ETS-kerfið, munnleg skýrsla umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra.
Frú forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir að hefja hana og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að vera hér á meðal vor og vera með hérna að flytja munnlega skýrslu um málið. Undir eru miklir hagsmunir fyrir Ísland og mig langaði að fara yfir nokkur atriði. Það hefur náttúrlega verið komið inn á það fyrr í dag að þetta kerfi var innleitt í íslensk lög árið 2023 og tók gildi í byrjun janúar 2024 með stigvaxandi innleiðingu og er víst stefnt að 100% skilaskyldu frá 1. janúar 2027.
Ég vil í byrjun nefna að þarna tel ég að hagsmunagæsla Íslands hafi brugðist og að hér þurfi að vinda ofan af vitleysunni. Þessu tengt vil ég einnig nefna að hæstv. utanríkisráðherra sagði á dögunum að þetta bix verði hluti af aðlögunarviðræðunum við ESB, þ.e. að reyna að laga þetta, og þá segi ég nú bara: Þvílík hagsmunagæsla, þvílík hagsmunagæsla. Á að láta allt reka á reiðanum til að magna upp stemmningu fyrir ESB? Er það virkilega þannig? Það er von að maður spyrji þegar svona er skellt fram af ráðamanni þjóðar. Það á bara að laga þetta strax og hraða þessum vinnuhópum og hvað þetta nú er sem er að störfum.
Reynsla íslenskra fyrirtækja af innleiðingu ETS sýnir að kerfið hefur reynst afar íþyngjandi og kemur einstaklega illa við eyríki eins og Ísland sem reiðir sig á flug og sjóflutninga með útflutningsvörur og fólk til og frá landinu. Af kerfinu leiðir gríðarlegur kostnaðarauki fyrir íslenskt atvinnulíf sem bitnar óhjákvæmilega á útflutningsgreinum, leiðir til hærra innflutningsverðs, gerir okkur einangraðri sem þjóð og skerðir samkeppnishæfni fyrirtækja og þar með lífskjör í landinu. Það eru nefnilega fólkið, fyrirtækin og heimilin sem borga. Það er ólíðandi að ETS-kerfið bitni sérstaklega á Íslandi. Það er bara fullkomlega ólíðandi og óþolandi. ETS hefur víða verið gagnrýnt á undanförnum árum og bent á að aðgerðir sem eru illa undirbúnar eða ekki í takt við raunverulegar aðstæður geti valdið meiri skaða en gagni. Á Íslandi á það sérstaklega við þegar innleidd eru kerfi, í þessu tilviki ESB-regluverk, án þess að tekið sé mið af eyríkisstöðu landsins og sett eru markmið eða álögur sem auka kostnað verulega og skerða samkeppnishæfni samtímis, án raunhæfra valkosta. Hér eru t.d. ekki lestarkerfi ef það eru fréttir fyrir einhvern. Það er haf allt um kring. Flutningsleiðir til og frá landinu eru með flugi eða sjóflutningum, engar lestir. Íslensk skipafélög greiða 100% ETS-gjald milli Íslands og ESB-ríkja auk 50% ETS-gjalds milli Íslands og Bandaríkjanna. Á meðan greiða skipafélög sem sigla beint á milli ESB og Bandaríkjanna einungis 50% af ETS-gjaldi af allri siglingaleiðinni. Þetta segir okkur það að íslensk skipafélög greiða helmingi hærri ETS-gjöld en þau evrópsku fyrir vöruflutninga milli Evrópu og Bandaríkjanna. Þetta er bara ólíðandi ástand. Ísland á ekki að búa við hærri flutningskostnað og skerta samkeppnishæfni undirstöðuatvinnugreinar vegna skakkrar innleiðingar á regluverki ESB. Í flugi eru leiðir til og frá Íslandi með þeim lengstu í Evrópu sem þýðir að áhrif ETS á íslenskt flug eru óhóflega mikil og með afnámi sérstakrar undanþágu frá 1. janúar 2027 mun kostnaður íslenskra flugfélaga aukast verulega. Sumir hafa hreinlega spurt sig: Mun Icelandair t.d. hafa þetta af? Þetta mun að öðru óbreyttu leiða til fækkunar flugleiða, lægri tíðni flugs, hærra miðaverðs og skertrar samkeppnishæfni Keflavíkurflugvallar gagnvart öðrum flugvöllum. Almenningur, heimili og fyrirtæki borga. Svona er þetta.
Þar sem tíminn er af skornum skammti langar mig að spyrja: Fyrir hvern er þetta kerfi eiginlega? Fyrir hvern er þetta kerfi eiginlega? Það er ekki fyrir Ísland. Ég tel að hér hafi hagsmunagæslu verið stórlega ábótavant.
Að lokum þetta: Í andsvörum við hv. þm. Jens Garðar Helgason þar sem verið var að ræða ETS-frumvarpið á dögunum, sem nú er farið í gegnum þingið, sagði hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra Jóhann Páll Jóhannsson, með leyfi forseta:
„Ég held að það væri mjög til bóta fyrir samkeppnishæfni t.d. íslenskra skipaflutninga ef frekar tæki við alþjóðlegt kerfi af þessu ETS-kerfi. Þá þyrfti auðvitað um leið að tryggja að ETS-kerfið myndi fasast út samhliða. Ég held að fyrir samkeppnishæfni Íslands væri betra (Forseti hringir.) ef við lýði væri alþjóðlegt kerfi heldur en evrópskar sérreglur. Þetta er eitthvað sem við erum sérstaklega með augun á m.a. í Evrópusamstarfinu.“ (Forseti hringir.)
Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, ef hann er hérna enn þá á staðnum: Er hann enn þá sömu skoðunar?
