skattar, gjöld o.fl. (tollar, leigutekjur o.fl.).
Virðulegi forseti. Þetta er dæmigert frumvarp fyrir þá ríkisstjórn sem nú stýrir landinu. Þegar frumvörp eru sett fram í miklum flýti með stuttum umsagnarfresti og þegar efni breytist verulega frá því sem var kynnt í samráðsgátt verður niðurstaðan sjaldnast betri löggjöf. Þá eruð þið ekki að efla traust á þinginu heldur að grafa undan því. Þeir sem eiga að fá tækifæri til að gera athugasemdir, eins og hagsmunaaðilar, sveitarfélög, samtök og sérfræðingar, fá þá ekki raunhæft tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri, benda á veikleika, ófyrirséðar afleiðingar eða einfaldlega á betri leiðir.
Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi eru ýmsir liðir sem má ræða af yfirvegun og sumt sem við í Sjálfstæðisflokknum getum tekið undir. Til dæmis skiptir máli að skapa skýrar reglur hvað varðar framkvæmd tolla, að tryggja samræmi í regluverki þegar kemur að nýjum viðskiptaháttum og hafa skilvirk úrræði til að bregðast við alvarlegum skattsvikum.
Stærsta ágreiningsefnið og það sem mun hafa mest áhrif á daglegt líf fólks er tillagan um að hækka skatt á leigutekjur einstaklinga af íbúðarhúsnæði. Í 2. gr. frumvarpsins er lagt til að frítekjumark fjármagnstekjuskatts af leigutekjum verði lækkað úr 50% í 25%. Í 3. gr. er sams konar breyting lögð til í tengdum ákvæðum. Í einföldu máli þýðir þetta að skattskyldur hluti leigutekna hækkar úr helmingi í þrjá fjórðu. Virk skattbyrði hækkar þar með samkvæmt útreikningi sem liggur fyrir, úr 11% í 16,5%.
Við þekkjum stöðu húsnæðismarkaðarins. Hún er erfið. Það er skortur á framboði og þegar kostnaður leigusala hækkar endar hann að stórum hluta hjá leigjandanum. Það á við um vexti, viðhald, opinber gjöld og líka skatta. Þannig virkar markaðurinn þegar framboðið er af skornum skammti og ríkið ætlar sér að taka of mikið til sín. Hæstv. ráðherrar og ríkisstjórnin rökstyðja breytinguna með því að draga úr skattalegum hvata til að fjárfesta í íbúðarhúsnæði og beina sparnaði frekar í aðrar fjárfestingar sem styðja við verðmætasköpun. Gott og vel. En í hvaða raunveruleika býr hæstv. ríkisstjórn? Vandinn sem við glímum við er fyrst og fremst framboðsvandi. Við höfum ekki byggt nóg, ekki nógu hratt og ekki nógu fjölbreytt. Við höfum dregið lappirnar í skipulagsferlinu, í innviðauppbyggingu og í því að skapa stöðugt og fyrirsjáanlegt umhverfi fyrir uppbyggingu. Það er þar sem rót vandans liggur.
Virðulegi forseti. Við skulum líka tala skýrt um hverjir verða fyrir áhrifum. Þetta snýst ekki fyrst og fremst um stóru leigufélögin eins og meiri hlutinn vill meina. Þetta snýst um einstaklinga sem eiga eina íbúð til útleigu, kannski íbúð sem þau keyptu áður en þau fluttu saman, kannski íbúð sem þau erfðu, kannski litla íbúð sem þau halda utan um til að hjálpa barni að komast inn á markaðinn síðar. Þetta eru oft venjulegir skattgreiðendur sem eru að leggja sitt af mörkum til að skapa leiguframboð. Það er einmitt sá hópur sem verður fyrir þessari breytingu. Og hvað gerist þá? Dæmin sýna okkur að flestir muni reyna að velta kostnaðinum yfir á leigjendur. Aðrir munu ákveða að selja íbúðina. Enn aðrir munu reyna að komast hjá skattinum með óformlegum samningum og svörtum greiðslum. Það er varað við þessu í umsögnum og í umfjöllun nefndarinnar. Enginn vill ýta undir svart hagkerfi. Enginn vill veikari réttindi leigjenda, en þegar stjórnvöld setja reglur sem hækka verð og minnka hvata er það nákvæmlega hættan sem blasir við.
