þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu.

Frú forseti. Ég vil taka það fram að þó að á skjánum standi að ég sé að tala í annarri ræðu þá byggir það nú á einhverjum tæknilegum örðugleikum sem erfitt er að leiðrétta en þetta er víst mín fyrsta ræða. Ég ætla að fara aðeins inn á álit 1. minni hluta utanríkismálanefndar sem Sigurður Ingi Jóhannsson, hv. þingmaður Framsóknarflokksins, er skrifaður fyrir og þingflokkur Framsóknar stendur að baki, ætla aðeins að hlaupa á því og síðan ætla ég að megninu til verja tíma mínum í að ræða um landbúnaðarhlutann sem tengist Evrópusambandinu, áhrifum á íslenskan landbúnað o.s.frv.

Í áliti 1. minni hluta utanríkismálanefndar koma ágætlega fram og er farið mjög skýrt yfir ákveðin áhersluatriði sem við í Framsókn gerum alvarlegar athugasemdir við og vörum við því sömuleiðis að það vantar í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar verulega upp á samningsmarkmið. Þar eru vissulega skilin eftir fjöregg þjóðarinnar, það sem hefur skapað þá velferð sem þjóðin byggir á, þ.e. auðlindamálin, sjávarútvegur, orkumál og síðan íslenskur landbúnaður að sjálfsögðu. Við megum ekki gleyma því að ferðaþjónustan sömuleiðis er hluti af þeim auðlindum sem við nýtum og skapa okkur gjaldeyri og verulegan ábata, hún er gríðarlega stór atvinnuvegur á Íslandi.

Að því sögðu langar mig að gera hér að aðalumtalsefni í minni ræðu það sem snýr að landbúnaði. Það er alveg ljóst að umræðan um landbúnað hefur ekki verið síður villandi en margt annað sem komið hefur fram í þessari umræðu. Það hefur verið talað um ákveðin tækifæri fyrir innlenda matvælaframleiðslu, byggðasjónarmið sömuleiðis, við að gerast aðilar að Evrópusambandinu. Í því samhengi er alltaf verið að benda á reynslu Svía og Norðmanna þegar þeir gengu til liðs við Evrópusambandið á sínum tíma og þá var gefin heimild af hendi Evrópusambandsins til Finna og Svía þess efnis að þeir mættu styrkja sinn landbúnað sem væri norðan við 62. breiddargráðu sérstaklega. Finnska ríkið hefur þá heimild og sænska ríkið hefur heimild til þess að bæta upp, sennilega það tjón sem varð við það að ganga í Evrópusambandið vegna þess að það sem gerist þegar þú verður hluti af innri markaði Evrópusambandsins er að þá virkar tollverndin ekki. Kem ég frekar inn á hana síðar. Reynsla Svía og Finna hvað þetta varðar, sérstaklega Finna, er sú að landbúnaður á þessum svæðum dróst verulega saman, um 30–40%. Nú hef ég ekki það á takteinum hvernig viðbragðið var og hverjar upphæðirnar voru og eru til staðar í dag í því hlutfalli sem þær voru fyrir, sem Finnar leggja til umfram það sem Evrópusambandið borgar, en það virðist í því samhengi sem maður hefur lesið sér til um ekki duga til. Það sama á við um Svíþjóð. Þannig að allt tal um það að innlend matvælaframleiðsla geti blómstrað innan Evrópusambandsins við það að fella niður tolla og taka upp annað stuðningskerfi en við höfum í dag stenst því miður ekki nokkra skoðun.

Það stuðningskerfi sem við búum við hér á landi er að mörgu leyti frábrugðið því kerfi sem Evrópusambandið notast við. Við notumst fyrst og fremst við beinan stuðning, þ.e. stuðning til mjólkurframleiðslu, framleiðslu á lambakjöti og nautakjöti og síðan beinan stuðning við garðyrkjuna. Evrópusambandið hefur farið aðrar leiðir varðandi það að borga meira út á land og það er allt annað kerfi. Við höfum frekar verið í því að reyna að hvetja til framleiðslu með beinum stuðningi til þeirra sem framleiða matinn. Við verðum síðan að hafa það í huga að tollverndin er stór hluti af stuðningskerfi landbúnaðar á Íslandi, gríðarstór. Við getum komið t.d. inn á það að framleiðsla á alifuglakjöti og svínakjöti nýtur ekki opinbers stuðnings, þ.e. það er ekki beinn stuðningur. Stuðningurinn felst fyrst og fremst í því að það er tollvernd, sem gerir það að verkum að við getum haldið úti framleiðslu á svína- og alifuglakjöti.

