samgönguáætlun fyrir árin 2026--2040 ásamt fimm ára aðgerðaáætlun fyrir árin 2026--2030.

Frú forseti. Við höldum áfram umræðu um þetta, eitt af þeim mikilvægustu málum sem þingið fjallar um hverju sinni, sem er að marka stefnuna í samgöngumálum til, ja, ég ætla að láta mér nægja að segja nálægrar framtíðar því að reynsla okkar af svona áætlunum til þessa er að það sem er aftar á áætluninni eru yfirleitt kannski meira fögur fyrirheit til komandi ríkisstjórna og það er þá þeirra að uppfylla þau markmið sem þar eru sett. Því gengur þetta oft út á það að haka bara í boxin til að reyna að sýna að það standi jú til í framtíðinni að gera sem mest fyrir sem flesta.

Ég fór aðeins yfir stöðuna í ræðu minni í gær, og náði nú engan veginn að fara í gegnum þann lista þó að hann væri ekki einu sinni tæmandi og langt því frá að vera tæmandi, sem við erum að horfa fram á næstu árin í Norðausturkjördæmi sem veldur vægast sagt vonbrigðum og er svo langt því frá að vera viðunandi. Ef það kjördæmi er jafnvel greint enn þá betur niður, brotið meira niður, þá má færa fyrir því rök að því austar sem komið er í kjördæmið, þeim mun verra sé útlitið. Það er auðvitað ekki gott, ekki síst ef við horfum til að mynda til þeirra tekna sem Norðausturkjördæmi skaffar til þjóðarbúsins. Þá er ekki nokkur leið að réttlæta það einu sinni enn að tefja framkvæmdir í Norðausturkjördæmi, ef tekið er eitthvert mið af því hvað kjördæmið er að leggja til þjóðarbúsins. Sem dæmi um slíkt, og það hefur nú verið nefnt hér í öðrum umræðum, er bara austurhluti kjördæmisins, bara Austurland, að leggja til líklega um 24–25% útflutningstekna þjóðarbúsins í vöruútflutningi. Í þessu máli, eins og reyndar fleiri málum, því miður, er ekki hægt að sjá að svæðinu sé umbunað fyrir það og þá frammistöðu sem það sýnir og leggur af mörkum. Það er ekki gott því að það er ekki hægt að reka samfélag til lengri tíma á þeim forsendum að þeim sem búa til aura fyrir samfélagið sé ekki umbunað með uppbyggingu innviða, því að vöruútflutningur til að mynda, frú forseti, krefst ákveðinna innviða, akkúrat innviðanna sem við erum að fjalla um hér og nú: samgöngukerfisins. Þessari miklu búbót, sem er á svæðinu, fyrir þjóðfélagið fylgja nefnilega svo gríðarlegir flutningar; þungaflutningar og auðvitað líka þörf fyrir uppbyggingu flugvalla og hafnarmannvirkja.

Það sem er að gerast og ég var byrjaður að rekja í ræðu minni í gær er að það er jafnt og þétt verið að gera Austurland sérstaklega, þó að kjördæmið allt komi illa út og þá sérstaklega Austurlandið, að nokkurs konar eyju samgöngulega séð, á sama tíma og við ætlumst til þess að svæðið, þetta öfluga atvinnusvæði, haldi áfram að skaffa okkur þessar miklu tekjur. Það er algjörlega óásættanlegt og það getur ekki gengið til lengdar. Það mun þá bitna á þeirri tekjuöflun sem svæðið er að skaffa. Það mun á endanum draga úr því fjármagni sem svæðið er að skila í ríkiskassann, sem aftur verður til þess að við höfum minna til skiptanna.

