þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu.
Frú forseti. Ég var enn að fara yfir nefndarálit 2. minni hluta utanríkismálanefndar hér í fyrstu ræðu þegar ég þurfti frá að hverfa sakir tímaskorts og hyggst halda áfram yfirferð yfir álit 2. meiri hluta nefndarinnar. Þegar frá var horfið var ég kominn að algeru grundvallargagni í þessu máli, í raun má segja svarinu við spurningunni: Hvað gerist ef almenningur segir já í áformaðri þjóðaratkvæðagreiðslu? Það hefur reyndar ekki verið fallist á það af hendi forsvarsmanna þessa máls eða talsmanna þess, var a.m.k. ekki í upphafi að já-atkvæði myndi leiða til allra þeirra atburða sem svo kom á daginn að yrði raunin. Því var haldið fram að ef menn segja já þá þýði það í rauninni ekkert annað en að það verði spjallað við fulltrúa Evrópusambandsins og leitað tilboða. Athugað hvað Evrópusambandið býður okkur. Þetta var náttúrlega algjörlega fráleit framsetning á sínum tíma, það hefur hvergi verið reynt annars staðar en á Íslandi að telja almenningi trú um að það að sækja um að komast inn í Evrópusambandið snúist um eitthvað annað en að vilja ganga í Evrópusambandið og ætla að laga sig að reglum þess. En þetta var reynt hér núna í annað sinn. Nákvæmlega sama aðferð var notuð í fyrri tilraun þegar farið var af stað með þá umsókn sem nú er leitast við að endurvekja og svörin fengust þá. Og svörin birtust mjög skýrt í samningsafstöðu Evrópusambandsins gagnvart Íslandi þar sem því er lýst hverjar forsendur viðræðnanna séu og hvaða kröfur íslensk stjórnvöld þurfi að uppfylla eigi þau að fá jákvætt svar frá Evrópusambandinu um aðild að því.
Þetta grundvallarskjal var ekki lagt fram fyrir utanríkismálanefnd. Það birtist í fjölmiðlum, það birtist frásögn af þessu skjali í Morgunblaðinu og það er nú aðgengilegt og hægt að nálgast það og er algjört grundvallargagn því að það lýsir því hvað gerist ef farið verður áfram í þær viðræður sem var slitið á sínum tíma. En takist núverandi ríkisstjórn að endurvekja þær, endurlífga þær á einhvern hátt, þá liggur fyrir hvað tekur við. Ég var byrjaður að rekja það og það er býsna afdráttarlaust. Það er mjög afdráttarlaust, held ég að mér sé óhætt að segja, þar sem Evrópusambandið lýsir skyldum umsóknarríkisins og kröfum þess á eitt og annað, m.a. á eftirgjöf löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds, einnig eftirgjöf á sjálfstæðri utanríkisstefnu, að umsóknarríki þurfi að segja upp öllum fríverslunarsamningum sem það hafi gert og falli ekki að stefnu Evrópusambandsins og Evrópusambandið muni tala fyrir okkar hönd, Íslendinga, í alþjóðasamstarfi upp frá þessu.
Þegar ég þurfti að ljúka máli mínu síðast var ég, að mig minnir, kominn að því að draga það fram að í þessu skjali kemur líka fram að Evrópusambandið muni beita sér í umræðunni hér á Íslandi, muni leitast við að hafa áhrif á afstöðu almennings eða eins og það er orðað, og þetta er bein tilvitnun í það hvað Evrópusambandið mun gera, með leyfi hæstv. forseta: „í því augnamiði að efla samstöðu og tryggja stuðning borgaranna [Íslendinga] við aðildarferlið.“ Þetta var nefnt á blaðamannafundinum þar sem þetta mál var kynnt fyrst, mjög óvænt kynnt, af hálfu forystumanna ríkisstjórnarinnar. Þar var spurt hvort hæstv. ráðherrar óttuðust að erlendir aðilar gætu reynt að hafa áhrif á ferlið hér, atkvæðagreiðsluna. Já, þeir játtu því að hin og þessi lönd fjarri okkur gætu viljað gera það eða einhverjir þaðan. En aðspurð um hvort Evrópusambandið sjálft gæti blandað sér í slíkt þóttust menn koma algjörlega af fjöllum, stórundrandi á að slíkt væri nefnt. Þó hafði það komið fram áður að Evrópusambandið hygðist beita sér með þeim hætti en því var svarað þannig að ef svo yrði væri það alvarlegt mál og yrði tekið á því. Það eru engin merki um það, frú forseti, að til standi að taka á afskiptum Evrópusambandsins sjálfs af atkvæðagreiðslu, fari hún fram hér í lok ágúst, engin merki um það að neitt hafi verið að marka þessar yfirlýsingar hæstv. ráðherra á blaðamannafundinum en þær voru svo sem margar á þeim fundi og á næstu dögum sem reyndist ekki mark á takandi.
