breyting á ýmsum lögum vegna fjárlaga 2026.

Frú forseti. Ég kem hingað upp í umræðu um bandorminn svokallaða, sem hv. þm. Vilhjálmur Árnason hefur réttilega, að mér finnst, kallað skattormana, af því að skattahækkanirnar eru æðimargar sem er verið að leggja á borð fyrir þingheim og almenning allan.

Mig langar þó að byrja, frú forseti, á að tala aðeins um samhengi hlutanna þar sem það er nú það samhengi sem teiknar upp ákveðna mynd sem er kannski í botn og grunn það sem skiptir öllu máli. Ég heyrði í umræðum hér á undan mér, sér í lagi frá hv. þm. Bryndísi Haraldsdóttur, sem kom með mjög góðan punkt sem ætti alla jafna að vera mikið áhyggjuefni og maður myndi ætla að væri hv. stjórnarmeirihluta umhugsunarefni, eða maður getur leyft sér að vona það hið minnsta, sem felst í því, eins og hún rakti ágætlega, að mjög umfangsmikil breyting kemur svona á ská eða skjön inn í þingumræðuna alla og hefur þar af leiðandi ekki þá lögboðnu umgjörð sem þingsköpin gefa málum hér á þinginu. Þingsköpin eru með umgjörð og ramma um það til þess að það megi vanda við lagasetningu, til þess að löggjafarvaldið hafi tækifæri og öll þau tæki sem til þarf til að vanda til lagasetningarinnar, ekki síst gagnvart þeim sem eiga réttinda og hagsmuna að gæta hér úti í samfélaginu um að kynna sér málin, koma með umsagnir, koma fyrir þingnefndina o.s.frv. Það vekur því í besta falli athygli að hæstv. fjármálaráðherra hafi kosið að haga þessu með þeim hætti sem hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir rakti. Ég ætla að leyfa mér að giska á að þetta geti nú varla stafað af einhvers konar vankunnáttu hjá fjármálaráðuneytinu sjálfu sem hefur auðvitað margoft í áratugi unnið hér með þingmál og lagt þau fyrir. Það hlýtur eitthvað annað að koma til til að strax í október sé hafður sá háttur á að í staðinn fyrir að ráðherra komi þá einfaldlega fram með sitt mál að viðlíka umfangi og um ræðir sem fari þá í þá eðlilegu umgjörð sem þingsköpin kveða á um — það hlýtur einhver ástæða að vera fyrir því. Hv. þm. Bryndís Haraldsdóttir giskar á að þar sé um einhvers konar feluleik eða jafnvel heigulshátt að ræða, að ráðherrann sem tilheyrir flokki sem alla jafna segist vera á móti skattahækkunum treysti sér kannski ekki til að standa fyrir enn einni skattahækkuninni sem um ræðir. Ég get auðvitað ekki fullyrt eitt né neitt um hvort það sé rétt eða ekki en þetta vekur alla vega upp spurningar.

Það má kannski í því samhengi nefna að í þingsköpum, mig minnir að það sé í 25. gr., er hreinlega kveðið á um að fjárlögin og frumvörp þeim tengd skuli leggja fram fyrsta þingdag haustsins eða svo gott sem. Þrátt fyrir að þetta hafi kannski í gegnum tíðina ekki alveg gengið eftir þá hefur þetta verið meginregla sem hefur verið reynt að halda virðingu við, því að hugsunin er í grunninn að málið sé bara svo umfangsmikið og sé svo mikið grundvallarmál að það sé ekki hægt að bjóða þingheimi og þá samfélaginu öllu upp á að það sé unnið einhvern veginn á ská inni í þinginu með einhverju rassvasabókhaldi, virðist vera, og fari ekki í gegnum þá tilhlýðilegu umræðu sem löggjafarvaldið hefur til að vanda til sinna verka.

