störf Norrænu ráðherranefndarinnar 2025.
Virðulegur forseti. Við ræðum hér skýrslu samstarfsráðherra Norðurlandanna og ég ætla kannski að leyfa mér í örstuttri ræðu minni að tala almennt um norrænt samstarf. Ég veit að hv. þm. Dagbjört Hákonardóttir mun flytja hér á eftir góða skýrslu Íslandsdeildar Norðurlandaráðs en ég get því miður ekki verið viðstödd þá umræðu, en þetta er nefnilega allt samhangandi. Það sem kannski greinir norræna samstarfið frá öðru alþjóðasamstarfi, sem við ræðum hér síðar í dag, er að ráðherrasamstarf og þingmannasamstarf er ekki í öllum tilfellum jafn nátengt. Í norrænu samstarfi erum við t.d. í flokkagrúppunum okkar og vinnum sem slík á Norðurlandaráðsþinginu. Við náum engu að síður mikilli samstöðu þegar kemur að ályktunum sem við sendum gjarnan til ráðherranna, sem geta auðvitað verið úr alls konar flokkum og flokkagrúppum, en ber engu að síður að vinna í samræmi við þær ályktanir sem samþykktar eru. En það er mjög margt undir í norrænu samstarfi og ég er ánægð að heyra hér andsvör hv. formanns utanríkismálanefndar við ráðherrann um mikilvægi norræns samstarfs.
Ég tek undir og ítreka það að ég held að norrænt samstarf sé okkur ofboðslega mikilvægt. Það sem er líka svo jákvætt við norrænt samstarf er að það hefur jákvæða ásýnd út á við. Það eru engar deilur um veru okkar í norrænu samstarfi. Það er mjög mikill stuðningur við það. Það er eitt af því fáa — þegar það er skoðað hjá utanríkisráðuneytinu hver afstaða almennings er til alþjóðasamstarfs er nánast óumdeilt að við eigum að vera í norrænu samstarfi. Því er aðeins öðruvísi farið um ESB eins og spurt var um hér áðan. Þar er aftur á móti mikill klofningur hjá þjóðinni og það er minni hluti sem myndi vilja fara í þá vegferð.
Einmitt vegna þess að við nefnum það samhengi hlutanna þá verð ég oft vör við að þingmenn — ég get nefnt þingmenn frá Svíþjóð eða Danmörku, eflaust á það líka við um Finnland — velti fyrir sér: Eigum við að ræða þetta hér? Er Evrópusambandið ekki að vinna að þessu? Reynslan hefur sýnt að í svo mörgum framfaramálum er Norðurlandasamstarfið á undan. Ástæðan er auðvitað sú að það er auðveldara, þótt ég hafi lýst því hér áðan sem veseni að endurskoða Helsingfors-sáttmálann. Það er vesen í öllu svona venjulegu samhengi hlutanna en samt er miklu einfaldara að ná norrænu ríkjunum saman um einhverja hluti en öllum Evrópusambandsríkjunum. Þess vegna er þetta samstarf einmitt svo gagnlegt og mikilvægt fyrir okkur.
Hér var aðeins rætt um stjórnsýsluhindranir áðan og ég sit einmitt í stjórnsýsluhindrananefndinni. Það var nú eitthvað annað orð notað hér áðan yfir þetta, stafrænar lausnir eða eitthvað slíkt, en þetta hefur heitið stjórnsýsluhindranir. Ég er ekkert viss um að almenningur átti sig nákvæmlega á hvað um er að ræða en það eru t.d. rafræn ökuskírteini, svo að það sé nefnt; að maður geti ferðast milli Norðurlandanna og notað rafræn ökuskírteini. Þetta snýst líka um það hvort maður geti borgað sig inn í lestir annars staðar á Norðurlöndum þegar maður er með erlent símkort, annað norrænt símkort, það eru alls konar svona smáir hlutir. Fylgiseðlar með lyfjum er eitthvað sem við höfum verið að berjast fyrir, sem gæti mögulega sparað okkur Íslendingum tugi hundruð milljóna á ári í lyfjakaupum, að það sé ekki krafa um það að lyfjaframleiðendur þurfi líka að vera með upplýsingar á íslensku, á pínku ponsu litla letrinu, á pappír sem er margbrotinn saman í hverju lyfjaglasi. Það eru alls konar svona þættir sem skipta okkur miklu máli og ég held að við eigum að halda okkur við það að leggja áherslu á þá.
