breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2026.
Virðulegur forseti. Það er með ólíkindum að við skulum vera að ræða hér þessar útfærslur ríkisstjórnarinnar á efnahagsmálum þar sem við erum að reyna að tala fólk ofan af þessu rugli sem eru boðaðar skattahækkanir á almenning og fyrirtæki, einhverju sem var svo hátíðlega lofað í aðdraganda kosninga að yrði ekki. Sjálfstæðisflokkurinn var mjög harður, eins og hann er alltaf þegar kemur að skattamálum, að boða ákveðna lækkun og frekar eflingu hagkerfisins. Það var farið að keppa við okkur í því af hálfu forystufólks stjórnarflokkanna þar sem loforð voru hátíðlega gefin og nú erum við að horfa hér á tillögur sem fela í sér einhvers staðar nálægt 30 milljörðum kr. í skattahækkanir. Það er á eldsneyti, á ökutæki, það er kílómetragjald, það er áfengi, tóbak, það er samsköttun hjóna.
Við erum að fara í gegnum ákveðinn óvissutíma í efnahagsmálum. Það er mjög áhugavert að sjá hvernig áhyggjur forystufólks úr atvinnulífi hafa breyst á undanförnum tiltölulega fáum vikum. Við sjáum það birtast okkur í atvinnuleysistölum sem eru að komast á óþægilegan stað fyrir okkur Íslendinga. Við höfum verið þeirrar gæfu aðnjótandi á undanförnum áratugum að atvinnuleysi hefur talist til undantekninga. Atvinnuleysi fer mjög illa í íslenska þjóðarsál. Nú erum við að horfa á að atvinnuleysi geti verið að fara á næsta ári eitthvað vel í áttina að 5%. Það er allt of mikið. Ástæðan er einföld: Þær víðtæku skattahækkanir sem eru boðaðar á atvinnulíf og sá ótti sem atvinnulífið ber orðið um frekari skattahækkanir, til að mynda ferðaþjónustan, sem hefur verið látin finna fyrir því af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að þar megi vænta frekari gjaldtöku.
Ég ræddi við ágætan vin minn sem er skipstjóri á hvalaskoðunarbát frá höfuðborginni í gær og hann sagði mér að það væri bara mjög lítið að gera núna. Hann hefði nánast ekkert verið að sigla í nóvember þrátt fyrir ágætisveður, það væru bara miklu færri túristar. Þessu er farið að bregða við og nú á að skekkja samkeppnisstöðu íslenskrar ferðaþjónustu alveg stórkostlega; mikil óvissa og afleiðingarnar ófyrirséðar.
Þetta er á röngum tíma, virðulegur forseti. Ef menn á annað borð ætla í skattahækkanir þá á það ekki að gerast við þær aðstæður sem eru núna þar sem við þyrftum — vegna ytri aðstæðna, vegna áfalla sem hafa orðið í atvinnulífinu, með lokun Play og því sem gerðist uppi á Grundartanga og norður á Bakka — að sitja núna með atvinnulífinu, aðilum vinnumarkaðarins og verkalýðshreyfingunni og velta því upp hvaða skref við getum stigið til að auka fjárfestingu, auka á verðmætasköpun, einfalda regluverk og greiða fyrir hraðari afgreiðslu mála þannig að framkvæmdir geti haldið áfram. Þetta á við í byggingariðnaði. Þetta á við í uppbyggingu orkufreks iðnaðar. Þetta á við í samgöngumálum og á fleiri sviðum. En þá erum við alls staðar að pakka í vörn. Það er minni fjárfesting vegna óvissu. Við sjáum það bara hvað er að gerast í sjávarútvegi núna, sem eru afleiðingar boðaðrar hækkunar á veiðigjöldum. Við sjáum það að fyrirtækin sem eru afleiddu áhrifin af sjávarútvegi, fyrirtæki sem hafa verið að standa að þróunarverkefnum með fyrirtækjunum í sjávarútvegi, þróun á vinnsluaðferðum, veiðiaðferðum og búnaði, segja öll að það sé bara komið stórt kul. Þeir sem eru að smíða þessi tæki og búnað, þar sem Ísland hefur verið leiðandi í þróun á undanförnum áratugum, segja allir að verkefnastaðan sé orðin mjög slæm og það er farið að bera á uppsögnum í þessum geira.
