þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu.
Herra forseti. Við ræðum hér á fjórða degi tillögu til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Svona til að fyrirbyggja allan misskilning ætla ég nú að lýsa því hér yfir strax í upphafi að ég er ekki mótfallinn því að íslenska þjóðin fái að greiða atkvæði um þessa vegferð. Ég held reyndar, herra forseti, að það hefði á sínum tíma — þegar sú þingsályktunartillaga sem í gildi er, eða ekki, herra forseti, og var hér teflt fram á kjörtímabilinu 2009–2013 af ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna á þeim tíma — verið skynsamlegra, vil ég leyfa mér að segja, að spyrja þjóðina einmitt nákvæmlega hvort það væri hennar vilji að fara í þá vegferð sem valið var að fara í á þeim tíma. Hefði sú atkvæðagreiðsla orðið þannig að yfirgnæfandi meiri hluti hefði sagt já, viljað hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið, þá tel ég næsta víst að þeir flokkar sem þá voru við völd hefðu haft eitthvert veganesti til að taka með sér í þennan leiðangur en sátu hins vegar undir gagnrýni allt það kjörtímabil vegna þess að það lá í raun ekki fyrir vilji þjóðarinnar til að fara í þessa vegferð. Reyndar var í sjálfu sér ekki þingmeirihluti fyrir því að ganga í Evrópusambandið, að ég tel, því að ég vil leyfa mér að um margt hafi verið sama ástand uppi þá og nú er hér í þinginu þegar Vinstri græn voru, alla vega í orði kveðnu, mótfallin því að ganga í Evrópusambandið en vildu sjá samning. Að einhverju leyti er sama upp á teningnum nú, það er ekki meiri hluti hér í þingsal fyrir aðild að Evrópusambandinu, að ég tel, og í raun langur vegur frá.
Reyndar hefur einn ríkisstjórnarflokkurinn verið mjög ákafur í baráttu sinni gegn aðild að Evrópusambandinu. Það hefur verið eitt af þeim málum, þar er ég að tala um Flokk fólksins, sem sá flokkur hefur haldið vel til haga og farið endurtekið fram á að sú umsókn sem send var á sínum tíma yrði dregin til baka. Þess vegna verð ég að segja að ég óttast að með sama hætti og gerðist 2009–2013 þá verði ekki eining þegar til kastanna kemur í ríkisstjórninni og það geri það að verkum að henni muni ekki takast ætlunarverk sitt að þessu sinni.
Ég vil líka nefna í þessu samhengi að það er verið að gera ráð fyrir því að við greiðum atkvæði 29. ágúst. Verði niðurstaðan já hjá meiri hluta þjóðarinnar og þingið ákveður að fara þessa vegferð þá ætla ég að leyfa mér að vekja athygli á því að í þessari ríkisstjórn eru þrír ráðherrar Flokks fólksins. Ég velti fyrir mér hvernig þeir ráðherrar ætla þá að halda á því starfi sem væntanlega fer fram í þeirra ráðuneytum og snýr að því að aðlaga regluverk og ferla að því sem gerist í Evrópusambandinu. Ætla ráðherrar Flokks fólksins að stýra þeirri vinnu í sínum ráðuneytum eða verða fengnir einhverjir staðgenglar, herra forseti, í þeim málum? Ég sé það alla vega ekki ganga upp að ráðherrar Flokks fólksins muni vinna að því, miðað við fyrri yfirlýsingar sínar um andstöðu við inngöngu í Evrópusambandið, að þeir hefji hér einhvers konar aðlögun á sínum ráðuneytum í tengslum við málaflokka sem þeir halda á.
Ég ætla að lýsa því yfir að ég hef verið um margt ánægður með þessa umræðu sem hefur verið hér um þessa tillögu. Ég vil meina að hún hafi verið að mestu málefnaleg. Það var augljóst í upphafi að það var gott rými til endurbóta á frumvarpi ráðherrans og ég verð að segja, herra forseti, að það hefði að sjálfsögðu átt að fara í samráðsgátt. Þó að það sé kannski að forminu til þá held ég að það hefði gert töluvert fyrir þetta frumvarp og væntanlega hefði því verið breytt og þá hefði sá tími sem við höfum haft í þinginu og nota bene er ákveðinn af framkvæmdarvaldinu — framkvæmdarvaldið er að skammta okkur þennan tíma, það er verið að gera ráð fyrir því í frumvarpinu að við þurfum að vera búin að ákveða þetta fyrir lok þessa mánaðar til að það sé hægt að halda þessa dagsetningu sem utanríkisráðherra hefur valið fyrir þessar kosningar.