Mig langar í tilefni af því að tala um virðingu við þingsköpin og löggjafann hér, eða vanvirðingu öllu heldur, sem mér þykir því miður þessi hæstv. ríkisstjórn sem nú er við völd í landinu ekki hafa sinnt nægilega vel. Þvert á móti má færa rök fyrir því að hæstv. ríkisstjórn hafi ítrekað sýnt tilburði og tilhneigingu til að bera hreinlega ekki virðingu fyrir þinginu og þeirri vinnu sem á sér stað hér í þessum sal og í nefndum. Þess sáust merki allt frá fyrsta degi, frá því að þing kom saman í febrúar á þessu ári. Steininn tók auðvitað úr þegar ofboðslega illa unnið veiðigjaldafrumvarp var lagt fram allt of seint og var að taka breytingum og leiðréttingum allt fram á nánast síðasta dag þess máls. Það er einn angi þess og kannski svona sem var mest áberandi í því hvernig hið nýja og metnaðarfulla framkvæmdarvald, sem ég ætla ekki að gera lítið úr, leyfði sér að fara aðeins of geyst gagnvart löggjafarþinginu hér. En væntanlega sýna því allir skilning að hlutverk stjórnarandstöðunnar er að benda á þegar málin hér eru ekki unnin nægilega vel og ég tek því undir áhyggjur og ábendingar hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur um að hér beri að skoða mjög gaumgæfilega hvort svo viðamikil breyting standist skoðun.

Ef ég held mig aðeins við virðingu við þing og þjóð, frú forseti, þá er kannski rétt í þessu samhengi, þegar við ræðum bandorminn hér, eða skattaorminn, eins og hv. þm. Vilhjálmur Árnason kemst að orði, að rifja upp hvernig talað var í aðdraganda þeirra kosninga sem voru hér fyrir rúmu ári af þeim flokkum sem nú eru í ríkisstjórn. Til að gæta allrar sanngirni þá man ég reyndar ekki hvað fulltrúar Flokks fólksins sögðu í aðdraganda kosninga. Það getur vel verið að þau hafi ekki lofað neinum skattalækkunum eða engum skattahækkunum. Það má vel vera. En ég man mjög glöggt að bæði formaður Viðreisnar og formaður Samfylkingarinnar sögðu, svona hvor á sinn hátt, mjög skýrt og engum vafa undirorpið hvernig sú framsetning var, að það yrðu ekki hækkaðir skattar á venjulegt fólk. Það vekur því ákveðna undrun, frú forseti, að við séum hér ári seinna, það líður ekki lengri tími þangað til þau kosningaloforð eru svona svakalega þverbrotin eins og sést í því frumvarpi sem hér um ræðir, þar sem er einfaldlega verið að hækka skatta á venjulegt fólk og ekkert annað.

Eitt sem ríkisstjórnin hefur líka tamið sér í sínum störfum á sínu fyrsta starfsári er að leggja mjög mikið upp úr því sem ég ætla að leyfa mér að kalla kynningarbrellur ýmiss konar. Það er mikið verið að kalla skattahækkanir alls konar öðrum nöfnum, verið að setja hið ýmsa í búning einhvers alls annars, og gera það reyndar bara með ágætum, svo það sé sagt, enda hefur það virkað. Ég leyfi mér samt að staldra aðeins við þann punkt hvort við viljum hafa það þannig að það fari í rauninni meira púður í einhvers konar ásýnd og áróður heldur en einfaldlega vinnuna hér í þessu húsi hjá þeim fulltrúum sem hafa til þess lýðræðislegt umboð til að gera nákvæmlega það. Ég set spurningarmerki við það, frú forseti, og finnst það í rauninni ekki gegnsæ og lýðræðisleg umræða sem felst í því að tala alltaf um leiðréttingar eða fylla upp í glufur eða hvað svo sem það er þegar það er einfaldlega verið að hækka skatta, og taka umræðuna heiðarlega á þeim pólitísku forsendum sem það er. Ég geri ekki lítið úr því að það eru margir hér inni í þessum sal sem vilja hreinlega sjá samfélag þar sem eru hærri skattar á fólk og fyrirtæki og trúa á það. Ég er ekki ein af þeim en ég átta mig á að það er staðan. Það væri heiðarlegra að við ræðum það í staðinn fyrir að það sé alltaf verið að láta eins og það sé alls ekki verið að hækka neina skatta, það sé alltaf verið að leiðrétta eitthvað. Reyndar er erfitt að svara hvað var gallað sem þurfti að leiðrétta en leiðrétting skal það samt heita.