Ég held þá áfram yfirferð yfir þetta grundvallarskjal sem lýsir forsendum Evrópusambandsins gagnvart þeirri umsókn sem er reynt að endurvekja núna. Þar er tekið fram að fallist skuli á eftirgjöf dómsvalds til dómstóls Evrópusambandsins. Það er bent á að regluverkið sé í stöðugri þróun og Ísland skuli fylgja því öllu og tekið fram að það skuli fylgja öllum gerðum, hvort sem þær eru bindandi eða ekki, samstarfssamningum, ályktunum, yfirlýsingum, tilmælum, leiðbeiningum o.fl.
Svo er gerð krafa um að Ísland þjálfi nægan fjölda þýðenda til að túlka samskipti og þýða allt regluverk sambandsins áður en niðurstaða fæst um aðild. Það er áréttað að Ísland verði að virða skuldbindingar til fulls og segja upp öllum tvíhliða samningum og alþjóðasamningum sem Ísland hefur gert og samræmast ekki aðild, eins og ég gat um áðan. Útskýrt er algerlega afdráttarlaust að aðlögunarfrestur sé aðeins leyfður í undantekningartilvikum og að því tilskildu að þessar undantekningar séu takmarkaðar í tíma og að umfangi, sem og að þeim fylgi áætlun þar sem áfangar vegna beitingar regluverksins eru skilmerkilega skilgreindir.
Hér er það útskýrt að varanlegar undanþágur séu ekki leyfðar samkvæmt forsendum þeirra viðræðna sem nú er leitast við að endurvekja. Það sé í undantekningartilvikum hægt að fá frest til að aðlagast en þá þurfi að fylgja mjög ítarleg áætlun, eða plan eins og ríkisstjórnin gæti kallað það, um með hvaða hætti staðið verði að innleiðingunni í heild. Svo er það rakið nánar hversu takmarkaðir þessir möguleikar eru. Ég sleppi því að rekja það ítarlega en það er allt til þrengingar.
Svo kemur fram hérna lykilsetning, að Íslandi beri að hrinda aðlögun í framkvæmd meðan á umræðum stendur. ESB tekur þó fram að ákveðin tæknileg atriði geti beðið úrvinnslu í samráði við Evrópusambandið. Það þarf samt að klára þau áður en til aðildar kemur. Að öðru leyti á aðlögun að eiga sér stað meðan á viðræðum stendur.
Evrópusambandið fer ekkert í grafgötur með það að Ísland verði að stækka regluverk sitt og stofnanir mjög verulega. Stækka báknið, þýðir þetta. Þetta kom fram á sínum tíma og er rifjað upp nú af því að þetta birtist svo skýrt í þessu grundvallarskjali. Þetta skuli allt gert með góðum fyrirvara áður en til aðildar kemur. Ég endurtek þetta, frú forseti: Áður en til aðildar kemur á að stækka báknið. Svo er margítrekað aftur og aftur að aðlögun skuli fara fram samhliða viðræðunum og að fylgst verði náið með því, og þetta er bein tilvitnun, með leyfi frú forseta, „hvort staðið hafi verið með fullnægjandi hætti við að innleiða meginþætti regluverksins“: Hvort staðið hafi verið með fullnægjandi hætti við að innleiða meginþætti regluverksins“ og einnig sýnt fram á nægilega getu kerfisins til að innleiða og fylgja því eftir. Svo er áréttað að það skuli innleiða allt regluverk sem bætist við. Það hefur gríðarlega mikið regluverk bæst við frá því að þessi umsókn sem nú á að vekja frá dauðum, zombíumsóknin, enduruppvakningsumsóknin, var lögð fram. Regluverk ESB hefur aukist um 58% frá því að viðræðum var hætt á sínum tíma, í lok 2012, í byrjun árs 2013, aukist um 58%. Þetta kom fram hjá fulltrúum Bændasamtakanna þegar þau komu fyrir utanríkismálanefnd.
