samgönguáætlun fyrir árin 2026--2040 ásamt fimm ára aðgerðaáætlun fyrir árin 2026--2030.

Virðulegur forseti. Ég ákvað að setja mig aftur á mælendaskrá en ég hélt fyrri ræðu mína fyrr í dag þar sem ég fór svolítið yfir heildarmyndina eins og hún lítur út fyrir mér. Ég ræddi bæði samgöngur á landsbyggðinni en ekki síst á höfuðborgarsvæðinu og mikilvægi þess að framkvæmdir sem tilgreindar eru í samgöngusáttmála gangi hratt og vel fyrir sig. En, virðulegur forseti, ég ákvað að setja mig aftur á mælendaskrá því að ég hafði nefnt í ræðu minni að mér sýndist eins og það væri verið að setja aukna fjármuni í Öxi. Ég fór yfir það að ég hafði nýlega keyrt yfir Öxi þar sem bæjarfulltrúar í Múlaþingi höfðu mikinn áhuga á að sýna þingmönnum hversu óbærilegur þessi vegur væri. En svo sá ég hér með kvöldinu að okkur var að berast bréf frá Múlaþingi sem ég hygg að sé sent á alla þingmenn. Hér er verið að vísa í samgönguáætlun og ég ætla að fá að lesa aðeins upp úr þessu bréfi, með leyfi forseta, en þar segir:

„Sveitarstjórn Múlaþings lýsir yfir miklum vonbrigðum með nefndarálit meiri hluta umhverfis- og samgöngunefndar Alþingis, dagsett 29. maí 2026, vegna tillögu til þingsályktunar um samgönguáætlun fyrir árin 2026–2040. Þrátt fyrir skýr og rökstudd varnaðarorð sveitarfélaga og hagsmunaaðila á Austurlandi er ljóst að nefndin hefur kosið að líta fram hjá alvarlegri stöðu innviða í fjórðungnum. Austurland er áfram skilgreint sem afgangsstærð í samgöngubótum ríkisins.

Sveitarstjórn telur það til marks um tómlæti að helsta breytingin sem lögð er til á Austurlandi sé sú að færa fjármuni sem áður voru eyrnamerktir hringtorgi á Egilsstöðum yfir í fjallveginn um Öxi. Þessi tilfærsla dugar skammt til að koma raunverulegum framkvæmdum um nýjan veg um Öxi af stað.

Þá er það óásættanlegt að meiri hluti umhverfis- og samgöngunefndar ávarpi ekki Fjarðarheiðargöng með afgerandi hætti. Fjarðarheiðargöng eru ekki einkamál Múlaþings heldur öryggismál fyrir landið allt auk þess að vera gátt Íslands til Evrópu. Þá eru göngin fyrsti áfangi í hringtengingu samgangna á Austurlandi til eflingar atvinnulífs og samfélags. Að fresta eða þoka þeim framkvæmdum óskilgreint inn í framtíðina eru svik á gefnum loforðum ríkisvaldsins sem ekki verður við unað.“

Virðulegur forseti. Mér fannst nauðsynlegt að koma hingað upp og ræða þetta af því að ég hélt, eftir hraðlestur minn á nefndarálitinu, og hef verið að tala fyrir því að meiri hlutinn hefði verið að vinna í því a.m.k. að setja aukna fjármuni í Öxi í ljósi þeirra miklu vonbrigða sem íbúar fyrir austan og í Múlaþingi hafa orðið fyrir með breyttri forgangsröðun ríkisstjórnarinnar hvað jarðgöngin varðar. Ég ítreka það sem ég sagði í fyrri ræðu minni að það eru þó alla vega jarðgöng sem eru tilbúin og það hefði verið hægt að bora og ræsa vélarnar og nota öll þau slagorð raunverulega og framkvæma það sem sagt hefur verið í stað þess að hefja í rauninni rannsókn og hönnun á göngum annars staðar. Það er ljóst að þessir auknu fjármunir sem ég hafði haldið að væru að fara í Öxi er eiginlega ómögulega hægt að segja að séu að gera það því að það er bara verið að færa til fjármuni. Við heyrum hér þung orð frá sveitarstjórninni í Múlaþingi sem er allt annað en sátt við samgönguáætlun og meirihlutaálit hv. umhverfis- og samgöngunefndar. Ég skil það, ég hef mikinn skilning á því.

Við verðum líka að muna að þarna er eitt sveitarfélag sem þarf að búa við það að sé keyrt frá Egilsstöðum, þar sem kjarnaþjónustan er, yfir á Djúpavog þá þarf að keyra um Öxi eða þræða alla firði og fara í gegnum annað sveitarfélag. Og þegar fara þarf inn á Seyðisfjörð þarf að fara yfir veg sem okkur er kunnugt um hvernig er og okkur er kunnugt um þessa kröfu um göng. Þannig að, virðulegur forseti, mér fannst mikilvægt að koma þessu bréfi hér áleiðis.

Ekki síður er ég hugsi vegna þess að hér höfum við töluvert rætt um innviðafélag og ég heyri hvað sumum kollegum mínum hér á þingi finnst til að mynda um samgöngusáttmálann og eru að kalla eftir því að hann sé ræddur meira hér á þingi. Ég get alveg vel skilið þau sjónarmið og mér finnst bara gott að meiri hluti nefndarinnar hafi ákveðið að birta meira af upplýsingum í nefndarálitinu. Ég held að það sé mikilvægt og sé gott skref og ég fagna því. En ef það er einhver raunveruleg aðgerð hjá þinginu eða meiri hluta á þinginu að taka fjármuni sem höfðu verið áætlaðir í eitt hringtorg og setja þá í fjallveg sem er þar nálægt, sem gerir samt sem áður lítið því að það þarf miklu meiri peninga í að laga þennan fjallveg, þá veit ég ekki hvaða gagn er að því. Ég velti fyrir mér til hvers er farið í það. Ég velti því í rauninni fyrir mér hvort það væri allt eins gott að ákveða bara að einhverjir ákveðnir fjármunir fari í hvert og eitt hérað og heimafólki sé falið að úthluta þeim. Það er kannski að einhverju leyti sambærilegt við það sem við gerum varðandi samgöngusáttmálann. Þegar sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu komu sér saman um einhverjar framkvæmdir, forgangsröðun framkvæmda, og gerðu samning við ríkið um fjármögnunina þá ríkir alla vega ákveðin sátt um það hvernig eigi að forgangsraða þessum verkefnum. En í þessu tilfelli er Austfirðingum, og í þessu sérstaka tilfelli sveitarfélaginu Múlaþingi, skoðunum þeirra, áhyggjum og í rauninni samkomulagi sem búið var að gera milli sveitarfélaga á Austurlandi, algjörlega ýtt til hliðar. Það er ákveðið að færa göng sem voru tilbúin og færa þá fjármuni — eða það er ekkert verið að færa þá, þeir eru ekki til, en það er ákveðið að fara í göng allt annars staðar á landinu í staðinn. Eina breytingin er að færa fjármuni sem áttu að fara í hringtorg í fjallveg.

Virðulegur forseti. Ég held að þetta sé ekki farsælt. Ég ætla líka að vísa í það sem ég sagði í fyrri ræðu minni: Aldeilis er nú búið að lofa fólki framkvæmdum. Aldeilis er nú búið að hækka skatta, sérstaklega á öflug fyrirtæki í þessum landshluta. Þá var loforðið líka að þeim skyldi skilað í framkvæmdir í héraði. Það erum við svo alls ekki að sjá í þessari samgönguáætlun.