Frú forseti. Til að sýna þetta með einföldu dæmi þá skiptir þetta miklu máli. Segjum að einstaklingur leigi út litla íbúð fyrir 400.000 kr. á mánuði, það eru 4,8 milljónir á ári. Með 50% frítekjumarki verður skattstofninn 2,4 milljónir. Með fjármagnstekjuskatti verður skattgreiðslan þá u.þ.b. 530.000 kr. Með 25% af frítekjumarki verður skattstofninn 3,6 milljónir og skattgreiðslan tæp 800.000 kr. Munurinn er um 270.000 kr. á ári eða ríflega 22.000 kr. á mánuði. Það er upphæð sem getur skipt verulegu máli. Þar sem framboðið er lítið er svigrúmið til að bregðast við þessu með öðrum hætti líka lítið. Leigusali getur hækkað leiguna eða tekið íbúðina af leigumarkaði. Leigjandinn getur ekki einfaldlega valið annan leigusala því að sá valkostur er oft ekki til staðar. Þess vegna verða áhrifin ósanngjörn. Þau bitna verst á þeim sem standa veikt, ungt fólk sem er að reyna að ná fótfestu, fjölskyldur sem eru að byrja sitt líf, öryrkjar og eldri borgarar.
Við verðum líka að skoða þetta í stærra samhengi. Ríkisstjórnin komst til valda með loforðum um að hækka ekki skatta á venjulegt fólk. Samt hafa heimili séð hverja ákvörðunina á fætur annarri sem eykur álögur eða hækkar kostnað. Sumt er kallað tæknileg breyting og sumt er sett fram sem leiðrétting, en fyrir fólkið sem borgar reikningana skiptir nafnið bara engu máli. Það sem skiptir máli er hvort meira er tekið af laununum eða sparnaðinum og þegar slíkt mynstur myndast þá dregur úr trausti og óvissan eykst.
Í greinargerð frumvarpsins er vísað til húsnæðispakka sem var kynntur 29. október á þessu ári en húsnæðispakkinn verður ekki trúverðugur ef hann er samhliða byggður á því að hækka kostnað á þeim markaði sem er þegar í vanda. Við þurfum samræmda stefnu þar sem aðgerðir til að auka framboð og bæta samkeppni vega þyngra en aðgerðir sem gera leigu dýrari í bráð. Þar má líka ræða jákvæða hvata, t.d. að styrkja endurbætur og viðhald og gera það meira aðlaðandi að bjóða íbúðir í langtímaútleigu með skýrum samningum sem eru uppi á borði.
Það er ekki bara Sjálfstæðisflokkurinn sem hefur bent á þetta ítrekað. Fjöldi umsagnaraðila lagðist gegn þessari skattahækkun. Þar má nefna Samtök atvinnulífsins, Viðskiptaráð Íslands, Samtök verslunar og þjónustu, Hagsmunasamtök heimilanna og Öryrkjabandalag Íslands. Þegar svo breiður hópur, sem oft er ekki sammála, stendur saman og varar við sömu afleiðingum þá ber ríkisstjórninni að hlusta, sérstaklega þegar varað er við beinum áhrifum á leiguverð í aðstæðum þar sem fólk á erfitt með að ná endum saman. Ég vil taka sérstaklega fram, eins og kom fram í fyrri umræðum, að hér er ekki verið að ræða vísitölu sem er tengd neinum raunveruleika. Hér er verið að ræða leiguna sem fólk borgar í hverjum mánuði, leiguna sem ræður því hvort einstæð móðir getur haldið barninu sínu í sama skóla, leiguna sem ræður því hvort ungt par nær að safna fyrir útborgun, leiguna sem ræður því hvort öryrki hefur efni á að búa sjálfstætt. Það er ábyrgð okkar hér á þingi að horfa fyrst á það sem skiptir venjulegt fólk máli. Þegar meiri hluti nefndarinnar segir að breytingin sé hófleg þá verðum við að spyrja: Hófleg fyrir hvern? Fyrir stjórnvöld sem horfa á tekjuáhrif í fjárlögum eða fyrir leigjandann sem sér 30.000 kr. hækkun í upphafi nýs samnings? Fyrir ráðuneyti sem vill móta hvata á pappír eða fyrir litla leigusala sem fá lægri ávöxtun en áður á sama tíma og vextir, fasteignagjöld og viðhald hefur hækkað? Það er raunveruleikinn sem við verðum alltaf að taka mið af.