Eitt af því fyrsta í þessum áróðurstón kom strax í stjórnarmyndunarviðræðunum þegar það bárust allt í einu mikil harmakvein og mikið gert úr því að ríkisstjórnin sem sat þar að samningaborði í sinni stjórnarmyndun væri að taka við verra búi, eins og það var orðað, heldur en hún hefði áttað sig á. Þau okkar sem höfðu kannski verið eitthvað aðeins inni í málunum eins og þau voru undir lok síðasta kjörtímabils klóruðu sér aðeins í kollinum yfir þessari fullyrðingu, enda er hún í engum tengslum við raunveruleikann og stenst enga sanngjarna skoðun. Við veltum aðeins fyrir okkur hvaða tilgang þetta hefði, að það væri í rauninni verið að kasta ryki í augu fólks um að búið væri miklu verra sem verið væri að taka við. En mér sýnist því miður, frú forseti, blasa við að þarna var einfaldlega verið að undirbúa jarðveg svo að nauðsynlegt væri að fara í allar þær skattahækkanir sem eru í því frumvarpi og þeim frumvörpum sem við ræðum hér í tengslum við fjárlagafrumvarpið. Og það er miður. Til að gæta sanngirni í öllu samhengi hlutanna, svo að því sé bara haldið til haga hér að þrátt fyrir öll þau ítrekuðu áföll sem síðasta ríkisstjórn varð fyrir — sem er eflaust óþarfi að rifja upp hér en það voru eldsumbrot og heimsfaraldur sem bar þar hæst og með ótrúlega miklum kostnaði fyrir samfélagið og þá úr ríkissjóði — þá skilaði síðasta ríkisstjórn ríkissjóði af sér með tiltölulega litlum halla og skuldasöfnun í lágmarki.

Og það skiptir máli, frú forseti, í þessu samhengi að hefði vilji ríkisstjórnarinnar staðið til þess að skila hallalausum fjárlögum strax núna í ár þá hefði það verið vel hægt. Þetta krefst auðvitað ákveðins aga en það hefði verið hægt. En það er aldeilis ekki raunin, frú forseti. Í staðinn erum við hér með sérlög sem kveða á um 143 milljarða í útgjaldaauka á milli ára, sem er meira en helmingi meira en útgjaldaaukinn sem var á síðasta ári á milli ára og það þrátt fyrir að þá var komin starfandi starfsstjórn, það voru kosningar, það voru allir í kosningabaráttu. Samt sem áður er þessi nýja ríkisstjórn sem lofaði að hagræða og ná jafnvægi og hækka ekki skatta að auka útgjöld um 143 milljarða. Ég leyfði mér um daginn að taka saman hvað mætti fá fyrir 143 milljarða og það er auðvitað ýmislegt hægt að taka til. En við erum aðeins að ræða göng þessa dagana þannig að ég tók til að fyrir einungis þennan útgjaldaauka væri hægt að fjármagna Fljótagöng, Fjarðarheiðargöng, Mjóafjarðargöng og Lónsheiðargöng, svo gríðarleg er upphæðin sem við erum að auka útgjöld um hérna á milli ára. En ríkisstjórnin, svo að það sé nú alveg örugglega ekkert að misskiljast, ætlar ekki að eyða þessu fjármagni í þessi göng öll heldur mun smyrja þessum útgjaldaauka í ýmislegt misþarft í ríkisrekstrinum, auka hallann og fjármagna síðan að hluta þessi herlegheit með sköttum á fólk og fyrirtæki eins og við höfum áður rætt.

Það er við hæfi núna, frú forseti, þegar jólasveinarnir eru að koma til byggða og eru að gefa í skóinn að þeir eru mættir líka til Alþingis. Skattastaur kom fyrstur og Gjaldagaur annar. Það er eflaust hægt að leika sér með þetta eitthvað áfram en þeir bera hreinlega í pokum sínum gríðarlegar skattahækkanir á fólk og fyrirtæki sem hefur verið farið hér yfir af ágætum kollegum mínum á undan mér en eru í stuttu máli stórhækkað vörugjald á bíla, afnám samsköttunar hjóna og sambúðarfólks, álagning kílómetragjalds á allar tegundir bíla, hækkun jöfnunargjalds á raforku, hækkun krónutölugjalda um 3,7%, hækkun fjármagnstekjuskatts á leigutekjur, streymisveituskattur o.s.frv. Þetta er ákveðið áhyggjuefni því að þrátt fyrir að þeir sem fá hinn eiginlega reikning séu kannski afmörkuð mengi þá vitum við hvar kostnaðurinn endar að lokum. Það er hjá hinum venjulega manni.