Ég var með nokkra punkta í ræðunni í gær og ætla aðeins að stikla á stóru yfir einhverja fleiri punkta. Þetta er alls ekki tæmandi, frú forseti. Þetta er bara í beinu framhaldi af ræðu gærdagsins til að gefa fólki aðeins hugmynd um við hvað er að fást. Ég lauk, held ég, yfirferð minni í gær þar sem ég var að fjalla um brýrnar yfir Jökulsá; annars vegar brúna yfir Jökulsá í Öxarfirði, þar sem um er að ræða eitthvað sem ég kaus að nefna, held ég, í ræðu í gær einhvers konar samgönguminjasafn, slíkur er aldurinn og ástandið á þessum mannvirkjum. Til að mynda þegar komið er að austan að brúnni í Öxarfirði þá er aðkoman að henni, þegar komið er að afleggjaranum við Bjarnastaði í Öxarfirði, sú að farið er yfir allkrappa blindhæð niður nokkuð bratta brekku og beygt inn á þessa einbreiðu brú, sem er orðin mjög léleg og hefur auk þess þróast þannig, og ómögulegt að hafa eftirlit með því, að vera orðin vinsæll stoppistaður ferðamanna. Og yfir annatíma í ferðageiranum er mjög algengt þegar komið er að brúnni, þegar komið er yfir þessa blindhæð, að það fyrsta sem bílstjórinn sér sé ökutæki stopp á einbreiðri brúnni til að taka myndir af neðsta hluta Jökulsár.

Eins má alveg rifja upp úr ræðu gærdagsins það sem varðar hina, að ég held, ríflega 70 ára gömlu brú yfir Jökulsá á Fjöllum. Það varð okkur kannski til happs að það tafðist aðeins því að í öllum atganginum í kringum Holuhraunið kom í ljós að sú staðsetning sem hafði verið fyrirhuguð var kannski ekki mjög heppileg. En fyrir þeim sem þekkja til staðhátta þarna held ég að blasi við mjög ákjósanlegt brúarstæði þar sem er afar ólíklegt að muni nokkurn tímann flæða svo hraustlega í Jöklu að áin nái til brúarmannvirkjanna verði hún færð örlítið neðar.

En svona er hægt að halda áfram og halda austar. Þar er til að mynda algjörlega búin og gjörónýt brú yfir Lagarfljót milli Fellabæjar og Egilsstaða. Það er orðið staðan. Hún er raunar tvíbreið, svo því sé haldið til haga, öfugt við hinar. En þar er staðan orðin þannig að til að mynda vörubílstjórar vilja, ef þeir eru með ökutæki sín lestuð, ekki mætast á brúnni lengur. Annar hinkrar. Traustið á mannvirkinu er komið á þann stað. Þetta er enn eitt dæmið, frú forseti, um hvernig við erum að einangra Austurland hvað varðar aðföng og það að koma framleiðslu sinni á markað. Nú veit ég að það stendur yfir vinna við að finna nýtt brúarstæði og menn eru kannski ekki allir á eitt sáttir um hvar það á að vera en þessari vinnu verður að flýta. Þarna verður ríkisvaldið að koma til, færa þetta mannvirki miklu, miklu framar í tíma. Þetta þolir enga bið því að ef við stöndum, eins og ég nefndi áðan, frammi fyrir því á einhverjum tímapunkti að við hættum að, ekki bara að koma — eins og staðan er búin að vera lengi: allra þyngstu tækin eru farin að fara sjóleiðina. Það þarf jafnvel að sigla tækjum til Færeyja til að koma þeim til Austfjarða eða Austurlands eða frá Austurlandi og svo aftur til Íslands. Þetta er náttúrlega eitthvað sem hefði kannski ekki talist óeðlilegt fyrir meira en 70 árum síðan, að við þyrftum að grípa til slíkra óyndisúrræða. En árið 2026 og komandi næstu ár er slík staða ekki boðleg. Hún er ekki boðleg enda íbúar svæðisins orðnir langþreyttir á því skilningsleysi sem stjórnvöld hafa sýnt núna til fjölda ára. Ég ítreka að það hlýtur að koma að því að þetta muni bitna á þeim gjaldeyri sem þetta svæði er að skaffa þjóðarbúinu.

En ég sé að ég er að falla á tíma þannig að ég vil bara enda þetta á því, frú forseti, að ég mun kannski halda áfram í síðari ræðum að rekja samgöngumannvirki svæðisins og ástand þeirra. En ég set þetta þó í það samhengi því að mér þykir ekki hafa farið fram góð væntingastjórnun hér því að hér var aldeilis blásið til sóknar í orði. Ekki vantaði mælskuna þegar verið var að réttlæta allar skattahækkanirnar. Því miður, frú forseti, þá sýnist mér á öllu að hvað varðar Norðausturkjördæmi hafi þær yfirlýsingar ekki átt rétt á sér.