Ég nefndi það og vil ítreka að umræðan hefur verið málefnaleg að mestu. Ég vil meina að t.d. nefndarálitin séu hvert á sinn hátt upplýsandi gagnvart niðurstöðum nefndarinnar og mörgu haldið til haga. Það voru gríðarlega margir sem sendu inn athugasemdir. Margar þeirra eru mjög góðar og ég vænti þess nú að þær lifi áfram í umræðunni í tengslum við það þegar almenningur fer að setja sig í þær buxurnar að fara að taka ákvörðun í þessu máli eða kjósa, þá vænti ég þess nú að margt af þessum gögnum muni nýtast landsmönnum. Ég ætla líka að segja að væntanlega mun það efni sem landskjörstjórn mun skila og miðla til landans í tengslum við kosninguna — við vonum að það verði gott og sé þannig um hnútana búið að það sé auðvelt fyrir fólk að horfa á hvað um er að ræða og komast að niðurstöðu um hvað sé skynsamlegt að kjósa.
Ég hef reyndar velt því fyrir mér, kannski sérstaklega á undanförnum dögum, af hverju við erum yfirleitt að velja þessa vegferð. Ég hafði ákveðinn skilning á því hér 2009–2013 og það var auðvitað ákveðið tækifæri á þeim tíma, herra forseti, í ljósi þess að efnahagsaðstæður voru slæmar á Íslandi, við vorum nýbúin að ganga í gegnum fjármálakrísu, og efnahagshrun í raun, þannig að það var alveg freistandi að skoða þessa vegferð á þeim tíma fyrir marga, geri ég ráð fyrir. En ég næ engan veginn upp af hverju við erum að leggja í þessa vegferð núna þegar ég ætla að leyfa mér að segja að stærstur hluti íslensku þjóðarinnar hafi aldrei haft það betra, alveg sama á hvaða mælikvörðum það er skoðað. Ef við erum að horfa t.d. til lífsgæða, jafnréttis o.s.frv. erum við alls staðar meðal efstu þjóða og ekki annað að sjá en að okkur hafi tekist það án þess að vera í Evrópusambandinu. Því velti ég fyrir mér af hverju menn leggja þetta út núna. Kannski var ákveðið tækifæri í tengslum við breyttar áherslur í tengslum við nýja ríkisstjórn. Þar er samt sú staða uppi, og ég vil leyfa mér að segja, að það var ekki óskað eftir þessu umboði í síðustu alþingiskosningum. Ég man það þegar ég var hér að skottast um allt Norðvesturkjördæmi að ekki á einum einasta stað sem maður kom á var þetta efni til umræðu og ekki heldur þegar maður fór að spyrja eftir því hvað aðrir flokkar hefðu verið að ræða. Það var hvergi minnst á Evrópusambandsaðild og ég ætla að leyfa mér að segja að það hafi ekki verið kosið um það í síðustu kosningum. Engu að síður er þetta niðurstaðan og við verðum auðvitað að mæta því eins og það er.
Mér finnst vera dálítill asi á þessu máli og ég vil leyfa mér að segja að ég sé ekki fyrir mér að við munum ná að klára. Þó að það verði kosið 29. ágúst og niðurstaðan verði já þá sé ég ekki fyrir mér að við munum ná að klára það sem fyrir liggur varðandi þá stöðu að geta verið komin með samning fyrir lok þessa kjörtímabils. Ég vil leyfa mér að segja að það sé mikil bjartsýni. Ég vil líka segja það að mér finnst í rauninni afstaða hv. þm. Pawels Bartoszeks, formanns utanríkismálanefndar, miklu raunsærri með það að það muni taka þrjú til fjögur ár að semja við Evrópusambandið fremur en væntingar utanríkisráðherra sem mér sýnist miðast við eitt og hálft ár eða svo þannig að það náist að klára þetta á þessu kjörtímabili. Ég ætla að leyfa mér að segja að það sé óraunhæft mat.
Það er rétt sem stjórnarliðar hafa sagt að við erum í dag að innleiða hluta af regluverki Evrópusambandsins í gegnum EES-samninginn. Ég hef ekki orðið var við að menn séu sérstaklega óánægðir með frammistöðuna þar gagnvart því að halda á hagsmunum Íslands gagnvart Evrópusambandinu. Því spyr maður sig — það þarf alla vega að sýna mér það með skýrum hætti af hverju Evrópusambandsaðild ætti að gera betur í þeim efnum. Það er alveg ljóst að Ísland hefur staðið sig betur í því að gera milliríkjasamninga, fríverslunarsamninga, heldur en Evrópusambandið, svo því sé haldið til haga. Reyndar hafa Íslendingar staðið sig ágætlega í þeim efnum.
