samgönguáætlun fyrir árin 2026--2040 ásamt fimm ára aðgerðaáætlun fyrir árin 2026--2030.
Frú forseti. Já, hér ræðum við samgönguáætlun. Þetta hefur verið í rauninni fín umræða, bæði í dag og í gær, mjög upplýsandi og auðvitað skiptar skoðanir en virkilega góð umræða. Í minni fyrri ræðu hérna, eða þeirri sem ég er búin að halda í dag, ég held að það hafi verið í dag, þá fór ég svona almennt í samgönguáætlunina, fjallaði aðeins um jarðgöngin, innviðafélagið og samspilið við samgönguáætlun, fór aðeins inn í landsbyggðirnar, fór almennt inn í Norðvesturkjördæmi, fjallaði svolítið um almenningssamgöngurnar sem er verið að skera niður og svo fjallaði ég sérstaklega um stöðuna í Árneshreppi og kom að síðustu að ferjuáætluninni og fjallaði sérstaklega um stöðuna varðandi Baldur.
Í þessari ræðu langar mig að einblína svolítið á vegakerfið á Vesturlandi. Norðvesturkjördæmi samanstendur af Vesturlandi, Vestfjörðum og Norðvesturlandi og í þessari ræðu langar mig að einblína svolítið á stöðuna á vestursvæðinu eða Vesturlandi. Lengd vegakerfisins á Íslandi var um 12.900 km árið 2020 og þar af um 1.845 km á Vesturlandi sem er því alls um 14% af vegakerfi landsins í lengd og metrum talið. Svo er hlutfall malarvega á Vesturlandi langt umfram landsmeðaltal. Ef bornar eru saman tölur frá 2020 fyrir landið og Vesturland má sjá að verulegur munur er þar á. Síðan er staðan þannig að undanfarin 13 ár voru fjárveitingar til vegaframkvæmda við stofnvegi á Vesturlandi aðeins um 5 milljarðar sem er að meðaltali um 385 milljónir á ári. Þetta er ekki neitt. Þessar fjárveitingar dugðu náttúrlega engan veginn til brýnustu uppbyggingar vegakerfisins í landshlutanum á þessu tímabili. Þetta er bara dropi í hafið, 385 milljónir á ári, 5 milljarðar síðastliðin 13 ár.
Ástandi vega á Vesturlandi hefur hrakað mjög mikið undanfarin ár á sama tíma og umferð um landshlutann hefur aukist verulega. Umferð ferðamanna eykst stöðugt í takt við aukinn fjölda gesta sem kemur til landsins en um 50% erlendra ferðamanna fara um Vesturland. Þá hafa fiskflutningar aukist mjög mikið, bæði með sjávarfang og fisk úr sjóeldi sem keyrt er um Vesturland þannig að álagið á vegakerfið er mjög mikið. Vegakerfið er þannig víða orðið mjög lélegt og skemmst að minnast þess að snemma árs 2025 lýsti Vegagerðin yfir neyðarástandi á vegum á Vesturlandi vegna slæms ástands þeirra. Því er mikil þörf á að auka fjárveitingar til vegamála á Vesturlandi, hvort sem er til viðhalds, nýframkvæmda eða til að efla öryggi. Það er bara ofboðslega mikilvægt og gríðarlega mikilvægt líka að vekja athygli á þessu hér úr pontu.
Síðan er það viðhaldið á Vesturlandi, það er komið í mikið óefni eins og ég var að fara yfir áðan og það var einnig lýst yfir neyðarástandi vegna skorts á viðhaldi og vegna blæðinga í slitlagi eða bikblæðinga eins og oft er talað um. Þess vegna er jákvætt að hækka eigi fjárveitingar til viðhalds. Samkvæmt upplýsingum frá Vegagerðinni á að hefja vinnu við stór viðhaldsverkefni á fjölförnum leiðum á Vesturlandi. Það er vel. Ég vil bara brýna það fyrir þinginu að það skiptir Vesturland mjög miklu máli að á næstu árum verði þessi brýnu viðhaldsverkefni kláruð, ekki bútar hér og bútar þar heldur kláruð.
