breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2026.

Virðulegur forseti. Mér er mikið niðri fyrir og það er ekki bara vegna þess að ég var að hlaupa upp stigana. Það er líka út af því frumvarpi sem við ræðum hér, sem er tekjuhlutinn, skattahlutinn. Einhverjir voru svo skemmtilegir að nefna þetta skattorminn. Ég get alveg tekið undir það ef við ætlum að vera skemmtileg því það eru fæstir sem skilja yfir höfuð frumvarp til laga um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga árið 2026. En ég ætla að byrja á því sem ég fór yfir í andsvari í gær við hv. þm. Pawel Bartoszek. Það lýtur að því að mér finnst hér um mjög óvönduð vinnubrögð að ræða vegna þess að það er alla jafna svo, forseti, að við sem ekki sitjum í þeim nefndum sem fjalla um þessi mál getum auðvitað ekki lesið öll gögn þar að lútandi. Ég man ekki hvort það eru 46 umsagnir um þetta mál eða hvað. Það sem þingmenn gera alla jafna, sitji þeir ekki í nefndum, er að þeir kynna sér frumvarpið, sem er hér, og nefndarálit. Ef þingmaður reynir að lesa sig í gegnum það frumvarp sem hér er undir og nefndarálitið, þá botnar maður ekki neitt í neinu. Ég efast um að nokkur þarna úti geti lesið sig í gegnum það hvað er verið að fara að gera hér. Mér finnst því, frú forseti, full ástæða til þess að forseti meti það hvort þetta sé í reynd einfaldlega tækt til atkvæðagreiðslu.Ég velti fyrir mér lögskýringargögnum og öðru þegar fólk kann að fara í þetta og nú skal ég útskýra aðeins betur hvað ég á við.

Í frumvarpinu sem kom hér og var eins og vera ber eitt af fyrstu málum þingsins, mál nr. 2 strax á eftir fjárlögunum, er verið að breyta ýmsum lögum. Það eru margir kaflar hér undir en það er ekki kafli um lög um vörugjöld af ökutækjum, eldsneyti o.fl. þannig að í upphaflegu frumvarpi sem ráðherra mælti fyrir er hann ekki að tala fyrir því að breyta lögum um vörugjald. Það er bara ekki á þessum síðum hérna. Einhvern tímann á leiðinni er okkur svo tilkynnt það hér af hæstv. fjármálaráðherra að það standi til að hækka vörugjöld. En kom hæstv. ráðherra með frumvarp þess efnis inn í þingið? Nei, hann gerði það ekki heldur sendi hæstv. ráðherra, eða öllu heldur ráðuneyti hans, minnisblað inn í hv. efnahags- og viðskiptanefnd og það er algilt og algengt að við fáum minnisblöð frá ráðuneytunum. Í þessu minnisblaði er fjallað um tillögu um að breyta lögum um vörugjöld. Ókei, gott og gilt. En það er meira en umfjöllun um það. Fylgiskjal með þessu minnisblaði ráðuneytisins er breytingartillaga, sem er bara uppsett eins og allar breytingartillögur á þinginu nema hvað þetta er á bréfsefni fjármála- og efnahagsráðuneytisins og það er meira að segja greinargerð með þessum breytingartillögum. Það sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd fer svo að gera er að fjalla um þessar breytingartillögur nánast eins og það sé þingskjal og gera breytingar á breytingartillögum í minnisblaði ráðuneytisins. Þannig að þegar maður les í gegnum kaflann á bls. 4 og 5 þá er verið að vísa í e-lið 2. mgr. 3. gr. Venjulega þegar maður les nefndarálit þá fer maður í frumvarpið og kannar hvað stendur í e-lið 2. mgr. 3. gr. Það er ekki til. Það er ekki í frumvarpinu. Nei, það er í breytingartillögum sem ráðuneytið sendi inn í nefndina, þannig að til þess að lesa sig í gegnum það sem hér er verið að gera þá þarftu í það minnsta að hafa breytingartillögu frá ráðuneytinu. Ég spyr, frú forseti: Af hverju er þetta unnið með þessum hætti? Sumir kynnu að halda: Ja, þetta er tímahrak, fólk hafði ekki tíma. Nei, það er ekki afsökun. Þetta minnisblað er dagsett 17. október þannig að hér hefur verið nægur tími fyrir hæstv. ráðherra að koma einfaldlega inn með frumvarp um hækkun vörugjalda, breyta bara hausnum, þetta er bara frumvarp, það er greinargerð á því og allt og ég trúi ekki öðru en að hér hafi lögfræðingar þingsins og eflaust líka lögfræðingar í ráðuneytinu mælt með því að það yrði gert þannig. Það væri eitthvað sem við gætum talað um sem skýrleika, vandaðri vinnubrögð.