Það var gerð tilraun til þess 2011 að meta áhrif og reyna að finna verðmiðann á tollverndinni og til þess á þeim tíma voru fengnir tveir hagfræðingar, annars vegar Erna Bjarnadóttir og núverandi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Daði Már Kristófersson. Í því samhengi var talið að það þyrfti að tvöfalda þann stuðning sem fyrir var þá, 2011, til þess að vinna á móti því að tollvernd yrði lögð niður. Hvað er það hugsanlega í fjármunum í dag? Við gætum skotið á að þetta væru sirka 15–20 milljarðar á ári, ef það væri hægt að leggja verðmiða á það. En það er verulega erfitt að fá vissan verðmiða á tollvernd vegna þess að hún er mismunandi milli framleiðsluvara. Hún er vissulega flókin. Við gerðum t.d. þau reginmistök hér um árið að heimila innflutning á tollfrjálsu kjúklingakjöti frá Úkraínu, gerðum það vissulega með góðan vilja að leiðarljósi hvað það varðar, en bara það að opna fyrir svona gríðarlega stóran framleiðanda á kjöti — vissulega var alltaf verið að tala um úkraínskar kjúklingabringur en það var nú svo sem meira opið fyrir annað líka hvað varðar svína- og nautakjöt — setti markaðinn hér algerlega á hliðina fyrir þá framleiðendur sem fyrir voru. Tollverndin nefnilega gerir það. Þegar þú ert að verja vörur hér innan lands þá hefur það áhrif á alla framleiðslulínuna sem við erum með. Segjum sem svo að við myndum fella niður tolla á alifugla- og svínakjöti og telja að það myndi bara hafa áhrif á alifugla og svín. Það er rangt vegna þess að fólk borðar bara eina máltíð einu sinni á dag og ef það ætlar að velja alltaf kjúkling og svín þá borðar það ekki lamb og naut á sama tíma. Það liggur alveg fyrir. Þannig að til að halda uppi heildarvörn fyrir innlenda matvælaframleiðslu er tollverndin gríðarlega mikilvægt atriði.

Það er komið inn á þetta í nefndaráliti meiri hluta þar sem er tiplað á tánum í kringum þennan kafla um landbúnað og byggðamál. Með leyfi forseta, þá stendur hér:

„Á hinn bóginn myndu verða breytingar á stuðningsforminu, m.a. þar sem gera verður ráð fyrir að tollvernd á landbúnaðarvörur frá öðrum aðildarríkjum myndi falla niður með aðild að tollabandalagi ESB.“

Ef farin yrði þessi leið að ganga í Evrópusambandið þá falla tollar niður. Það er búið að taka hörkuumræðu hér undanfarna sólarhringa um það að varanlegar undanþágur eru eitthvað sem er ekki í boði. En þetta er eitt af því fáa, held ég, sem meiri hluti utanríkismálanefndar gerir sér algerlega grein fyrir, að við verðum hluti af sameiginlegri landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins sem gerir það að verkum að tollar á landbúnaðarvörur munu falla niður. Ef það fer svo að við förum þessa leið, sem ég vona svo sannarlega að verði ekki, hvers vegna í ósköpunum er ekki lagt af hálfu meiri hluta utanríkismálanefndar sem stendur á bak við þetta álit hér í nokkra einustu vinnu til að verðmeta það hvað niðurfelling á tollvernd kostar? Ef við ætlum að standa á bak við það að fara sömu leið og Finnar og Svíar gerðu hér um árið, að fá þessa heimild, sem er ekki varanleg, við skulum hafa það í huga, það þarf að endurnýja hana á næsta ári í Svíþjóð og þarnæsta ári í Finnlandi, þá verður að liggja fyrir hvað þetta kostar og hverju við þurfum að bæta við. Ef það eru 15 milljarðar þá væri gott að geta sagt frá því í nefndaráliti. En nei, meiri hluti utanríkismálanefndar hafnaði beiðni þess efnis að fá Ernu Bjarnadóttur hagfræðing fyrir nefndina til að gera grein fyrir þessum hlutum. Hagfræðistofnun Háskóla Íslands varla ávarpaði þetta, varla ávarpaði það hvað þyrfti að gera ef tollverndin yrði tekin af.

