ETS-kerfið, munnleg skýrsla umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.

Frú forseti. Ég vil þakka skýrslubeiðanda, hv. þm. Bergþóri Ólasyni, fyrir að vekja máls á þessu máli og sömuleiðis þakka ég ráðherra fyrir greinargóð svör. Þær áskoranir sem við okkur blasa vegna loftslagsbreytinga eru líklega stærsta úrlausnarefnið sem allt mannkynið stendur frammi fyrir. Loftslagsbreytingar af mannavöldum eru sömuleiðis slík áskorun að við þeim verður ekki brugðist af hverju ríki fyrir sig einvörðungu. Vandinn er alþjóðlegur og lausnirnar verða sömuleiðis að vera alþjóðlegar. Loftslagsbreytingar eru sömuleiðis ekki lengur eitthvað sem gæti gerst í framtíðinni. Þær eru fyrir framan okkur á hverjum einasta degi. Við hér á landi höfum sannarlega ekki farið á mis við þær. Jöklar eru að minnka fyrir framan okkur, veður hlýnar, úrkoma eykst og breytist með tilheyrandi aukinni hættu á skriðum og flúðum. Fjær okkur eru vandamálin orðin gríðarleg á sumum stöðum. Þurrkar eru að aukast, sjávarborð hækkar og öfgafull veðurbrigði færast í aukana og verða enn hættulegri. Þetta er raunstaðan. Við heyrum t.d. í orðræðu hér á Íslandi að sjóvörnum er ábótavant víða um land. Í umræðu um samgönguáætlun er þetta orðið að risamáli þar sem hvert sveitarfélagið á fætur öðru kemur til að tala um sjóvarnir og mikilvægi þess að byggja þær upp og það er rakið m.a. til þessa. Afleiðingarnar sem sagt af loftslagsáhrifum eru þær að stærri og stærri svæði verða illbyggileg og milljónir manna þurfa mögulega að taka sig upp og flytjast búferlum. Þetta bætist ofan á allan þann fjölda fólks sem flýr fátækt og styrjaldarátök og í veröld þar sem við skilgreinum fólk á flótta sem úrlausnarefni þá er þetta ekkert lítið úrlausnarefni.

Forseti. Stærðargráða þessa verkefnis, að ná tökum á loftslagsvandanum, er gríðarleg. Allt alheimskerfið er háð jarðefnaeldsneyti á einn eða annan hátt. Það er því ljóst að við skiptum því ekki út fyrir aðra orkugjafa á einni nóttu eða á einu ári eða á einum áratug, kannski jafnvel dugar heil öld ekki til verkefnisins. Orkuskipti í samgöngum eru einungis hluti vandans en þar mæta okkur samt mjög flókin verkefni, ekki síst þar sem almenningur hvers ríkis fyrir sig þarf að sættast við lausnirnar og fólk er almennt ekki tilbúið að taka á sig skert lífsgæði, sérstaklega ef upplifunin er sú að aðrir þegnar innan hvers lands eða aðrir þegnar annarra ríkja taki ekki á sig sambærilegar lífskjaraskerðingar. Ég held að við flest upplifum þetta á eigin skinni þegar við ferðumst erlendis og skynjum að önnur ríki hafa ekki sett sama þrótt í aðgerðir sem tengjast orkuskiptum eða hringrásarhagkerfinu eins og við höfum gert svo vel hér á landi.

