Raforkuöryggi á Vestfjörðum.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Maríu Rut Kristinsdóttur kærlega fyrir að eiga frumkvæðið að þessari sérstöku umræðu. Eins og hv. þingmaður fór yfir er staða orkumála á Vestfjörðum algerlega óviðunandi og óboðleg og ríkisstjórn Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins er staðráðin í að bæta úr því og rær að því öllum árum.

Fyrst aðeins um jarðhitann. Á þessu fyrsta eina og hálfa ári kjörtímabilsins höfum við veitt u.þ.b. 600 milljónir til jarðhitaleitar og -nýtingar og varmadæluvæðingar á Vestfjörðum í gegnum Loftslags- og orkusjóð. Þetta eru bæði stór og smá verkefni í Bolungarvík, á Patreksfirði, Hólmavík, Suðureyri, Ísafirði og víðar. Þannig erum við ekki bara að leggja grunn að hagkvæmari og tryggari húshitun heldur líka að losa um mjög verðmæta vetrarorku sem skiptir máli fyrir Vestfirði.

Svo er hitt sem ég vil nefna sem er jöfnun raforkukostnaðar. Ég fékk þær fréttir í gær að atvinnuveganefnd væri búin að afgreiða frumvarp mitt um jöfnun dreifikostnaðar sem hefur mjög mikla þýðingu fyrir Vestfirðinga. Þarna erum við að lækka raforkukostnað heimila, fyrirtækja og sveitarfélaga í dreifbýli en við erum líka að létta jöfnunargjaldinu af öllum heimilum sem reiða sig á rafhitun eða kyntar veitur sem þýðir í raun lægri raforkureikning hjá nánast hverjum einasta íbúa á Vestfjörðum.

Svo er það orkuframleiðslan og raforkuinnviðirnir. Þetta er nú kannski það sem brennur einna helst á fólki. Mín skilaboð á orkuþingi Vestfjarða í gær voru mjög skýr: Eina alvörulausnin á orkuvanda Vestfjarða og leiðin að orkusjálfbærni og orkusjálfstæði Vestfjarða og sú lausn sem uppfyllir kröfur okkar um meiri vöxt og verðmætasköpun, aukinn kerfisstyrk, afhendingargæði, afhendingaröryggi og aukna hagkvæmni, aukið áfallaþol, möguleikann á eyjakeyrslu, eina lausnin sem hjálpar okkur að ná öllum þessum markmiðum samtímis er sú að það verði virkjað í Hvalá og Austurgili, jafnvel Skúfnavötnum, og tengst í gegnum Miðdal niður að Kollafirði og þaðan að Mjólká. Þarna hangir þetta algjörlega saman, virkjunarframkvæmdir og þeir raforkuflutningsinnviðir sem þær útheimta og eitt getur ekki án annars verið. Þetta er eina alvörulausnin. Með því er ég ekki að útiloka aðra kosti en þetta er það sem við eigum að einbeita okkur að núna; nýr afhendingarstaður í Miðdal og virkjanir sem tengjast honum. Þannig hámörkum við ávinninginn fyrir Vestfirði í heild. Ég er bjartsýnn vegna þess að ég held að við séum núna komin nær því að greiða úr stóru flækjunum heldur en nokkurn tímann áður.

Það var gerð mjög skaðleg lagabreyting á Alþingi árið 2018 sem hefur að gera með tengikostnað vegna nýrra virkjana. Það sem gerðist þá var að Landsnet var í rauninni svipt heimildinni til að horfa á stóru myndina, horfa á hagkvæmni flutningskerfisins í heild við útreikning á kerfisframlagi. Þetta svarar kannski að einhverju leyti spurningu hv. þingmanns um það hvort núgildandi löggjöf sé fullnægjandi af því að þetta er í rauninni stóri flöskuhálsinn þegar kemur að Hvalárvirkjun og í raun Austurgilsvirkjun líka. En lög og reglur eru mannanna verk og við ætlum að vinda ofan af þessari breytingu frá 2018.

Á næsta löggjafarþingi mun ég mæla fyrir frumvarpi til breytinga á raforkulögum þar sem við tryggjum að við útreikning á tengigjöldum og kerfisframlagi fari fram mat á kerfislegum ávinningi af tengingu nýrra orkukosta og nýrra stórnotenda og þá verður litið til heildaráhrifanna af nýjum tengingum, hvort þær skili sér í minni flutningstöpum, bættri nýtingu innviða, hvort þær opni jafnvel fyrir frestun á einhverjum öðrum innviðaframkvæmdum. Við viljum horfa til framlags tenginganna til raforkuöryggis og til sveigjanleika kerfisins í heild og girða líka fyrir að kostnaður sem hefur að gera með framtíðaruppbyggingu flutningskerfisins lendi með óhóflegum hætti á fyrsta aðila þegar það er alveg ljóst að síðari notendur njóta þeirra líka.

Þetta eru almennar lagabreytingar sem hafa hins vegar umtalsverða og sérstaka þýðingu fyrir Vestfirði vegna þess að það er einmitt þetta sem hefur staðið brýnum virkjanaframkvæmdum fyrir þrifum, annars vegar þetta brautryðjandaóhagræði, getum við sagt, að fyrsti aðili eigi að greiða allan kostnaðinn, og svo hitt, að núverandi fyrirkomulag kerfisframlagsins tekur hvorki nægilegt tillit til kerfislegs ávinnings og hagræðis né til jákvæðra samfélagslegra áhrifa. Það er algjörlega afleit staða að virkjanir sem efla staðbundið áfallaþol, auka möguleika á eyjakeyrslu og draga úr flutningstöpum njóti þess ekki nægilega í núverandi fyrirkomulagi sem veldur því að arðbær og þjóðhagslega mikilvæg verkefni verða beinlínis óraunhæf. Þessu þarf að breyta. Ég legg fram lagafrumvarp þess efnis strax næsta haust að við nálgumst þennan tengikostnað og kerfisframlag út frá heildarhagsmunum raforkuflutningskerfisins. Samhliða því kemur líka ný stefna um uppbyggingu flutningskerfisins sem lýtur sérstaklega að þessu, að samhæfingu á orkuframleiðslu og uppbyggingu flutningskerfis.

Ég er algerlega viss um að þetta muni ganga upp. Þetta mun koma okkur miklu lengra. Þegar þessu kjörtímabili lýkur, virðulegi forseti, (Forseti hringir.) verða Hvalárvirkjun, Miðdalstengipunkturinn og aðrir raforkuinnviðir sem þessi virkjun og Austurgilsvirkjun og Skúfnavatnavirkjun útheimta líka (Forseti hringir.) komin á þann stað í ferlinu að enginn efist lengur um að framkvæmdirnar verði að veruleika.