Skýrsla starfshóps um þróun í útgáfu dvalarleyfa og misræmi við önnur Norðurlönd.
Frú forseti. Í ágúst boðaði ég stefnu ríkisstjórnarinnar í dvalarleyfismálum og í henni felst stefnubreyting frá því sem var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Við erum að stíga til jarðar og við ætlum okkur að ná tökum á málaflokknum. Kjarninn í mínum huga er hins vegar þessi: Við þurfum ekki að loka landamærum en við þurfum að opna augun. Hvað á ég við? Við þurfum að byggja málflutning okkar á staðreyndum og gögnum. Við þurfum að horfast í augu við afleiðingar stefnuleysis fyrri ára. Það erum við að gera með því að kortleggja málaflokk útlendingamála kerfisbundið með hliðsjón af tölfræði og reynslu Norðurlandanna. Á þeim grunni hef ég sett fram fimm frumvörp á þingmálaskrá og það má gera ráð fyrir fleirum með tíð og tíma.
Eitt af mínum fyrstu verkum í dómsmálaráðuneytinu var einmitt að setja af stað vinnu til að öðlast betri yfirsýn yfir málaflokk útlendinga, dvalarleyfa ekki síst. Þar lagði ég sérstaka áherslu á þennan málaflokk, þetta kerfi sem stjórnar aðflutningi ríkisborgara frá löndum utan EES til Íslands. Ég vildi rýna dvalarleyfiskaflann út frá stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sem er skýr: Við ætlum okkur að samræma regluverk við það sem tíðkast hjá nágrannaríkjunum. Í skýrslunni sem ég lét vinna, Ísland í örum vexti, er bent á 25 atriði sem telja má séríslenskar reglur. Skýrslan er nokkuð afgerandi um stöðuna. Fólksfjölgun á Íslandi 2017–2025 var 13 sinnum meiri en í Evrópu. Fjöldi dvalarleyfishafa frá löndum utan EES, þ.e. þriðja ríkis borgara, nær fimmfaldaðist á tímabilinu 2017–2025 og fjölgun þriðja ríkis borgara skýrir stærstan hluta fólksfjölgunar síðustu tvö ár. Svona mikil fólksfjölgun er ósjálfbær fyrir hvaða ríki sem er. Þetta verðum við að geta sagt. Við höfum tekið við hlutfallslega mun fleirum á grundvelli alþjóðlegrar verndar en önnur Norðurlönd síðastliðin ár. Við höfum tekið við fleiri svokölluðum sérfræðingum á grundvelli séríslenskrar reglu þar um. Fjöldi fjölskyldusameininga hefur verið meiri og námsleyfa sömuleiðis. Fjöldi dvalarleyfishafa hefur sem sagt 22-faldast frá 2017. Þetta er býsna skýr mynd. Þessi staða er afleiðing séríslenskra reglna. Hér fyrir nokkrum árum var kerfið okkar veikt.
Forseti. Þingmaðurinn spyr um aðgerðir. Við munum hækka gjaldskrá fyrir dvalarleyfi til jafns við Norðurlöndin. Þetta er kraftmikil stefnubreyting. Við munum gera raunhæfar kröfur til framfærslu til að koma í veg fyrir innflutta stéttaskiptingu og hagnýtingu á því fólki sem kemur hingað til lands og er í viðkvæmri stöðu. Við munum samræma reglur um námsleyfi við Norðurlönd. Við munum leiða mat á aðflutningsáhættu í lög og samræma reglur um fjölskyldusameiningar. Hvað fjölskyldusameiningar varðar er langstærsti hópur þeirra sem þar um ræðir og kemur hingað aðstandendur Íslendinga og EES-borgara eða um 60%. Í fjölskyldusameiningarflokknum eru margar sérreglur sem eru sérstaklega varasamar þegar kemur að hættu á mansali. Við gerum ekki lágmarksaldurskröfu á maka eins og önnur Norðurlönd. Við höfum ekki nægt eftirlit með málamyndahjúskap og þannig mætti lengi telja. Mun fleiri hópar teljast hér til nánustu aðstandenda en á Norðurlöndunum og heimildir til fjölskyldusameiningar fylgja of mörgum leyfaflokkum miðað við hin Norðurlöndin og ég mun skrifa undir samning von bráðar um DNA-sýnatökur í heimaríki.
Forseti. Við viljum tryggja yfirsýn. Við viljum tryggja öryggi. Við viljum draga úr misnotkun. Við viljum byggja á gögnum. Við viljum fara í átt til skynsemi og jafnvægis. Við viljum tryggja að fólk sem hingað kemur til lands geti búið við góð lífsskilyrði, lagt sitt af mörkum og aðlagast. Þar legg ég ríka áherslu á íslenskukennslu.
Að lokum þetta: EES-borgarar hafa yfir lengri tíma verið stærsti drifkraftur fólksfjölgunar á Íslandi og ég vil taka það fram að við erum hluti af EES-samningnum og við ætlum okkur að vera það. Þetta er verðmætasti viðskiptasamningur sem Íslendingar hafa gert. Hluti af þeim samningi er frjáls för fólks milli landa sem Íslendingar hafa mikla efnahagslega hagsmuni af. Þetta gera Íslendingar sjálfir; ferðast innan svæðisins vegna vinnu eða náms og þú getur ekki klippt bara í aðra áttina. Sífelldar tilraunir margra hér í þinginu til að gera EES-samninginn tortryggilegan eru mjög varasamar fréttir fyrir íslenskt atvinnulíf, árás á hagsmuni íslensks atvinnulífs. EES-borgarar sem hér dvelja eru í nær öllum tilvikum hingað komnir til að stunda atvinnu eða nám, meðan þriðja ríkis borgarar eru líklegri til að koma hingað á öðrum grundvelli. Við erum byrjuð að laga kerfið. Við byggjum á gögnum. Við tölum fyrir skynsemi og jafnvægi, erum ekki á jöðrunum. Útlendingamálin hafa verið eftirlátin jöðrunum, snúast annaðhvort um algert stefnuleysi eða lokuð landamæri. Svarið er ekki þar, (Forseti hringir.) það er á miðjunni, í stefnu sem tryggir velferð og efnahag íbúa hér á landi til skemmri tíma en ekki síður til framtíðar.
