þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu.

Virðulegur forseti. Þótt ég hafi enn ekki gert mér fyllilega grein fyrir þýðingu yfirlýsingar hæstv. forseta um breytta nálgun, að því er virðist, gagnvart þeim trúnaðargögnum sem þarna eru undir, þá fagna ég þeirri breytingu ef hún reynist rétt eins og ég skil hana, en ég á eftir að taka hana til frekari skoðunar. Það er auðvitað ekkert annað en eðlilegt að menn geti glöggvað sig á þessum gögnum þegar við ræðum þetta grundvallarmál. Við erum að ræða það hvernig þjóðin mun, eftir atvikum, eftir því hvernig niðurstaðan verður í fyrirhugaðri þjóðaratkvæðagreiðslu, fela ríkisstjórninni býsna rúma og opna heimild til þess að fara með þetta umboð og fara og semja fyrir hönd Íslendinga um aðildarsamning. Þegar fólk er að taka ákvörðun um það hvort veita skuli þessa heimild til þessarar tilteknu ríkisstjórnar er afskaplega eðlilegt að a.m.k. þeir þingmenn sem taka afstöðu til málsins hér inni á þingi geti gert sér glögga grein fyrir því hver nálgunin hefur verið hingað til í samskiptum við Evrópusambandið. Það er því afskaplega ánægjulegt ef við komumst á einhvern rekspöl með umræðu í þá veru.

Það sem ég hugðist taka til umfjöllunar í þessari ræðu var að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið í síðustu ræðu minni í sambandi við margvísleg viðvörunarmerki sem hafa risið og orðið mörgum tilefni til áhyggja þegar kemur að umgjörð tjáningarfrelsis í Evrópu og undir Evrópusambandinu. Ég tek fram í þessari umræðu að það er afskaplega eðlileg hvöt af hálfu ábyrgra stjórnvalda á breyttum tæknilegum tímum að horfa á hina lýðræðislegu umræðu og spyrja grundvallarspurninga um framþróun hinnar lýðræðislegu umræðu þegar við sjáum að umræðan fer í auknum mæli fram á fáum samfélagsmiðlum sem eru í eigu fárra risa. Það er gífurleg samþjöppun. Það er eðli þessa markaðar að þar er gífurleg samþjöppun valds sem fer á hendur fárra aðila sem hafa mikið ægivald yfir umræðunni. Þá er mjög eðlilegt að ábyrg stjórnvöld spyrji sig þegar slík þróun verður óhjákvæmilega eins og hún er orðin og augljóslega er: Hvernig er best að nálgast þetta til að tryggja umgjörð hinnar lýðræðislegu umræðu til framtíðar? Það er því ekki sú hvöt, sú heilbrigða hvöt sem maður gerir athugasemd við af hálfu Evrópusambandsins, heldur er það sú nálgun sem hefur orðið ofan á.

Ég vék að því í fyrri ræðu minni að hulunni var svipt af því þegar menn hjá þessum samfélagsmiðlafyrirtækjum fóru á síðustu árum aðeins að greina frá þeim þrýstingi sem þeir hefðu orðið fyrir af hálfu t.d. ákveðinna stjórnvalda í Evrópusambandinu. Ég held að bandarísk stjórnvöld hafi á síðustu árum ekki heldur verið saklaus af sambærilegum þrýstingi, en evrópsk stjórnvöld ef við erum að horfa á þau og Evrópusambandið þá varðar það þessa þjóðaratkvæðagreiðslu og okkar afstöðu til Evrópusambandsins að hugsa: Hvernig er umgjörð hinnar lýðræðislegu umræðu þarna inni? Og hvernig eru menn að nálgast þessa grundvallarspurningu um það hvernig við tökumst á við þessa samþjöppun valds, samþjöppun stjórnar yfir umræðunni? Er það með því að ríkisvaldið eða framkvæmdastjórn Evrópusambandsins veiti sér stórauknar heimildir til þess að stjórna sjálf umræðunni þarna eða er það með því að búa þannig ramma í löggjöf, í samkeppnisumhverfi og með t.d. lögum um samkeppni og annað eins, að leita allra leiða til þess að samþjöppun verði frekar ekki? Frekar en að segja: Jæja, gott og vel. Nú hefur þessi samþjöppun orðið, þessir risar tróna yfir umræðunni og þá er bara eins gott að við gerum ákveðið hagsmunabandalag hér þar sem við fáum að hafa okkar að segja um hvaða umræða er leyfð og þeir fá áfram að græða á tá og fingri. Þetta er líklega ekki hin heilbrigða nálgun, að tæknifyrirtækin stóru og stjórnvöld gangi í eina sæng og myndi hagsmunabandalag um þetta. Að mínu mati hefur verið þessi frumstæða nálgun þessara stjórnvalda sem maður vísar til, að hugsa að það sé líklega besta lendingin, að svo fremi sem þau ná sínu fram um það hvaða rammi verður skilgreindur fyrir umræðuna, þá sé alveg eins gott að leyfa þessa samþykkt. Það er miklu frekar að skoða hvernig markaðurinn getur verið heilbrigður. Sú nálgun hefur því ekki alveg verið til fyrirmyndar hjá Evrópusambandinu þannig að maður segi það fullum fetum. — Ég óska eftir að vera settur aftur á mælendaskrá ef ske kynni að manni gæfist færi á að fara í annan anga af þessari umræðu.