01.04.1909
Neðri deild: -1. fundur, 21. löggjafarþing.
Sjá dálk 384 í B-deild Alþingistíðinda. (1109)

1. mál, fjárlög 1910 og 1911

Jón Þorkelsson:

Ekki veit eg hver það hefir verið, sem hefir talað fyrir munn háttv. þm. Snæf. (S. G.), þar sem hann bæði var að finna mér það til ámælis, að eg hefði viljað spara og jafnframt því straffa mig fyrir það, að nú vildi eg ausa úr landssjóðnum. — Eg sé á þessu, að mér muni nokkuð vandlifað, hvort sem eg legg til, að veita fé eða spara. Hann gaf einnig helzt í skyn, að sá góði andi, sem í honum hefði verið fyrir skemstu, mundi nú hafa haft sætaskifti. Eg skal nú ekki senna við hann um það. En eg skal enn minna á það, að eg hefi komið með tillögur um það, að spara 219,000 kr., en borið hins vegar fram tillögur um litlar fjárveitingar til þarflegra og nauðsynlegra fyrirtækja og stofnana, er alls nema eitthvað um 16,000 kr. Ef spara á, þá verða menn að reyna, að komast hjá þeim útgjöldum, sem eitthvað munar um, en vera ekki að klípa utan úr nauðsynlegum smáupphæðum, sem ekkert dregur neinn. Hér hefir mikið verið talað að vanda um bitlinga og þeim úthúðað, sem nú er orðin venja, af því að menn halda, að fólki getist vel að því. En eg vil nú segja það, að sumt af þessum svo nefndu bitlingum hafa verið einhverjar hinar þörfustu fjárveitingar, sem ráðnar hafa verið hér á þingi. Og nægilegt fé til opinberra stofnana landsins er alt af sjálfsagt að leggja.

Háttv. þm. Snæf. (S. G.) mintist á Stykkishólmssímann frá Borgarnesi. Þar væntast 10,000 kr. frá héruðunum en landssjóður á að borga 45,000 kr. til þess að menn geti talað saman milli Borgarness og Stykkishólms, en það skraf get eg ekki álitið svo bráðnauðsynlegt, að það megi ekki bíða. Viðskifti eru heldur ekki mjög mikil þar á millum; annað mál er það, ef sími þessi hefði átt að ná alla leið kringum nesið, og lagt leið sína um verstöðurnar allar, svo að góðs af honum hefðu notið allar Jöklaraþjóðir: Krossarar, Troðarar, Stemmarar, Víkarar (í Staðarsveit), Akrarar, Búðar, Látrarar, Staparar, Hellnarar, Vogsarar, Malsar, Lónsar, Drissar, Kotarar, Bersar, Önskvar, Gufsarar, Sandarar, Brekkarar, Kefsar, Rifsar, Kamparar, Ólsar, Bugsarar, Haugsarar, Vallnarar, Klettarar, Mávsar, Hlíðarar, Höfðarar, Víkarar (í Eyrarsveit), Lágarar, Bryggjarar, Hleinarar, Fellnarar (í Kirkjufelli og Hellnafelli í Eyrarsveit), Vatnabúðarar og Eyrarar, — þá hefði verið álitamál, hvort ekki hefði átt að leggja fé til þess. Þá er nú Siglufjarðarsíminn. Þar er eg að vísu ekki eins kunnugur og á Snæfellsnesi. Síminn mun í upphafi hafa verið lagður yfir Heljardalsheiði og ofan í Skíðadal, en þaðan ætla eg örstutt til Siglufjarðar, og bregst mér ekki, að það mætti koma síma yfir fjöllin þar á millum. Hitt er annað mál, að síminn hefir í öndverðu kanske verið lagður á öðrum stað, en hann hefði átt að vera lagður, á öræfum í staðinn fyrir í bygð. Einnig um þennan síma, Siglufjarðarsímann, er það álitamál, hvort hann ekki mætti bíða. Þá verð eg að segja það í samanburði við þessar símalínur, að Vestmannaeyjasíminn ætti að ganga fyrir, því að hann er eflaust nauðsynlegastur af þessum símum. En þó get eg verið samdóma ýmsum þingmönnum um það, að rannsaka ætti, hvort ekki væri heppilegt, að koma á loftskeytasambandi við eyjarnar og meginlandið, og jafnframt, að það væri athugað, hvort loftskeyti væri ekki það eina, sem hægt væri að koma við til þess, að tengja saman Skaftafellssýslurnar bæði innbyrðis yfir Sandana og eins út á við við önnur héruð.

Háttv. framsm. (Sk. Th.) hefir tekið af mér ómakið með Guðm. Hávarðsson, og umboðsmaður ráðherra hefir einnig minst á hans efni, og læt eg þar engu við bætt.

Háttv. þm. Snæf. (S. G.) talaði mjög góðmannlega um, að hann ætlaði að vera með styrk til kvennaskólanna, og afleysi eg hann þá af öllum þeim syndum, sem eg má »dispensera« með honum um.

Eg trúi, að umboðsmaður ráðh. segði, að eg setti mig upp á móti góðu fólki með því að vera á móti símunum. Eg veit það, að eg kem þar við áhugamál margra héraða og góðra manna. En ekki verður í alt séð. Efnin hljóta að ráða, og það getur heldur varla verið svo mikið atriði fyrir héruðin, að fá símann strax, að ekki megi þrauka lítið við. Það er búið að bíða alt hingað til og fárra ára bið er ekki löng í samanburði við það. Símarnir koma allir smátt og smátt í fyllingu tímans, og síminn er nú kominn á þá staði, þar sem mest eru viðskiftin. Eg get vel felt mig við það, sem háttv. framsm. fjárlaganefndarinnar (Sk. Th.) stakk upp á, að taka símana út af fjárlögunum, og taka sérstakt lán til þeirra. Væri þá æskilegt, að það lán yrði svo stórt, að við gætum þá um leið greitt skuld þá hina hvumleiðu, er við stöndum í við ríkissjóð Dana og mest stafar af símunum.

Eg sé, að komin er inn á borðin varatillaga mín, hljóðandi upp á það, að lána fé til slátrunarhúss í Reykjavík, og vil eg mælast til, að sú tillaga verði samþykt, en ella að feld verði lánsheimild til slátrunarfélags Suðurlands. Mér finst ekki rétt, að gera upp á milli sláturhúsanna eða slátrunarfélaganna, og Reykjavík á hvorki í því né öðru að setja skör lægra, en önnur héruð landsins.