jöfn staða og jafn réttur kynjanna.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir hennar framsögu í þessu máli sem snýr að breytingu á lögum um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna. Það er nú svolítið þannig og sagan segir okkur að oft og tíðum þurfum við að setja lög til þess að ná fram einhverjum breytingum í samfélaginu. Stundum nást þær breytingar og þá er hugsanlega hægt að bakka með einhverjar lagasetningar þegar aðstæður eru þannig að við treystum því að hlutirnir haldist óbreyttir og jafnvel í þeirri þróun sem við viljum að þeir fari í.
Frú forseti. Þetta er mikilvægt frumvarp en hér er verið að leggja til að fella niður skyldu til jafnlaunavottunar og taka í staðinn upp reglubundna skýrslugjöf um kynbundinn launamun. Það hafa borist fjölmargar umsagnir í samráðsgáttina varðandi málið en þær sýna þó allar að þær eru sammála um markmiðið. Markmiðið sé að uppræta kynbundinn launamun og tryggja jöfn laun fyrir sömu eða jafn verðmæt störf, en umsagnaraðila greinir á um leiðirnar að markmiðinu. Verkalýðsfélög eins og BSRB og ASÍ og fleiri minna á að jafnlaunastaðallinn hefur gegnt mikilvægu hlutverki til þess einmitt að tryggja kerfisbundið virðismat á störfum. En það er jafnframt verið að fagna því að kerfinu sé ætlað að einfalda framkvæmdina. Hún hefur verið flókin, eins og hefur komið fram hér í umræðum og sérstaklega hjá hæstv. ráðherra. En það er líka verið að vara við því að í stað þess að útvíkka aðhaldið þá verði í rauninni sveigt undan því. Það er verið að benda á að það að miða við að 50 starfsmenn án frekari greiningar skili því að minni vinnustaðir komist undan fjárhagslegri og samfélagslegri ábyrgð. Þau kalla eftir skýrari skilgreiningum á jafn verðmætum störfum og vilja til að tryggja að kerfið taki tillit til þessara mjúku hæfnisþátta svo virði hefðbundinna kvennastarfa komi fram.
Síðan fáum við að sjá líka hina hliðina þar sem aðrir umsagnaraðilar eru auðvitað líka að fagna því að það sé verið að afnema þessa vottun en benda á að það þurfi hugsanlega að færa fjöldatakmörkunina ofar. Sumir aðilar vilja fara fyrir neðan 50 en aðrir vilja fara og hækka hana. En við vitum og það hefur komið fram að innleiðing vottunarinnar hefur verið dýr. Það hefur verið kostnaður fyrir fyrirtækin, vottun sem hefur mælst jafnvel í milljörðum króna án þess að sannaður sé marktækur munur á launum hjá vottuðum og óvottuðum vinnustöðum. Og þegar við komum að þessu, þá er þetta einmitt spurningin: Við viljum hagræði í kerfinu. Við viljum ekki taka íþyngjandi ákvarðanir varðandi fyrirtæki í landinu og stofnanir en um leið viljum við líka að markmiðið náist. Sumir umsagnaraðilar lýstu einmitt andstöðu sinni við að gera breytingar á núverandi jafnlaunakerfi, einungis í þeim tilgangi að einfalda kerfið eða vegna kostnaðar fyrir atvinnulífið. Við þurfum auðvitað að sjá það að markmiðið náist líka fram við þessar breytingar og hæstv. dómsmálaráðherra hefur fullvissað okkur um það hér í þessum þingsal að svo verði.
En, með leyfi forseta, þá kemur fram í greinargerð frumvarpsins:
„Frá því að lögin um jafnlaunavottun tóku gildi í ársbyrjun 2018 hefur kynbundinn launamunur minnkað jafnt og þétt en nokkuð vantar enn upp á að fullkomið jafnrétti náist hvað þetta varðar og enn mælist kynbundinn launamunur bæði á almennum og opinberum vinnumarkaði. Samkvæmt nýjum mælingum á kynbundnum launamun hafa komið fram vísbendingar um að munurinn sé að aukast og því er enn fullt tilefni til að tryggja skýra umgjörð og lagaramma um launajafnrétti kynjanna á vinnumarkaði. Hlutfall kvenna á vinnumarkaði hér á landi er meðal þess hæsta sem þekkist í heiminum og er atvinnuþátttaka kvenna ein sú mesta sem mælist meðal ríkja Efnahags- og framfarastofnunar Evrópu (OECD) og mælist hærri hér á landi en annars staðar á Norðurlöndunum. Í því ljósi eru launajafnrétti og aðgerðir til að vinna gegn kynbundnum launamun afar brýnt hagsmunamál.“
Að því sögðu er verið að leggja hér til skýrslugjöf á þriggja ára fresti og hv. þingmaður Framsóknarflokksins, Halla Hrund Logadóttir, kom inn á það hér áðan í andsvörum þar sem var verið að spyrja út í skýrslugjöfina og hvort þrjú ár séu ekki of langur tími. Ráðherra benti réttilega á að það eru hraðar breytingar í samfélaginu. Það er mikil starfsmannavelta og í því ljósi vil ég, af því að ráðherrann er hér í salnum, beina því til ráðherra hvort hún geti farið aðeins yfir það á eftir, af því að það á að meta árangurinn og hvernig þessi lagaframkvæmd mun skila sér, hvort hún telji tilefni til þess að skoða það að þessi skýrslugjöf verði kannski á tveggja ára fresti. Ég ætla ekki að fara að ganga svo langt að leggja til að hún sé á eins árs fresti, en hvort hún sé tilbúin til að skoða það að þetta verði gert aðeins þéttara, a.m.k. til að byrja með þegar við sjáum árangurinn, sérstaklega í ljósi þess að við sjáum að það er smá bakslag varðandi þessa þróun sem hefur átt sér stað varðandi jöfnun launa.