Virðulegur forseti. Ég er ekki einu sinni farin að fjalla um hvað mér finnst um að hækka vörugjöldin. Sumum kann að finnast að það sé bara leiðinlegt að vera að fjalla um formið og það sé einskis vert. En virðulegur forseti, hér skiptir það máli. Hér er verið að brjóta allar meginverklagsreglur um hvernig við vinnum svona hluti í þinginu. Ég spyr mig enn og aftur og hef ekki fengið svar við því: Af hverju mætti ráðherra ekki bara með frumvarp um hækkun vörugjalda inn í þingið? Nægur er tíminn. Hér er búið að dæla inn alls konar öðrum málum. Ég bara auglýsi eftir svari. Ef einhver í salnum veit svarið við því þá væri það ágætt því að það eina sem mér dettur í hug er að hæstv. ráðherra hafi ekki þorað því, hann hafi ekki þorað að koma með skattahækkunarfrumvarp um það hvernig hann ætlaði að taka 7,5 milljarða aukalega af þeim sem væru að kaupa bíla, aftanívagna og annað slíkt. Ég er nýbúin að hlusta á hæstv. ráðherra í Sjálfstæðissalnum útskýra það fyrir Samtökum aðila í ferðaþjónustu að hann sé ekki í pólitík vegna þess að hann sé ráðinn, varaformaður Viðreisnar er bara ráðinn fjármála- og efnahagsráðherra. Þeim mun síður skil ég af hverju hæstv. ráðherra kom þá ekki bara með það sem myndi kallast einhvers konar embættismannafrumvarp um hækkuð vörugjöld um 7,5 milljarða.

Virðulegur forseti. Ég held að hæstv. ríkisstjórn og stjórnarmeirihlutinn hér þurfi aðeins að endurskoða þetta. Nú er ég ekki lögfræðimenntuð sjálf en ég hef starfað hér á þingi og þykist vera nokkuð læs á þessa hluti. Þetta er frumvarp til laga. Við munum svo á endanum afgreiða einhver lög. Ég veit að hér er nefndarálit. Ég veit að það er lögskýringargagn, ég veit að það eru lögskýringagögn það sem frummælandi þessa álits sagði hér í pontu, en ég veit ekki, virðulegur forseti, með minnisblaðið eða breytingartillögur sem því fylgja. Það er eina leiðin að vera með það ef þú ætlar að reyna að lesa þig í gegnum það hvað löggjafinn vildi gera hérna. Þá fer maður að velta fyrir sér: Af hverju er það? Bíddu, er það orðið lögskýringargagn, minnisblað sem kom frá ráðuneytinu með einhverjum breytingartillögum? Hvað ef það hefði verið minnisblað frá Samtökum aðila í ferðaþjónustu eða breytingartillögur frá einhverjum öðrum þarna úti? Mér finnast þetta vera mjög sérkennileg vinnubrögð svo að ekki sé meira sagt. Ég bara hreinlega velti því fyrir mér hvort þetta standist lagalega framkvæmd hér á þingi. Fyrir utan það, virðulegur forseti, þá leiðir þetta af sér fyrir okkur sem ekki sitjum í nefndinni, tókum ekki á móti gestum, að við vitum ekki nákvæmlega hvað gerðist í þessu ferli.