Síðan langaði mig aðeins að fara í stofnvegi. Ég fer bara yfir Vesturland í þessu innleggi mínu, ég mun geyma önnur svæði til seinni tíma. Fjárveitingar til Vesturlands eru mun lægri en til annarra landshluta utan höfuðborgarsvæðis þrátt fyrir brýna framkvæmdaþörf. Auðvitað eru það vonbrigði að aðeins er áætlað að verja 2.400 millj. kr. til nýframkvæmda við stofnvegi á Vesturlandi á næstu fimm árum eða mun lægri upphæð en í öðrum landshlutum. Ég ætla bara að tala um heildina, ég ætla ekki að fara inn í það hvað er verið að setja í hvern landshluta en samkvæmt þessum tölum fara tæpir 2,5 milljarðar af um 51,4 milljörðum eða 4,7% af fjárveitingu til framkvæmda við stofnvegi til Vesturlands. Það er allt of lítið. Þarna þarf að gera betur.
Síðan langaði mig aðeins að koma inn á tengivegina. Það er náttúrlega ekki hægt að fara mjög djúpt ofan í þetta í svona stuttri ræðu sem maður kemst í á þessum tíma. En í kaflanum í samgönguáætlun um markmið, áherslur og aðgerðir kemur fram að fækkun malarvega sé eitt af lykilviðfangsefnum í vegamálum á næstu árum. Í markmiði 5a segir, með leyfi forseta:
„Áfram verði unnið markvisst að lagningu bundins slitlags á tengivegi sem styðji við atvinnu- og byggðaþróun og auðveldi skólaakstur á svæðum sem nú búa við malarvegi. Við forgangsröðun uppbyggingar tengivega verði litið til öryggissjónarmiða, aðgengis að farneti, umferðarþunga, ástands vega, akstursleiða skólaaksturs, vinnusóknar, ferðaþjónustu og óska sveitarfélaga.“
Þetta eru fín markmið en ef þau eiga að nást þá er nauðsynlegt að gera átak í lagningu bundins slitlags á tengivegi. Tengivegir skipta orðið sífellt meira máli fyrir íbúa í dreifbýli og ört vaxandi ferðaþjónustu og hlustið nú: Á Vesturlandi eru um 70% tengivega án slitlags. Stærstur hluti þessara vega er í tveimur sveitarfélögum, Borgarbyggð og Dalabyggð. Þetta eru stór sveitarfélög þar sem búið er að sameina fjölda sveitarfélaga en fyrir 30 árum síðan voru 20 sveitarfélög á þessu svæði sem þessi tvö sveitarfélög ná yfir í dag. Þess vegna er afar mikilvægt að þegar sveitarfélög sameinast fái þau stuðning til þess að byggja upp heildstæð atvinnu- og þjónustusvæði vegna þess að góðar samgöngur eru lykilatriði í því að hægt sé að byggja upp slík svæði. Sérstaklega er mikilvægt að huga að því þegar gera á átak í sameiningu sveitarfélaga, og það er nú aldeilis átak hér í sameiningu sveitarfélaga, það hefur ekki farið fram hjá neinum. Í samgönguáætlun er gert ráð fyrir því að 2,2 milljarðar fari til tengivega á landinu á árinu 2026 og lækki niður í 2,1 næstu tvö árin. Þetta er afar bagalegt vegna þess að fjárveitingar til tengivega hafa verið hærri undanfarin ár og með öllu óskiljanlegt að það eigi að lækka þessar fjárveitingar. Ef einhver hefur svör um hver ástæðan er þá væri bara mjög fínt ef einhver gæti sett mig inn í það vegna þess að mér er fullkomlega ómögulegt að skilja ástæðuna.
Við vitum öll að Holtavörðuheiði er oft lokuð vegna slæms veðurs, snjóþunga og alls konar. Þess vegna verður aldrei of oft ítrekað að það er mikilvægt að ljúka lagningu bundins slitlags á Laxárdalsheiði sem allra fyrst, enda er þessi vegur mikilvæg tenging á milli Vesturlands og Vestfjarða annars vegar og Norðurlands hins vegar, auk þess að vera varaleið þegar Holtavörðuheiði lokast vegna snjóa. Það er gríðarlega mikilvægt að á Laxárdalsheiði verði lagt bundið slitlag. Það væri mjög æskilegt að það kæmist í forgang. Uppbyggingu á þessum vegum á ekki að fjármagna í gegnum þessar takmörkuðu fjárveitingar sem fara til tengivega. Það verður að finna aðrar leiðir eða stækka tengivegapottinn.
Forseti. Ég kemst ekki lengra þannig að ég sé til, en mér finnst líklegt að ég fari inn í önnur svæði í mínu kjördæmi í seinni ræðum.