Svo er ítrekað bent á að framvindan velti bara á því hversu hratt Ísland geti uppfyllt allt regluverkið og að í þessu skyni muni framkvæmdastjórnin fylgjast náið með framvindu Íslands á öllum sviðum og, þetta er aftur bein tilvitnun, frú forseti, „nota til þess öll tiltæk stjórntæki“. Öllum tiltækum stjórntækjum verður beitt til að fylgjast með því að Ísland uppfylli kröfur Evrópusambandsins á umsóknartímanum. Íslandi beri að leggja reglubundið fram ítarlegar skriflegar upplýsingar um framvindu á aðlögun löggjafar að regluverkinu og framkvæmd hennar, jafnvel eftir að kafli hefur verið afgreiddur til bráðabirgða meðan á viðræðum stendur.
Það er eitt og annað í viðbót nefnt í þessum ítarlegu forsendum Evrópusambandsins. Ekkert af því ætti að koma á óvart fyrir einhvern sem hefur einhverja hugmynd um hvað Evrópusambandið er og hvað felst í aðildarsambandinu eða umsókn um aðild. En það veitir ekki af því að rifja þetta upp og gott að fá þetta beint af kúnni, ef svo má segja, frá Evrópusambandinu sjálfu, því að hér hefur, eins og ég gat um í upphafi, verið haldið fram hreint fráleitum fullyrðingum um að það sé algerlega sitthvor hluturinn að sækja um að komast í Evrópusambandið og vilja fara í Evrópusambandið. Það snúist bara um að kíkja í pakkann og leita tilboða. Og ég verð að segja alveg eins og er, frú forseti, að mér finnst þetta á vissan hátt niðurlægjandi fyrir Ísland, að við sitjum uppi með stjórnvöld sem hafa það litla trú á almenningi að þau telji að það sé hægt að segja fólki hér að það að sækja um aðild að ESB þýði ekkert endilega að þú viljir fara í ESB, bara að sjá hvað það getur gefið okkur. Ekki nóg með það heldur skuli það reynt í annað skipti þegar búið var að fá svörin áður. En fyrir vikið getum við nú ekki ályktað annað en að hæstv. utanríkisráðherra sé í sínum tíðu ferðum til Brussel og á tugum funda með fulltrúum Evrópusambandsins búinn að halda einhverju allt öðru fram við Evrópusambandið heldur en sagt er hér heima, heldur en haldið er fram gagnvart íslenskum almenningi. Það er fullkomlega óhugsandi að utanríkisráðherra hafi sagt embættismönnum Evrópusambandsins að nú stæði til að endurlífga umsókn um aðild að sambandinu frá 2009 og þó væri mikilvægt fyrir þá að hafa í huga að það þýddi ekkert endilega að Ísland vildi fara í Evrópusambandið. Bara að sjá hvað þeir bjóða okkur. Dettur einhverjum í hug að hæstv. utanríkisráðherra hafi kynnt þetta með þeim hætti í Brussel þótt þessu sé haldið fram við íslenskan almenning?
Þess vegna og af mörgum ástæðum og öðrum — ég er ekki mjög langt kominn með að rekja nefndarálit 2. meiri hluta, frú forseti, en ég sé að tími minn er nánast á þrotum — er þetta mál allt sett fram á fölskum forsendum. Það er til þess ætlað að blekkja almenning, ekki að gefa honum val, því að við höfum fengið fjölmargar áminningar um það að vilji til að afhenda og sýna upplýsingar er mjög takmarkaður. Viljinn til að fela þær er mjög sterkur. Þetta snýst um það að blekkja fólk til að veita hæstv. utanríkisráðherra óútfylltan tékka á fullveldi Íslands í viðræðum við Evrópusambandið þar sem aðlögun hefst strax. Allt stjórnkerfið verður undirlagt af þessu, eins og við sáum síðast, og hæstv. utanríkisráðherra mun í raun fara með stjórn mála hér á Íslandi langt umfram hæstv. forsætisráðherra því að ráðuneytin og stjórnkerfið allt verða undirlögð þessu þráhyggjuverkefni hæstv. utanríkisráðherra og Viðreisnar.
Í næstu ræðu mun ég halda áfram að gera grein fyrir áliti nefndaráliti 2. minni hluta utanríkismálanefndar.