En hvað með fólkið þarna úti? Fór þessi breytingartillaga ráðuneytisins, sem hefði átt að vera í frumvarpi, í samráðsgátt? Nei, þetta fór auðvitað ekki inn í samráðsgátt. Þeir sem fengu boð um að senda inn umsögn um þetta frumvarp hér, um breytingu á ýmsum lögum, vissu þeir af minnisblaði ráðuneytisins og breytingartillögu þegar þeir sendu inn sína umsögn? Nei, ég ætla að leyfa mér að fullyrða að fæstir hafi gert það. Ég veit það vegna þess að ég er búin að spyrja nefndarmenn hvort þetta hafi verið rætt við marga og hér svaraði hv. þm. Pawel Bartoszek því til í gær að jú, fólk hefði átt að vita þetta og hann vísaði eitthvað í það þegar áform um vörugjöld voru kynnt. Ég veit ekki, það er þá væntanlega bara með einhverri auglýsingu á vefsíðu ráðuneytisins, ekki í einhverri lagalegri framkvæmd hér. Ég geri því ráð fyrir því að flestir sem hafa skilað inn umsögn um þetta mál hafi á þeim tímapunkti þegar þau skrifuðu umsögnina ekkert vitað um einhver áform ríkisstjórnarinnar eða tillögu hæstv. ráðherra inni í nefndinni um að hækka vörugjöldin og hvernig ætti að útfæra það sem sýnir auðvitað að það er ekki jafnræði í því. Þeir sem senda inn umsagnir vita ekki nákvæmlega hvað verið er að fjalla um.

Ég heyrði hv. þm. Örnu Láru Jónsdóttur svara því þannig til í umræðum um eitthvað annað þessu tengt að minna okkur á búvörulögin. Eins og flestir þekkja þá tóku búvörulögin verulegum breytingum inni í nefnd og það mál fór alla leið fyrir Hæstarétt. Ég man nú hvernig ráðherrar í þessari ríkisstjórn töluðu um þau vinnubrögð, þá voru nú notuð stóru orðin. Ég sat reyndar ekki í þeirri nefnd þannig að ég veit ekki nákvæmlega hvernig það gekk fyrir sig en þá urðu breytingar. Ég ætla ekki að útiloka það og mér finnst það bara mjög eðlilegt að nefndir þingsins og þingmenn geti gert breytingar á frumvörpum sem koma hingað inn. Ég er ekki að gagnrýna það, mér finnst það bara mjög eðlilegt. En það þarf að vera skýrt hverju er verið að breyta og hér er verið að fara algjörlega bakdyramegin með því að hæstv. ráðherra sendir inn eitthvað minnisblað og breytingartillögur og ætlast svo til að nefndin vinni með það. Það er reyndar hægt að hrósa nefndinni fyrir að hún tekur þessar breytingartillögur ekki allar alveg eins og þær liggja fyrir í minnisblaði frá ráðuneytinu heldur gerir breytingar á breytingartillögunum. En það er það sem gerir þetta líka svo flókið lagatæknilega. Við vitum ekki nákvæmlega hvað er átt við þarna. Það er ekki fyrir nokkurn mann að reyna að lesa sig í gegnum þennan kafla í nefndarálitinu og skilja þá nákvæmlega hver vilji löggjafans er annar en að hækka skatta því að það er alveg ljóst að þegar fjárlögin komu fram þá voru óútfærðir þessir 7,5 milljarðar. Þeir vissu ekkert hvernig ætti að innheimta það sem segir okkur að í þessari samhentu verkstjórn, að þá, eins og ég veit að er oft í ríkisstjórnum, hefur verið erfitt að setja saman fjárlögin. Það hefur verið erfitt fyrir hæstv. ráðherra að ná utan um vilja sinna ráðherra sem vildu gefa í í sínum málaflokkum.

