almannatryggingar.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka framsögumanni fyrir ánægjulegt samstarf í velferðarnefnd um þetta mál, bara eins og öll önnur mál sem við höfum unnið saman að. Ég sé ástæðu til þess að reifa nokkur sjónarmið vegna þessa máls sem hefur komið reglulega fyrir þingið en á sér svo sem ekki langa sögu. Hér er um að ræða greiðslur sem hafa verið settar á árlega frá árinu 2020.
En kannski í upphafi ræðu minnar þá — eins og ég þakka hv. framsögumanni fyrir samstarfið þá varð ég hreinlega fyrir vonbrigðum þegar mér var bent á myndband frá hæstv. félagsmálaráðherra, Ingu Sæland, þar sem þetta mál er til umfjöllunar í svona stuttri kveðju þar sem hún segist hafa mælt fyrir málinu fyrir mánuði síðan. Þetta var tekið upp og birt í gær. Hún segir að það sé nokkuð síðan jólabónusinn, eins og hún kallar hann, var tekinn út úr velferðarnefnd en svo segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta:
„Þarna eru ákveðnir þingmenn sem hafa miklar athugasemdir við það að við skulum vera að greiða efnaminnsta fólkinu þennan jólastuðning. [...] En jólabónusinn ykkar fáið þið fyrir jól. Það er engin dagsetning sem ég get svarið fyrir hér og nú en ég bið ykkur í guðanna bænum, elskurnar mínar, ég veit að það er erfitt að bíða en ég get ekki gert þetta hraðar. Ég get ekki breytt því eitt eða neitt.“
Ég geri bara alvarlegar athugasemdir við svona framsögu og framsetningu á málinu. Þarna er hæstv. ráðherra að gefa það í skyn, maður þarf svo sem ekkert að velkjast í vafa um hvert ráðherrann er að fara þarna, að þarna séu ákveðnir þingmenn sem eru þá að tefja það að þessar greiðslur berist efnaminnsta fólkinu eins og hún segir. Hún segir enn fremur: „Ég get ekki gert þetta hraðar“, en það er rangt. Það er bara fullkomlega rangt hjá hæstv. ráðherra. Í þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar segir að þetta mál ætti að koma fyrir þingið í október. Ráðherrann ræður þessu sjálfur, hvenær hann ákveður að segjast ætla að gera hlutina og hvenær hann gerir hlutina. En samkvæmt þingmálaskránni átti þetta mál að koma fram í október. Því var hins vegar útbýtt hér á þingi í nóvember, 10. nóvember síðastliðinn.
Ráðherrann segir við sína kjósendur sem eru að bíða eftir jólabónusnum, eins og hæstv. ráðherra kallar þetta: „Ég get ekki gert þetta hraðar“ og kennir þá nokkrum þingmönnum, hugsanlega þeim sem í minni hlutanum starfa, um ætlaðar tafir á málinu en vissulega gat hún gert þetta hraðar. Hún sagðist ætla að gera þetta hraðar og ber alla ábyrgð á því að þessar greiðslur hafa tafist eitthvað. Það er ekki mikil reisn yfir svona málflutningi hæstv. ráðherra.
En svona er framsetningin og til stendur að afgreiða þetta mál; eingreiðslu sem hæstv. ráðherra kallar jólabónusinn. Gott og vel. Ég veit það fyrir víst að hvorki ég né aðrir þingmenn hér í þessum sal erum mótfallnir því markmiði sem að er stefnt, hið ætlaða markmið: Að lyfta tekjulægsta hópnum. Við höfum hins vegar spurt spurninga um aðferðina. Hér er um að ræða mál þar sem kostnaðurinn er metinn 2 milljarðar kr. Útfærslan er á þá leið að ætla má að 37.000 einstaklingar muni fá þennan jólabónus. Þá vaknar auðvitað sú spurning hjá okkur sem förum með þetta vald að ráðstafa almannafé: Er þetta besta leiðin, er þetta markvissasta og skilvirkasta leiðin til að ná til þessa hóps sem stendur höllum fæti í desembermánuði og þarf á einhverri innspýtingu að halda? Er þetta besta leiðin til þess? Þess vegna fórum við sem sagt í það að afla frekari gagna og ekki olli það neinum töfum á málinu. Við óskuðum eftir minnisblaði frá Tryggingastofnun. Málið var afgreitt út úr nefndinni 5. desember síðastliðinn. Ég geri bara alvarlegar athugasemdir við hvernig það var gert; í slíku ofboði að ég mætti tvær mínútur yfir níu og það var búið að afgreiða málið. Þess vegna stendur í áliti meiri hlutans að ég hafi verið fjarverandi.
En gott og vel, þetta er verklagið. Við vissum auðvitað að til stæði að afgreiða málið úr nefndinni og gerðum svo sem engar athugasemdir við það. Það var rætt í nefndinni sjálfri að við vildum bara fá þessar upplýsingar, sundurliðun frá Tryggingastofnun. Hún kæmi bara þegar hún kæmi, vonandi fyrir umræður hér í þingsal og svo varð enda raunin.