Skattur á leigutekjur er eitt dæmi. Auðvitað er hægt að halda því fram að það sé þá leigusalinn sem þurfi að borga meira en við vitum öll og öll hagfræði heimsins og öll fordæmi undanfarinna áratuga hafa sýnt okkur að skattur á leigutekjur endar alltaf hjá leigjandanum sjálfum, bara til að ég nefni eitt dæmi. 3,7% hækkun á krónutölugjöldum sem fer umfram verðbólgumarkmið Seðlabankans er hættuleg af tveimur orsökum. Það sýnir á spilin að hæstv. ríkisstjórn hafi í rauninni ekki trú á að verðbólgumarkmiðið muni nást, sem letur þá verðbólgumarkmiðin í að lækka, fyrir utan að hærri skattar, ég tala nú ekki um t.d. hækkunina á vörugjöldunum, hafa einfaldlega verðhækkandi áhrif. Því er mjög réttmætt að hafa verulegar áhyggjur af því að það endi í hærri verðbólgu, og þá aftur, ef maður talar aðeins um heiðarleikann og virðinguna í því sem er lofað og síðan því sem er, það var algjörlega kýrskýrt að síðustu kosningar snerust ekki síst um verðbólgu og vexti og hvernig væri hægt að ná því niður og hversu mikilvægt það væri fyrir heimilin í landinu að ná því niður. Hin fræga sleggja hæstv. forsætisráðherra var þar munduð en einhverra hluta vegna er, í staðinn fyrir að horfast í augu við hin raunverulegu tæki til að ná tökum á verðbólgu, brugðið á það ráð að nota enn eina kynningarbrelluna. Það er verið að vísa í vaxtalækkanir sem hafa ekkert með núverandi ríkisstjórn að gera. Það er verið að vísa í nýjustu vaxtalækkunina, sem kemur ekki til af góðu og segir ekki til um að hér séum við að horfa fram á heilbrigðara efnahagsumhverfi, sem einhvers konar sigur í því máli. Á meðan mallar þessi vondi grautur í vonda átt og honum er leyft að malla undir pottloki einhvers konar, ég veit ekki alveg hvað ég á að segja, afneitunar eða jafnvel sýndarmennsku. Hvað svo sem það er þá er því miður ekkert í þessu máli sem veldur ekki áhyggjum um að hér sé verið að fara í þveröfuga átt við það sem íslenskt samfélag þarf mest á að halda í þeim stærstu hagsmunamálum sem þar eru undir.

Á þessari síðustu mínútu minni, frú forseti, vil ég nefna eitt dæmi því að ég ætla að hrósa ríkisstjórninni og meiri hlutanum, þá sérlega meiri hlutanum í efnahags- og viðskiptanefnd, fyrir að draga úr skattahækkun á skemmtiferðaskip. Sú skattahækkun var vanhugsuð skattahækkun síðustu ríkisstjórnar sem einmitt fór í gegn í kannski svolítið skrýtnum aðstæðum þar sem allir voru komnir í kosningabaráttu og hér var starfsstjórn og kannski fáir hér í hinni eiginlegu þinglegu meðferð. Það var ekki ákjósanlegt að hafa þann háttinn á en það voru bara þær aðstæður uppi að það var þó talið ábyrgara að skila af sér fjárlögum heldur en ekki, ekki skilja það eftir handa nýrri ríkisstjórn. Sú skattahækkun var mistök og hún er núna aðeins dregin til baka, ekki að öllu en að hluta til og ber að hrósa meiri hlutanum fyrir það.

Þá ætla ég að nota hér sem mín síðustu orð, þar sem meiri hlutinn núna er að draga til baka þessa skattahækkun sem var vanhugsuð, var gerð hér á allt of miklum hlaupum: Af hverju er meiri hlutinn ekki að nota það dæmi sem víti til varnaðar fyrir sig? Hér er engin kosningabarátta. Hér er engin starfsstjórn. Hér er allur tíminn í heiminum. Af hverju er verið að gera nákvæmlega sömu mistök aftur núna?