Það sama erum við að sjá núna gerast varðandi vörugjöld af bílum sem eru boðuð upp á 7,5 milljarða í tekjum fyrir næsta ár. Það vita allir að það mun aldrei standast. Nú eru hundruð ef ekki þúsundir bíla komnar til landsins og á leið til landsins sem fólk er að kaupa á gamla verðinu. Þetta er eitthvað sem maður man eftir frá því að maður var ungur maður, verðbólga var kannski í tugum prósenta og jafnvel upp undir 100% og gengið féll með reglulegum hætti. Þá þurrkaðist allt upp í verslunum á gamla verðinu, seldust öll sjónvörp og heimilistæki og annað, þurrkaðist allt upp áður en þau voru komin á nýja verðið.
Hvaða áhrif hefur þetta síðan á vísitölu þegar verð á bílum mun hækka umtalsvert? Ég ræddi við eitt bílaumboð í vikunni um hvernig þeir áætluðu að þetta myndi gerast. Litlir og meðalstórir fjölskyldubílar eins og Yaris, frá Toyota, vinsæll bíll, það er áætlað að hann hækki um 850.000. Það er auðvitað beinn skattur á fjölskyldur. Rav, jepplingur, ekki mjög stór bíll, 1.250.000. Ég sá auglýsingar í Morgunblaðinu í morgun frá bifreiðaumboðum sem voru að boða allt upp í 3 millj. kr. hækkun á ákveðnum tegundum bíla. Þetta hækkar auðvitað vísitölu neysluverðs og áhrifin verða þau þegar fram í sækir að það verður erfiðara fyrir fólk að endurnýja bíla. Það verður meiri markaður með notaða bíla og bílaflotinn eldist, sem er mjög óhagkvæmt fyrir þjóðarbúið, fyrir öryggi á vegum og í svo mörgu tilliti.
Við erum líka með krónugjaldahækkanir sem svo eru kallaðar, krónutölugjöld. Við sáum á undanförnum árum að þáverandi fjármálaráðherra, Bjarni Benediktsson, hélt sig yfirleitt við það að hækka þessi krónutölugjöld til samræmis við verðbólguspá eða verðbólgumarkmið Seðlabankans. Það sama gerðum við með litlu skrefi þegar kom að launahækkunum þingmanna. Við fluttum hér mál sem lækkuðu launin minna en reglur gerðu ráð fyrir af því að það var ákveðið að miða við verðbólguviðmið Seðlabankans. Þessi ríkisstjórn skeytir engu í þessu. Gjöldin eru að hækka um 4% og launin hækkuðu um 4%. Þetta hefur líka áhrif inn í verðbólgu og hjálpar ekki í þeim slag sem við erum í að koma henni niður, sýna aðgát og fyrirhyggju í ríkisfjármálum til að styðja við aðgerðir Seðlabankans í að vinna bug á verðbólgunni. Maður óttast að sú lækkun sem varð núna umfram allar væntingar gangi til baka þegar áhrif af þessu fara að mælast inn í verðlag.
Það er líka áhugavert að fylgjast með því hvernig ríkisstjórnarflokkarnir réttlæta þessar skattahækkanir. Það er alveg sama hvaða skattahækkun er talað um, þá eru samgöngumálin rauði þráðurinn í þeirra málflutningi fyrir því hvað réttlætir skattahækkanir. Þegar veiðigjöldin voru í umræðu síðastliðið sumar og í ákvarðanatöku þá gekk þetta allt út á það að við yrðum að byggja upp vegakerfið á landsbyggðinni, það væri hið stóra krefjandi verkefni og öll getum við verið sammála um það.