Þá er, held ég, rétt að víkja næst einmitt að þessari sundurliðun út af því að við óskuðum þess að fá niðurbrot þess hóps sem hefur fengið þessar greiðslur á undanförnum árum. Hæstv. ráðherra talaði um í kveðju til kjósenda sinna, eins og ég nefndi hér áðan, með leyfi forseta, að greiða efnaminnsta fólkinu þennan jólastuðning, jólabónusinn sinn. Svo fer maður að skoða hópinn. Þá kemur nú ýmislegt í ljós. Þarna eru til að mynda 11 einstaklingar með eigið fé upp á 400–1000 milljónir að fá jólabónusinn sinn. 11 einstaklingar fengu sem sagt samanlagt 1,2 milljónir. Þegar við erum að tala um eigið fé, þetta eru sem sagt hreinar eignir umfram skuldir. Það er bara ábyrgðarhluti, finnst mér, hjá okkur sem hér störfum einmitt að hugsa um forgangsröðunina. Það er það sem við erum auðvitað að gera. Að aðgerðir okkar, eins og ég nefndi áður, nái til þess hóps sem þarf á stuðningnum að halda, að markmiðin í öllum lagasetningaraðgerðum hér inni séu skýr og aðferðirnar sem eru notaðar þjóni markmiðum. Svo er bara engan veginn, því miður, í þessu máli.
Það er ekki eingöngu ég sem hef verið að benda á það heldur líka til að mynda Alþýðusamband Íslands sem gagnrýndi þetta einmitt á þessum forsendum. Eins og segir í umsögninni eru þetta 37.000 manns sem eru að fá þessar greiðslur. Í umsögninni segir, með leyfi forseta:
„Í greinargerð frumvarps er vísað til stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnar um að grípa til aðgerða til að lyfta greiðslum almannatrygginga til tekjulægri lífeyrisþega. Frumvarpið samræmist vart því markmiði í ljósi þess til hve stórs hluta lífeyrisþega frumvarpið nær til.“
Alþýðusambandið er að benda á að þetta sé ómarkviss leið til þess að bæta kjör efnaminnsta fólksins. Gott og vel að bæta kjör efnaminnsta fólksins, en það er óþarfi að vera að greiða jólabónus til fólks sem á kannski milljarð. Það er ástæðulaust. En um þetta væri auðvitað hægt að tala í löngu máli. Ég held að auðvitað sé þarna viðkvæmur hópur sem hefur væntingar um að fá þessar greiðslur eins og hann hefur gert undanfarin ár. Ég ber bara virðingu fyrir því. Það er ábyrgðarhluti að mæta því með einhverjum hætti. Þess vegna hef ég ekki né aðrir, held ég, í minni hlutanum einhvern veginn staðið í vegi fyrir afgreiðslu þessa máls eins og hæstv. ráðherra er að gefa í skyn, bara alls ekki. En við höfum verið að benda á það að aðferðin sé ómarkviss; að þetta sé óskilvirk leið til að gera það sem að er stefnt og ég held að það sé hægt bara að læra ýmislegt af því.
Það er annað frumvarp sem kemur til umfjöllunar þingsins einhvern tímann á næstunni, um hækkun frítekjumarksins. Það er annað svona frumvarp. Það á að kosta 5,6 milljarða kr. og hefur sætt sömu gagnrýni; það er allt of víðtækt, ómarkvisst og óskilvirkt. En alltaf er þetta sagt vera gert til að útrýma fátækt eða hjálpa fátækasta fólkinu í landinu. En aðgerðirnar eru bara svo óreiðukenndar, eða almennar kannski frekar, að meðferðin á opinberu fé er ekki nægilega góð.
Ég ætla nú að fara að ljúka máli mínu. En mér finnst rétt að stíga aðeins inn í þessa umræðu með þessum hætti. Bara þannig að það sé alveg á hreinu: Ég ber virðingu fyrir væntingum þessa hóps sem gerir hreinlega ráð fyrir jólabónusnum. Ég ber virðingu fyrir því. Við þurfum að mæta því með einhverjum hætti. En hér þarf einhvern veginn að ráðast í einhverja víðtækari endurskoðun sem nær utan um þessar greiðslur og aðrar. Fyrst þegar ég fór að skoða þetta þá hélt ég að þetta væri desemberuppbótin en það er ekki. Þetta er viðbótargreiðsla. Það þarf sem sagt að endurskoða kerfið. Það á að vera, hefði maður haldið, hægt að tryggja það að þeir fjármunir sem við höfum þó og stendur til að veita í málaflokk eins og þennan endi raunverulega hjá fólkinu sem þarf mest á þeim að halda en ekki einhverjum milljarðamæringum.