Þá kemur hitt atriðið sem við viljum ræða. Ríkisstjórnin virðist treysta því að vandinn leysist með því að breyta hvötum. En það er ekki nóg. Framboð leiguíbúða eykst ekki af því að skattleggja þær meira. Framboð eykst með því að byggja. Það eykst af því að hraða skipulagi. Það eykst af því að losa um hindranir í uppbyggingu og það eykst með því að tryggja fyrirsjáanleika þannig að fólk og fyrirtæki treysti sér til að ráðast í fjárfestingar til langs tíma. Ef ríkisstjórnin vill í alvöru bæta húsnæðismarkaðinn, frú forseti, þá ætti hún að leggja áherslu á að styðja við uppbyggingu með markvissum aðgerðum. Ég nefni nokkur dæmi: Að bæta í endurgreiðslu virðisauka af vinnu á byggingarstað sem mun lækka byggingarkostnað, afnema stimpilgjöld við íbúðakaup og hækka fjárhæðarmörk séreignarsparnaðar. Allt tillögur sem við Sjálfstæðismenn höfum lagt til hér undanfarna daga. Hvernig væri ef ríkisstjórnin stigi núna fast niður, útvíkkaði vaxtamörk höfuðborgarsvæðisins og afnæmi neitunarvald annarra sveitarfélaga? Það er eitthvað sem við í Sjálfstæðisflokknum höfum talað mikið fyrir og erum með frumvarp nú hér í þinginu. Þetta frumvarp gerir ekkert af þessu. Í staðinn velur ríkisstjórnin að hækka skatt sem líklega hækkar leigu. Þá verðum við að spyrja: Hver er forgangsröðin?
Frú forseti. 2. minni hluti í efnahags- og viðskiptanefnd hefur lagt fram skýra breytingartillögu. Hann leggur til að b-liður 2. gr. falli brott og að 3. gr. falli brott. Það er eðlileg, skýr og ábyrg leið til að bregðast við. 1. minni hluti leggur einnig til að 3. gr. falli brott og hefur jafnframt bent á að frumvarpið hafi verið keyrt í gegn með óvenjulega stuttum umsagnarfresti og að efnið hafi breyst frá samráðsgátt. Ég tek undir þá gagnrýni. Þetta er ekki rétta leiðin til að taka ákvarðanir sem snerta svo viðkvæman markað og svo marga.
Frú forseti. 1. minni hluti leggur einnig til breytingar sem snúa að börnum með því að festa í sessi raunhæft frítekjumark barna í stað þess að skilgreina það á þann hátt að það verði í reynd ómarkvisst. Í breytingartillögunni er frítekjumark sett í 824.292 kr. og gert ráð fyrir að það uppfærist árlega í takt við vísitölu neysluverðs að viðbættum 1% framleiðnivexti og að mat á framleiðnivexti verði endurskoðað á fimm ára fresti. Þetta er skýr, sanngjörn og fyrirsjáanleg leið. Við í Sjálfstæðisflokknum höfum lengi lagt áherslu á að skattkerfið sé sanngjarnt og að það styðji við fjölskyldur. Þegar við tölum um skattkerfið snýst það ekki bara um prósentur heldur snýst það líka um líf fólks. Það snýst um það hvort ungt fólk fái að njóta ávinnings af sumarvinnu án þess að kerfið refsi því og það snýst um hvort við sendum skýr skilaboð um að vinna borgi sig.
Þegar allt er tekið saman sést að frumvarpið er samansafn margra ólíkra hugmynda, sumar þokkalegar, sumar óundirbúnar og sumar sem ganga beint gegn því sem Ísland þarf á að halda núna. Ástandið á húsnæðismarkaði kallar á aukið framboð, ekki hærri skatta sem ýta undir hærra leiguverð. Ástandið í efnahagsmálum kallar á stöðugleika, ekki ófyrirsjáanlegar stefnubreytingar sem draga úr trausti. Ástandið í stjórnmálum kallar á vandað ferli, ekki bandorma sem eru keyrðir í gegnum Alþingi hér á harðahlaupum. Þess vegna, virðulegi forseti, er afstaða okkar Sjálfstæðismanna skýr. Við styðjum að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem minni hlutinn leggur til um leigutekjur. Það felur í sér að fella brott b-lið 2. gr. og fella brott 3. gr. Með því erum við að senda skýr skilaboð til leigjenda og leigusala um að Alþingi ætli ekki að taka áhættu með því að hækka leiguverð í miðjum húsnæðisskorti. Við erum að segja að ríkisvaldið eigi að vinna með fólki, ekki gegn því. Og við hvetjum ríkisstjórnina til að snúa sér að raunverulegum verkefnum, að auka uppbyggingu, auka framboð og tryggja að ungt fólk og fjölskyldur hafi raunhæfan valkost á húsnæðismarkaði. Það er verkefni sem krefst samstarfs og skýrrar forystu. Það er forysta sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur bæði vilja og getu til að veita. Ég legg því áherslu á að þessi skattahækkun á leigutekjur verði stöðvuð. Við skulum ekki gera leigumarkaðinn verri. Við skulum gera hann betri. Við skulum byggja, einfalda, hraða og skapa traust. Það er leiðin sem skilar árangri fyrir fólkið í landinu.