Það hefur líka aðeins verið komið inn á fjármögnunina í kringum þetta og hvaða mælikvarðar verði notaðir til að fylgjast með árangri. Við sjáum að það er engin sérstök fjárveiting eða verkefnalýsing sem fylgir, hvorki í fjárlögum né fjármálaáætlun, í kringum þetta. En ráðherra fór aðeins yfir það hvar hagræðingin verður og hvað er búið að uppfylla í tengslum við kostnað í kringum þetta. En varðandi skýrslugjöfina, hvort reiknað sé með fjármunum í það, þá er mikilvægt ef það á að fela stofnuninni þetta hlutverk að hún geti þá a.m.k. sinnt því. Það er auðvitað afar mikilvægt. Við þurfum líka að horfa á kynbundinn launamun í stærra samhengi. Rannsóknir sýna að launamunur er ekki aðeins afleiðing misréttis innan fyrirtækja, hann stafar einnig af kynskiptingu vinnumarkaðarins, vanmati á störfum sem m.a. konur sinna og ójafnri þátttöku í yfirvinnu. Skýrslugjöf um launakerfið tekur ekki á öllum þessum þáttum en hún getur vissulega lagt grunn að markvissum aðgerðum ef hún er vel útfærð. Við þurfum því að vinna með stéttarfélögunum og við þurfum að vinna með atvinnurekendum og sveitarfélögum að því að rjúfa kynskiptingu vinnumarkaðar og meta störf eftir gildum þeirra fyrir samfélagið. Í þessu ljósi vil ég taka undir með því sem kom fram hjá umsagnaraðilum og þeir kölluðu eftir, þ.e. að skilgreina jafn verðmæt störf í lögum og taka upp alþjóðleg viðmið um starfaflokkun. Nú ætla ég bara að lýsa því hér yfir að ég þekki ekki nákvæmlega hvernig væri hægt að gera það. Það getur vel verið að það sé mjög flókið verkefni en ef ráðherra gæti kannski farið yfir það hér á eftir hvort þetta sé hreinlega raunhæft vegna þess að það skiptir máli að við náum að rjúfa þessa kynskiptingu vinnumarkaðarins og meta störf og gildi þeirra fyrir samfélagið.
Það er líka verið að skoða þessi stærðarmörk sem skýrslugjafar mega aðlaga þannig að smærri fyrirtæki verði kannski ekki undanskilin. Þessi mörk, 50 starfsmenn, 25, 100 — nú ætla ég ekki að meta hvernig er skynsamlegt að nálgast þetta en það væri áhugavert að fá aðeins frekari skilgreiningu á af hverju þetta er með þessum hætti. Ég veit að kostnaðurinn er mikill fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki, en getum við leitað einhverra leiða til þess að þau geti verið þátttakendur líka og verði ekki undanskilin því að veita þessar upplýsingar vegna þess að við þurfum að ná jafnrétti yfir allt atvinnulífið? Í þriðja lagi, að tryggja gagnsæi með því að starfsfólk fái aðgang að gögnum og úrbótaáætlunum. Auðvitað veit ég að það er trúnaður yfir alls konar upplýsingum en það þyrfti að vera hægt að ná að fylgjast með þróuninni. En líka, í fjórða lagi, eins og ég kom inn á hér áðan, að fyrst það er verið að fela Jafnréttisstofu þetta hlutverk, þá fái aðrar stofnanir fjármagn til þess að sinna eftirliti og fræðslu þannig að þetta raungerist sem við erum að leggja hér fram svo við sjáum ekki fram á það að innan fárra ára verði jafnvel bara enn meira bakslag þegar kemur að jafnrétti kynjanna hvað varðar laun. Ef við breytum þessu þá höfum við raunhæfa möguleika á að ná markmiðum okkar.
Ég fagna þessu vegna þess að það er mikilvægt að þegar við sjáum möguleika á hagræðingu en náum samt fram markmiðum okkar þá er gott að gera breytingar. Við eigum að velta við öllum steinum. En það er líka vandasamt að gera það vel og stundum þurfum við að endurhugsa hlutina, stundum þurfum við að gera ráð fyrir breytingum og það má vel vera að þetta mál muni taka einhverjum breytingum í meðförum allsherjar- og menntamálanefndar þegar við fáum umsagnaraðila fyrir nefndina. Það væri ágætt að fá svör hjá ráðherra við þessum vangaveltum mínum hérna því að við viljum ná og stuðla að breiðri sátt í samfélaginu. Tilgangurinn má ekki flækja lífið fyrir atvinnurekendum, vissulega ekki, heldur skapa sanngjarnt vinnuumhverfi og tryggja að störf fólks séu metin að verðleikum.
Ég hvet því ráðherra til allra góðra verka. Ég veit að málið fer nú yfir til okkar hér í þinginu og hún sleppir kannski tökunum á málinu en þessi umræða hér er afar mikilvæg og það er gott að ráðherra sé hér viðstödd til að taka þátt í henni því að til þess að launajafnrétti náist í reynd þá vitum við að það kallar á samspil margra þátta og skýrslugjöf um kynbundinn launamun, eins og ég er að leggja til hér, og eftirlit stjórnvalda er mikilvægur þáttur og einn af þeim þáttum til að ná því fram.
Frú forseti. Ég lýk máli mínu með þessum orðum og treysti því að ráðherra komi hér upp á eftir og ljúki umræðunni og drepi kannski á þessum vangaveltum mínum í leiðinni.