Ég verð, virðulegur forseti, að fá að nefna þetta aftur með Grænland og það vita allir hvar hugur minn liggur í þeim málum. Eins og ég sagði hér áðan þá held ég að þingmenn á hinum Norðurlöndunum hafi ekki endilega verið að átta sig á þessu fyrir einhverjum árum síðan. Það voru vel gefnir þingmenn sem spurðu mig bara: Ha, er Grænland með ráðherra, utanríkisráðherra? Hvernig stendur á því? Eru þeir ekki undir Dönum? Þekkingin og vitneskjan hjá okkar norrænu kollegum um okkar helstu nágranna, Grænland og Færeyjar, er takmörkuð. Ég vil meina að hún hafi aukist mjög á síðustu árum. En þegar þessi vinna byrjaði öll voru margar hindranir í huga fólks vegna þess að fólk hafði svo takmarkaða þekkingu. Bara ef ég fletti hér skýrslunni — ég var svo lánsöm að fá gott prentað eintak af henni en annars er hún í rafrænum búningi — þá er á bls. 7 mynd sem er tekin á síðasta Norðurlandaráðsþingi. Ég þurfti að telja og ég taldi alltaf 8. Og ég hugsaði: Bíddu, það voru ekki átta ráðherrar; þetta eru sem sagt forsætisráðherrar Norðurlandanna. En það voru ekki átta forsætisráðherrar því að Grænland mætti ekki. Það er Ursula von der Leyen sem er þarna fyrir miðju og truflaði talninguna mína en hún var aðalræðumaður á þinginu. Þá gerðist það annað árið í röð að grænlenska ríkisstjórnin ákvað að senda ekki ráðherra á Norðurlandaráðsþing. Þangað mættu þessir tveir grænlensku þingmenn sem eiga seturétt á Norðurlandaráðsþingi en afstaða þeirra hefur verið sú að setja pásu á norrænt samstarf á meðan þeir sjá engan árangur af baráttu sinni fyrir því að verða fullgildir meðlimir. Þetta er slæmt.
Ég efast ekki um að hv. þm. Dagbjört Hákonardóttir mun fara ágætlega yfir það hér á eftir hvað Norðurlandaráð er búið að gera sín megin. Það er ekki bara búið að samþykkja þessa ályktun heldur hefur forsætisnefnd Norðurlandaráðs nú opnað fyrir aðgengi þannig að það er ekkert í þingmannasamstarfshlutanum sem ætti með neinum hætti að halla á Grænlendinga eða Færeyinga, eða Álendinga ef því er að skipta. En þetta er enn upplifun þessara kollega okkar í ráðherrasamstarfinu og þess vegna get ég ekki endurtekið það nógu oft eða ítrekað mikilvægi þess að fundin verði lausn á þessu máli. Það er alveg ljóst að Norðurlöndin stóðu svo heldur betur saman nú eftir glannalega og algjörlega óafsakanlega og órökrétta orðræðu Bandaríkjaforseta um Grænland, um einhvers konar kaup á landinu, og er það ekki í fyrsta skipti sem slíkt er viðrað. Það gerðist líka á fyrra kjörtímabili þessa Bandaríkjaforseta og þá stóðu Norðurlöndin þétt saman og önnur Evrópuríki líka og tækifæri okkar Íslendinga felast í því að standa þétt með Grænlendingum. Ég er ekkert að tala um að vera á móti Dönum í einu eða neinu. Grænland er hluti af konungsríkinu Danmörku, þeir hafa sagt það skýrt. En við getum aðstoðað Grænlendinga með því að tala þeirra röddu. Ég vona að hæstv. ráðherra og við þingmenn sem tökum þátt í norrænu samstarfi eða öðru erlendu samstarfi getum unnið þannig, getum talað fyrir hönd Grænlendinga og talað um mikilvægi þess að Grænland verði áfram hluti af norrænu samstarfi. Ég held að það skipti okkur Íslendinga verulegu máli.