Það kveður við sama tón núna. Þegar talað er um vörugjöld af bifreiðum eða kílómetragjöld þá koma hér hv. þingmenn stjórnarflokkanna og nota sömu rök, að við verðum að ná meira fjármagni í ríkiskassann til að byggja upp samgönguinnviði. Þarna eru kannski skattstofnar sem eru að hækka um allt að 20 milljarða, í áttina að því, kílómetragjald, vörugjöld samkvæmt áætlunum og veiðigjöld samkvæmt áætlunum. Og hvað er svo að fara mikið í samgöngumál? Það eru u.þ.b. 7 milljarðar. Það fer ekki saman hljóð og mynd. Það er mikið ósamræmi í rökstuðningi fyrir þessum skattahækkunum og peningarnir eru að fara í allt annað.
Engin önnur lönd fara í þessa aðferðafræði við innheimtu á skatti eða gjöldum af umferð og bílum, þ.e. þessi kílómetratalning sem á að fara fram er ekki notuð annars staðar. Það eru til aðrar leiðir. Það eru leiðir sem eru reyndar og er komin áratugareynsla af. Að þjóðir séu að fara þá leið er engin tilviljun. Það er vegna þess að reynslan er góð. Við Íslendingar höfum góða reynslu af því líka, að fara þá leið að fara hér frekar yfir í veggjöld, eitthvað sem hefur verið hér í umræðunni nokkuð öflugt síðustu átta árin. Meira að segja var það nú þannig að við gerð samgönguáætlunar 2018–2019 þá samþykkti þingið miklar breytingartillögur á samgönguáætlun. Ég var þá í forystu fyrir umhverfis- og samgöngunefnd um tíma. Við gerðum miklar breytingar á samgönguáætlun þar sem við lögðum til, Alþingi Íslendinga, við framkvæmdarvaldið að það yrði farin allt önnur leið að þessu eða svokölluð veggjaldaleið. Það var samþykkt hér í þinginu að ég held af öllum flokkum, þannig að við vorum komin allt í einu í alveg einstaka stöðu til þess að gera breytingar til samræmis við það sem aðrar þjóðir eru að gera og hafa verið að gera með mjög góðum árangri. Öll tækni og búnaður til að gera þetta með nútímaaðferðum, einfalda innheimtuna og slíkt, er hilluvara. Þetta er allt saman til, það þarf ekki að finna upp hjólið í neinu tilliti þegar kemur að þessu.
Ég hefði viljað skora á ríkisstjórnina að fresta þessu vegna þess að við erum að boða leið sem á að geta verið víðtæk sátt um og mun skila okkur miklu meiri árangri. Þegar þú færir meginþorra vegakerfisins yfir í eignarhaldsfélag á vegum ríkisins, svipað og gert er með Landsnet þegar kemur að meginflutningskerfi raforku, og lætur þetta félag síðan fara að gera áætlanir og stýra uppbyggingu í vegakerfinu, þá er hægt að ráðast í alvöruframkvæmdir. Það er hægt að gera alvöruáætlanir til margra ára. Ef innheimta hefst samhliða uppbyggingunni þá ertu kominn með það mikið fjármagnsstreymi í gegnum þá innheimtu meðan á framkvæmdatíma stendur að þú snarlækkar allan fjármagnskostnað. Það er grunnurinn að því að geta haft almenna gjaldið, sem fólk sem fer oft um þessi svæði þarf að borga, mjög lágt. Við vorum að tala um 150 kr. árið 2017.