Þetta er gríðarlega mikið hagsmunamál og ef það er þannig að hv. þingmenn í meiri hluta ætla að láta taka sig alvarlega í þessari umræðu og tala um það á tyllidögum að þeir vilji íslenskum landbúnaði vel þá skulu hv. þingmenn sýna það í verki í þeirri vinnu sem lagt er af stað með og að það sé einhver fótur fyrir því sem verið er að bera hér á borð. En í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar stendur ekki steinn yfir steini þegar kemur að þeim þætti sem snýr að landbúnaðinum nema jú, menn gera sér alveg grein fyrir því að tollverndin fellur niður og við þurfum að taka upp annað stuðningskerfi.

Við sjáum það alveg í hendi okkar hvernig þetta getur gerst. Hvað verður það sem fellur fyrst? Það verður fjölskyldubúið, sem við viljum öll hafa. Það verður það sem fellur fyrst. Síðan verður það einhver iðnaðarframleiðsla af hendi einhverra stórfyrirtækja eins og þekkist m.a. í Evrópu, vítt og breitt um Evrópu þar sem stórfyrirtæki ráða för. Í því samhengi væri áhugavert fyrir meiri hlutann hér á þingi að gera sér grein fyrir því að þegar við leggjum þessa spurningu sem meiri hlutinn stendur á bak við fyrir þjóðina, að við getum svarað því þegar þjóðin spyr: Hvað verður um íslenskan landbúnað? Það liggur bara fyrir. Svarið er hér: Tollverndin fer. Við þurfum að taka upp annað stuðningskerfi þegar tollverndin er farin og við breytum því kerfi sem við höfum unnið eftir í áratugi og farnast nokkuð þokkalega. Vissulega höfum við rekist á veggi með margt en við erum að framleiða hágæðavöru sem á sér sennilega varla hliðstæðu í heiminum hvað varðar hreinleika og annað. Þessu á að fórna á altari Evrópusambandsins bara fyrir það eitt að geta gengið þarna inn. Þetta er eitt dæmi þess hvernig verið er að vinna. Það er talað um það að við ætlum að verja okkar auðlindir, sjávarútvegsauðlindina, orkuauðlindina og landbúnaðinn. Ég held og er nokkuð viss um það að ef við getum komið þeim skilaboðum skýrt á framfæri við þjóðina hvernig komi til með að fara fyrir innlendri matvælaframleiðslu ef svarið verður já við því að vilja fara í Evrópusambandið, þá hef ég grun um það að almenningur í þessu landi komi til með að hugsa sig um.

Sumir telja meira að segja að það verði bara frábært fyrir íslensku þjóðina að leggja niður alla innlenda matvælaframleiðslu og flytja síðan bara inn vegna þess að matvælaverð á Íslandi sé svo hátt. En þegar hlutfall launa og matarverðs á Íslandi er tekið saman er það ekki eitthvað sem við myndum vilja skipta við, t.d. við félaga okkar tilvonandi, sem vonandi verða ekki, innan Evrópusambandsins, Búlgaríu, Rúmeníu, Póllandi og fleiri stöðum þar sem launin eru mun lægri og þar eyðir fjölskyldan mun meiri hluta ráðstöfunartekna til matarkaupa heldur en Íslendingar gera. Viljum við fórna þessu? Nei, við viljum ekki fórna þessu. Þetta er einn stór þáttur sem ég held að við getum og við eigum að nota, við sem við ætlum að segja nei í haust, að nota það að innlend matvælaframleiðsla komi til með að fara á hnén og síðan alla leið, hún muni ekki ráða við það að vera í þessari samkeppni sem að er stefnt. Þó svo að við séum full af vilja til að reyna að standast samkeppnina þá komum við ekki til með að standast hana vegna þess að lykilatriðið er tollverndin, sem nota bene hefur ekki verið uppfærð í mörg ár. Hana þarf að endurskoða til að styrkja enn frekar. Það þarf að bæta í tollverndina á Íslandi til þess að styrkja landbúnaðinn, ekki auka beinan stuðning. Við eigum að horfa meira til tollverndar vegna þess að það er það sem skilar sér í aukinni framleiðslu til neytenda, íslensku þjóðinni til heilla.

Þar af leiðandi, frú forseti, er það lykilatriði (Forseti hringir.) að við stöndum vörð um innlenda matvælaframleiðslu og til þess að við stöndum vörð um innlenda matvælaframleiðslu þá segjum við nei í haust í þessari þjóðaratkvæðagreiðslu.