Nú skulum við líka muna hvernig fulltrúar þessarar ríkisstjórnar töluðu á síðasta kjörtímabili, hvernig þeir gagnrýndu fjárlög síðustu ríkisstjórnar, að aðhaldssemi væri ekki næg og hitt og þetta væri ekki nóg. Það hefur því greinilega verið erfiður sameiginlegur þingflokksfundur hjá þessum stjórnarflokkum þegar átti að koma saman fjárlögunum á endanum og það hefur verið gert með því að setja þetta inn. Þarna er gat upp á 7,5 milljarða. Svo finnum við út úr því aðeins seinna hvernig við ætlum að vinna úr því. Það er auðvitað gert með því að hækka skatta og í þessu tilfelli er niðurstaðan hækkun á vörugjöldum sem er svo pakkað inn í ofboðslega fallegan búning hér, virðulegur forseti. Ég ætla ekkert að skafa neitt af því að hér er alls konar sellófan í minnisblaðinu utan um það hvernig þetta séu bara svona almennir skattar til að ýta undir það að við kaupum okkur bíla sem nota græna orku og þetta eigi að hafa lágmarksáhrif á heimili og fjölskyldur og ég veit ekki hvað og hvað. En niðurstaðan er auðvitað sú að það vantaði 7,5 milljarða inn í fjárlögin. Það var ákveðið að hækka vörugjöld og í staðinn fyrir að hæstv. fjármálaráðherra kæmi hér fyrir þingið með frumvarp sem hefði fengið þrjár umræður eins og stjórnarskráin okkar segir til um, þar sem við hefðum getað rætt það hvaða vörugjöld væri verið að hækka og hvernig ætti að framkvæma þetta, þá er þessu laumað inn í einhvers konar minnisblað frá ráðuneytinu og breytingartillögur þar að lútandi sem gera allan þennan texta og þetta nefndarálit algerlega ólæsilegt og óskiljanlegt. Algerlega. Svo heyrði ég hér í umræðunni í gær að það er jafnvel verið að velta því upp hvort þessi útfærsla sem hér er valin bara standist því að sömu bílarnir gætu fallið í mismunandi flokk. Ég, virðulegur forseti, kann ekki skýringar á því og það er auðvitað erfitt að átta sig á því sem þingmaður þegar þetta kom ekki fram sem frumvarp og umsagnaraðilarnir höfðu ekki fullt tækifæri til að tjá sig um það og segja okkur þá nákvæmlega hvað væri satt og rétt í þeim efnum.

Virðulegur forseti. Eins og heyra má er mér mjög misboðið og mér er misboðið af þessum vinnubrögðum. Ég hef nú haldið nægar ræður hér um skattahækkanir og um það að mér finnst þessi ríkisstjórn vera að hverfa algerlega frá sínum kosningaloforðum, algerlega, vegna þess að hér eru skattar hækkaðir æ ofan í æ. En hér er ég bara að tala um það að ef einhverjir sem eru að fara að kaupa hjólhýsi, mér skilst að á þau leggist vörugjöld bara þegar þau eru flutt inn, fari að velta fyrir sér hvernig þessi lög líta út og spá í hvort þau standist. Þá held ég að það sé nú ágætisspurning fyrir dómstóla, ef þetta fer hér í gegnum þingið svona óbreytt, hvort þetta sem hér liggur fyrir okkur standist hreinlega. Ekki fór það alla vega í gegnum þrjár gegnsæjar umræður. Ekki er auðvelt fyrir þingmenn að glöggva sig á því hvað hefur gerst, þaðan af síður almenning og þaðan af síður fyrir þá sem sendu inn umsagnir um frumvarpið um breytingu á ýmsum lögum vegna fjárlaga. Þrátt fyrir að þar séu ýmis lög talin til voru lögin um vörugjöldin ekki tiltekin.