Svo vil ég einnig leyfa mér, frú forseti, að velta því upp hér af hverju við þurfum að ganga þessa vegferð alla þegar fyrir liggur að við munum aldrei skrifa undir samning og ekki samþykkja neinn samning ef niðurstaðan er sú að við getum ekki fengið fullt og óskorað forræði yfir auðlindum þjóðarinnar. Vil ég þar sérstaklega nefna sjávarútveginn. Eins og ég hef náð að lesa í gegnum heimildir varðandi Evrópusambandsaðild þá er ekkert land undanþegið því að vera í sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni og ekki gefin nein ágrip um það að við Íslendingar getum vísað í eitthvað sérstakt hvað það varðar, ekki loforð, ekki hugmyndir, ekki neitt í raun um að við munum mæta einhverju öðru. Nú segja stjórnarliðar: Ja, töpum við eitthvað á því að skoða hvort við getum raunverulega fengið varanlegar óskoraðar undanþágur frá sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni? Þá spyr maður sig að því í raun: Hvað er það sem Ísland er að færa Evrópusambandinu sem myndi gera það að verkum að sambandið væri tilbúið til að fara þessa leið? Að Ísland, eitt landa, fengi að standa utan við sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna og það væri skrifað að einhverju leyti inn í samninginn, inn í samkomulagið og inn í rauninni sáttmála Evrópusambandsins? Að öðrum kosti erum við ekki með þetta í hendi. En hvað er það sem Evrópusambandið væri þá að sækjast eftir? Af hverju erum við svo eftirsóknarverð að þau væru tilbúin til að gera þetta? Ég hef ekki fengið svar um hvað það gæti verið en af því að tala við marga af stjórnarliðum þá upplifir maður það eins og við séum í gríðarlega góðri samningsstöðu og staðan sé í rauninni þannig að Evrópusambandið vilji bara hreinlega fá okkur inn þannig að það sé tilbúið til að ganga þessa vegferð. Ég hef ekki heyrt þau rök í hverju það ætti að vera fólgið. Það hefur enginn stjórnarliði alla vega getað sannfært mig um að það sé eitthvað sem við munum þá færa sérstaklega Evrópusambandinu ef við erum ekki að fara að gefa eftir neitt varðandi okkar auðlindir sem ég hefði haldið að væri þá kannski eftirsóknarverðast fyrir Evrópusambandið að komast í.
Í þessari umræðu hefur einnig verið vikið að upplýsingagjöf. Ég ætla að leyfa mér að hafa nokkrar áhyggjur af því hvernig þessari kosningabaráttu mun vinda fram ef maður horfir bara nú þegar á miðlana og veltir fyrir sér þeim falsfréttum sem þar eru komnar fram nú þegar. Það gæti orðið mjög erfitt fyrir hinn almenna Íslending að gera sér grein fyrir því hvað eru réttar upplýsingar og hvað eru rangar upplýsingar. Hér hafa menn rætt t.d., ég vil leyfa mér að segja það, um það að evran muni færa Íslendingum lága vexti. Dæmi var tekið af húsnæðislánunum, að þau muni snarlækka og vextir og verðbólga muni lækka. Nú er það þannig, frú forseti, að við þurfum sjálf að vinna fyrir því að fá evruna ef um það væri að ræða. Það felur þá í sér að við þurfum að bregðast við og taka afstöðu til nákvæmlega sömu hluta og blasa við okkur í dag sem áskoranir. Ég verð að segja, frú forseti, að mér finnst eins og við séum að flýja hér einhvern veruleika og meiri hlutinn hér í þinginu og ríkisstjórnin séu í raun búin að gefast upp á verkefninu. Það verður ekki annað lesið úr sögunni en að ríkisstjórnin treysti sér einfaldlega ekki til þess að taka á þessum verkefnum og þurfi að hafa einhvers konar fyrirmæli annars staðar frá til þess að ná tökum á vöxtum og verðbólgu. En þá held ég að væri bara heiðarlegt fyrir ríkisstjórnina að víkja nú frá verkefninu og fela þeim sem eru tilbúnir að fara í það að ná niður vöxtum og verðbólgu bara lyklavöldin að nýju. Ég verð að segja að það sem hefur heyrst frá stjórnarliðum varðandi þessi efni hefur ekki verið sannfærandi og ég hef ákveðnar efasemdir um að ríkisstjórnin ráði hreinlega við þetta verkefni. Ég verð að nefna það hér.
Varðandi þessa umræðu þá ætla ég að leyfa mér aftur, frú forseti, að þakka fyrir hana og sérstaklega þann þátt sem hefur verið hvað málefnalegastur. Ég vona svo sannarlega að við berum gæfu til þess, ef það verður niðurstaðan hér í þinginu að það verði hér þjóðaratkvæðagreiðsla 29. ágúst, að upplýsa þjóðina um það hvað hún er að velja þegar hún ákveður að segja já og það verður að vera hið sama um það að þjóðin viti nákvæmlega hvað það þýðir ef hún er að segja nei.