Það er annar augljós ávinningur og það er af því að bílaleigubílar eru mjög ríkur þáttur í okkar umferð og gegna reyndar mjög mikilvægu hlutverki í því að dreifa ferðamönnum sem víðast um landið, eitthvað sem vegferð ríkisstjórnarinnar er mjög líkleg til að hafa mjög neikvæð áhrif á, þ.e. fólk fer að spara við sig að keyra lengra á einhverju kílómetragjaldi. Það er gjarnan sagt við mann þegar maður er að tala um aðra leið að erlendir ferðamenn á bílaleigubílum borgi þá jafn mikið og aðrir en það er einmitt galdurinn að láta þá borga meira og það geturðu gert með veggjöldunum. Þú getur innheimt dýrara veggjald af þeim sem fara um hliðin sjaldan og eru svokallaðir einskiptisnotendur. Þegar innheimtu var hætt í Hvalfjarðargöngum um mitt ár 2018 höfðu, a.m.k. á árinu þar á undan, tekjur af þessari einskiptisumferð verið um 40% af heildartekjum félagsins. Þá kostaði ferðin 1.000 kr. fyrir þá en 238 kr. fyrir þá sem keyptu sér hundrað ferðir. Það má þá leggja það að jöfnu við það að með því að fara þessa veggjaldaleið séu erlendir ferðamenn að borga allt að 40% í uppbyggingu vegakerfisins og hlutfallslega að borga miklu meira. Þetta er auðvitað lykillinn og þetta er auðvitað ástæðan fyrir því að aðrar þjóðir hafa farið þessa leið. Það er kannski borin von að reyna að hafa vit fyrir þessum ríkisstjórnarflokkum í skattaæði sínu en við erum þó búin að reyna. Tillögur okkar liggja mjög skýrar á borðinu og til grundvallar liggur, eins og ég kom inn á áðan, meira að segja samþykkt Alþingis frá sínum tíma.
Við erum að horfa líka á að það á að afnema samsköttun hjóna og sambúðarfólks. Í stefnu Sjálfstæðisflokksins hefur fjölskyldan alltaf verið hornsteinn samfélagsins og við viljum hvetja til þess að hún verði það áfram. Það er grundvallaratriði í okkar stefnu. Skattkerfið á að styðja við fjölskyldumynstrið. Það á að vera ávinningur af því að fólk sé í sambúð, að fjölskyldur séu saman. Þetta er réttlætt með því að hér sé verið að taka burt skatt sem bara efnameira fólk er að nýta sér. Þetta er auðvitað algjört rugl, virðulegur forseti. Fólk hefur nýtt sér þetta. Ég held að það sé talið að þessi skattahækkun hafi áhrif á um 15.000 einstaklinga. Ég held að hún nemi 4 milljörðum, ef ég man rétt. Þetta er fólk, m.a. ungt fólk, þar sem annar makinn hefur ákveðið að bæta við sig í námi og hinn er þá úti á vinnumarkaði. Þetta er fólk þar sem aðstæður geta verið þannig að fólk á erfitt með að fara út á vinnumarkað. Þetta er að hafa gríðarleg áhrif. Við erum búin að fá fullt af símtölum frá fólki, samtöl og bréf frá fólki sem þetta mun hitta beint sem getur alls ekki talist til efnameiri hluta samfélagsins. En það er eins og það megi hvergi vera einhver hola, þá þurfa þessir flokkar, Samfylkingin og Viðreisn, og auðvitað Flokkur fólksins ef það á að telja hann með, að grafa eftir öllum mögulegum holum.
Það nýjasta, sem gekk alveg fram af mér, er að hæstv. fjármálaráðherra skuli vera að fara fyrir dómstóla með það að krefja fyrirtæki á Suðurnesjum um að greiða fyrir varnarbúnaðinn sem var búinn til, var lögfestur hér á Alþingi, gerð varnargarða og annað. Það á að reyna að ná í einhverjar holur þarna. Þetta eru fyrirtækin sem við eigum að vera að hjálpa til að fjárfesta, eigum að fá þau til að skapa meiri verðmæti, leggja grunn að verðmætasköpun á Íslandi. Þetta er alveg ömurleg vegferð. Hún er þekkt, virðulegur forseti. Við upplifðum þetta hérna 2009–2013. Það tók langan tíma og var ekki alveg búið að vinda ofan af öllu ruglinu sem þá átti sér stað. Því miður virðist sagan vera að endurtaka sig.