Virðulegur forseti. Það er ýmislegt fleira sem mig langaði að fara í um aðra liði í þessu frumvarpi því hér er ég nú bara að fjalla um breytingarnar sem ekki voru í upphaflegu frumvarpi og er að hneykslast á því hvernig þær eru fram settar og kynntar hér. Ég tel að þessi vinnubrögð séu algerlega óásættanleg og ég tel bara að uppi séu stórar spurningar um það hvort það standist hreinlega að hægt sé að afgreiða málið með þessum hætti. Að því sögðu, virðulegur forseti, þá langaði mig líka að fara í fleiri þætti. Nú rennur mikið á tímann og ég ætla að sjá hvað ég kemst yfir á þessum þremur mínútum. En ef við tökum líka þessar krónutöluhækkanir, þá er það nú aldeilis mál sem hefur verið gagnrýnt í gegnum tíðina. Í tíð síðustu ríkisstjórnar þá vorum við nú með það almennt þannig með krónutölurnar að þá notuðumst við við verðbólgumarkmið Seðlabankans, ekki raunverulega verðbólgu. Ég var að lesa hér ræður frá hæstv. forsætisráðherra og hæstv. dómsmálaráðherra, held ég að það hafi verið, alla vega aðilum sem sátu fyrir hönd þessara ríkisstjórnarflokka í fjárlaganefnd á síðasta ári. Þar var farið stórum orðum um þessar krónutöluhækkanir og hvaða áhrif þær hefðu. Þetta legðist nú mest á þá sem minnst hafa. Já, ókei, og bíddu, er þessi ríkisstjórn eitthvað að koma til móts við það? Nei, hún er sko alls ekki að gera það því að hér eru allar þessar krónutöluhækkanir gerðar út frá því hvernig verðbólgan er, ekki einu sinni út frá verðbólgumarkmiðinu. Nú er ekkert verið að velta því fyrir sér hvort þessar krónutöluhækkanir hér hafi mest áhrif á þá sem minnst hafa. Við bara hækkum þær meira, við bara hækkum það í samræmi við verðbólgu.

Svo er mjög áhugaverð umræða sem átt hefur sér stað á milli ýmissa hagfræðinga um það hvaða áhrif það hefur, sé það líka til verðbólguhækkana í mælingum síðar eður ei. Ég veit það ekki, virðulegur forseti. Ég er viðskiptafræðingur og hef tekið einhverja áfanga í hagfræði en ég er alla vega mjög minnug þess að reglulega hafi verið rætt um það að við værum svolítið að elta skottið á sjálfum okkur með krónutöluhækkunum, hvort sem það væri hér á þinginu eða í sveitarstjórnum, því það hefði á endanum áhrif til hærri verðbólgumælinga.

Virðulegur forseti. Ríkisstjórnin er því líka að falla á þessu prófi. Hér skal hver krónan tínd til sem hægt er að teygja sig eftir ofan í vasa skattgreiðenda. Og vegna þess að það er nú það sem er hérna fremst, því þetta eru nokkrar blaðsíður, í frumvarpinu sjálfu er breyting á lögum um gjald af áfengi, tóbaki, nikótíni o.fl. Er ég nú mikil lýðheilsumanneskja en það að álögur á áfengi séu allra hæstar á Íslandi, og það að stór hluti af rauðvínsflöskunni sem keypt er úti í vínbúð renni beint í vasann hjá hæstv. fjármálaráðherra, er líka spurning sem ég held að við verðum að velta fyrir okkur. Og þó að það væri nú ekki út frá einstaklingunum, eigum við að taka bara atvinnulífið, ferðaþjónustuna sem þessi ríkisstjórn er núna að ráðast að? Hér sjáum við fram á jafnvel enn þá færri ferðamenn á næstu árum, alla vega ekki sama vöxt og verið hefur. Og hverju er um að kenna? Jú, ýmsum þáttum en m.a. því að á Íslandi er allt mjög dýrt. Við þekkjum það að það er nú þannig að fólk leyfir sér yfirleitt meira þegar það er í fríi, þannig að auðvitað eru útlendingar á Íslandi algjörlega rasandi yfir verðinu á áfengi á veitingastöðum.

Virðulegur forseti. Tími minn er búinn og ég er bara búin að komast yfir að hneykslast gríðarlega á þessum vinnubrögðum og ég hvet hæstv. forseta til að skoða það hvort hægt sé að afgreiða þetta óbreytt. Svo er ég bara búin að hneykslast örlítið á krónutöluhækkunum þannig að ég held að ég verði að óska eftir því að fá að fara aftur í ræðu.