Forseti. Þessi sjónarmið verðum við að hafa í huga þegar Ísland tekur á sig alþjóðlegar skuldbindingar vegna loftslagsaðgerða. Það er í mínum huga óumdeilt og málefnalegt sjónarmið að Ísland búi ekki við sömu aðstæður og nágrannar okkar í Evrópu þegar kemur að samgöngum milli landa. Við búum á eyju og greiðar og öruggar flugsamgöngur til og frá landinu eru okkur lífsnauðsynlegar, hvort sem er til flutninga á fólki eða varningi. Við höfum ekki annan valkost og þessi sömu sjónarmið eiga vitaskuld á sama hátt við um skipaflutninga til og frá landinu. Þetta eru þau sjónarmið sem eru mikilvægust í þessu máli en ekki hvort loftslagsbreytingar séu raunverulegar og af mannavöldum eða eitthvað í þá áttina. Það er ekki kjarni málsins heldur þessi einfalda staðreynd, eins og hefur komið fram hér í dag, að við ferðumst ekki hér á milli landa með lestum. Við gerum það með flugsamgöngum.

Forseti. Það er ánægjulegt að á meðal helstu áhersluatriða skýrslubeiðanda, hv. þm. Bergþórs Ólasonar, er þeirri spurningu velt upp hvort líkur á varanlegum undanþágum frá ETS-kerfinu minnki eða aukist við inngöngu í Evrópusambandið. Ráðherra fór vel yfir hagsmunagæslu Íslands sem tengist samgöngum til og frá landinu í máli sínu hér áðan. Framkvæmdastjórn ESB er einmitt með ETS-kerfið nú til skoðunar og skiluðu stjórnvöld umfangsmikilli umsögn um málið síðasta sumar. Ég er þess fullviss að sú öfluga hagsmunagæsla sem íslensk stjórnvöld hafa viðhafið í málinu um íslenska hagsmuni og sérstöðu okkar muni skila tilætluðum árangri. Þá er það einnig skjalfest að framkvæmdastjóri ESB sem heimsótti okkur sömuleiðis síðasta sumar er meðvituð um stöðuna og ekki hefur neins staðar birst annað en skilningur á þeirri sérstöðu sem við búum við, líkt og hv. þm. Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir fór yfir hér áðan. Það er undir okkur komið að sækja okkar hagsmuni og verja þá og við verðum að stunda virka hagsmunagæslu. Það er bara þannig. Við verjum okkar hagsmuni. Það er ekki nóg að bíða bara frammi á gangi. Við eigum að mínu mati að sitja við borðið. Það er samt ekki laust við að kona freistist til kerskni við vangaveltur hv. þm. Bergþórs Ólasonar og ég ætla að leyfa þeim sem vilja að halda áfram að velta því fyrir sér hvort hagsmunagæsla með fjölda funda og skil á umfangsmiklum umsögnum til framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins styrkist eða eflist með aðild að framkvæmdastjórninni eða ekki. Þetta er svolítið eins og að velta fyrir sér hvort hagsmunagæsla eiganda eignar í fjölbýlishúsi styrkist eða eflist með aðild að húsfélaginu.

Forseti. Þær umræður sem hér eiga sér stað snúast um grundvallaratriði, hvert okkar hlutverk og framlag til baráttunnar gegn loftslagsbreytingum er og ætti að vera, hvar okkar sérstaða er og hvernig staðinn skuli vörður um okkar eigin hagsmuni. En við megum ekki gleyma því að markmið heimsbyggðarinnar er að minnka notkun jarðefnaeldsneytis og í tilfelli okkar Íslendinga er ekki bara um loftslagsmál að ræða. Í ljósi atburða síðustu daga eru orkuskiptin að verða enn meira hagsmunamál fyrir okkur öll. Þar verðum við að verða sjálfbær, það er þjóðaröryggismál. Það er gríðarlegt öryggismál að gera okkur óháðari jarðefnaeldsneyti á sama tíma og við verðum að standa vörð um lífsgæði okkar til skemmri og lengri tíma. Þá verðum við líka að vera einbeitt í því verkefni að stuðla að orkuskiptum í samgöngum.

Forseti. Ég þakka fyrir umræðuna í dag. Ég hlakka til að halda áfram að ræða það hvernig við sem Íslendingar getum staðið okkur betur í því að standa vörð um okkar hagsmuni fyrir íslenska hagsmuni.