mun þurfa að greiða meira enda slítur hann vegunum mjög mikið. Það er auðvitað ekkert eðlilegt við það að aftanívagn greiði sama gjald og rafbíll. Það er ekkert eðlilegt við það. Já, það gæti mögulega haft einhver áhrif á flutningskostnað. Það er ágætlega farið yfir það í minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytis frá 8. maí í vor. Það segir hér á bls. 3, með leyfi forseta, að þetta gæti haft óveruleg áhrif á flutningskostnað. Það er ekkert loku fyrir það skotið að verð muni hækka eitthvað, ég ætla ekki að fullyrða að svo verði ekki. En ég segi þá líka að það mun skipta flutningsaðila og þá sem eru að framleiða afurðir á landsbyggðinni gríðarlega miklu máli að hafa eðlilega vegi, það mun skipta þá meira máli að geta keyrt á breiðum og góðum og öruggum vegum, vera lausir við einhverjar einbreiðar brýr þar sem þeir þurfa að hægja á sér og að losna við alla þessar bikblæðingar. Þetta mun hafa áhrif á flutningsfyrirtækin. Þetta mun hafa áhrif á framleiðendur á landsbyggðinni af því að þetta kostar. Bikblæðingar í vegakerfinu kosta flutningsaðila gríðarlega mikla peninga.

Ég segi að við þurfum að skoða þetta í stærra samhengi, maður getur ekki bara horft í krónurnar hér og þar, það þarf að horfa á stóra samhengið. Í hvað ætlum við að nota þessa peninga? Jú, til þess að byggja upp vegakerfi, til að byggja það upp. Við erum ekki að fara að stinga þessu í vasann á ríkissjóði og fitna af honum, hreint ekki. Ef einhver er í vafa um það hvað á að gera við þessa peninga, sem ég held að sé af hinu góða, þá er bara að líta í nýkynnta samgönguáætlun. Kíkið á nýkynnta samgönguáætlun en hún ber þess svo sannarlega merki að við erum að renna inn í nýtt skeið framfara og sóknar í þágu öryggis landsmanna og verðmætasköpunar. Grundvallarmál í verðmætasköpun á landsbyggðinni eru samkeppnishæfir innviðir og ef fólk leggur í það að tala við framleiðslufyrirtæki á landsbyggðinni þá get ég fullyrt að ef þið spyrjið hvað skipti þau mestu máli þá munu þau öll segja: Samkeppnishæfir innviðir. Það erum við að gera með þessu.

Við erum líka í stórsókn þegar kemur að viðhaldi vega af því að framlag til viðhalds á að hækka um helming, það munar um minna. Það er reyndar ekki nóg, það má alveg færa rök fyrir því að það vanti meira. Ég er sammála því. En við munum ná því á fyrsta tímabili samgönguáætlunar.

Svo er líka annað stórmál sem skiptir held ég alla íbúa á landsbyggðinni máli, því hér er mikið verið að setja upp landsbyggðargleraugun og ég fagna því svo sannarlega að setja upp landsbyggðargleraugun. Það á að stórbæta vetrarþjónustu. Það skiptir gríðarlegu máli og við tölum allt of lítið um það hvað það skiptir miklu máli að vera með góða vetrarþjónustu af því að samfélagið krefst þess að við komumst betur um á milli landshluta, milli bæjarfélaga og innanbæjar. Nú er það orðið þannig að það eru oft einn til tveir fjallvegir innan sama bæjar og þá skiptir máli að það sé mokað á milli þannig að fólk geti sótt viðburði og annað sem því tengist. Það er verið að auka vetrarþjónustu um 14 milljarða á fyrsta tímabili samgönguáætlunar. Hér má sjá í hvað er verið að nota þessa peninga. Fyrir utan allar þessar nýframkvæmdir sem boðaðar eru.

Þegar við erum að ræða kílómetragjaldið, sem er auðvitað stór og mikil kerfisbreyting sem við þurfum að klára, við erum úti í miðri á, þá þarf að skoða það í samhengi við samgönguáætlun og við þær kröfur sem við gerum til vegakerfisins. Ég ætla bara að segja: Hér er peningum vel eytt. Við erum að fjárfesta í vegakerfinu og það er gott fyrir íbúa landsins, það er gott fyrir fyrirtækin í landinu og það er gott fyrir okkur öll.