30.03.1909
Neðri deild: -1. fundur, 21. löggjafarþing.
Sjá dálk 1010 í B-deild Alþingistíðinda. (1497)

16. mál, aðflutningsbann

Jón Þorkelsson:

Minsti hluti nefndarinnar rær einn á báti. Það er eg.

Ef frv., eins og það nú er, með öllum þess stórgölluðu og stórhneykslanlegu ákvæðum, hefði verið lagt fyrir þjóðina, eða undir úrskurð hennar við kosningarnar í haust, þá hefðu víst runnið á margan tvær grímur, hvort þeir ætti að vera með eða ekki.

Margan mun hafa sett hljóðan, er þetta frumv. kom hér inn í þingsalinn í vetur, og margan mun hafa furðað á bíræfninni um það, hvað menn þyrði að bjóða þinginu. Þetta frv. eins og það er úr garði gert, er að mínu áliti alveg óþolandi og ósamboðið mentaðri þjóð. Og þó er meiri hluti nefndarinnar svo langt leiddur í þessu máli, að honum finst tíminn of langur, þangað til lög þessi eiga að ganga í gildi. Svo mál er þeim á að fá þessari háðung og harðindum dembt yfir landið. Auðvitað hlaut nefndin í þessu máli að klofna, og hún klofnaði líka ekki minna en í þrent, og er eg einn út af fyrir mig, og hefi eg reynt að fara nokkurn meðalveg milli þeirra, sem æstastir eru bannmenn, og hinna, er ekki vilja taka aðflutningsbann í mál, og hefi eg leyft mér að gera tilraun til að koma vitinu fyrir menn í tíma, því það er ofseint að byrgja brunninn, þegar barnið er í hann dottið, og þegar búið væri að lögleiða þessa forsmán. Þá er um seinan, er menn vakna við vondan draum, að sjá yfirsjón sína. Það ætti þegar að vera öllum ljóst, að sú frelsismeiðing, er af þessu hlýtur að leiða, er ósamboðin siðaðri þjóð. Framkvæmdir bindindismanna hafa hingað til verið þolandi hverjum manni, en nú er hin góða og göfuga bindindisstarfsemi að snúast upp í ofurkapp, ofbeldisverk og ofsalega heimtufrekju. Nú er hvorki krafist meira né minna, en að alt vín verði algerlega flæmt úr landi, og að mönnum verði á þann hátt fyrirmunað að gleðja sig í hófi, hversu siðsamlega sem er, og hér við lagðar hinar gífurlegustu hegningar og mannorðsmissir.

Dómar um slíkt atferli hljóta að vera harðir, en þó varla of harðir. Það er eins og þeir, sem fastast fylgja fram þessu máli, þyki, sem þeir finni aldrei nógu hörð hegningarákvæði, jafnvel fyrir hin lítilfjörlegustu afbrot, og svo er að sjá, sem þeim þyki meira ríða á því að rista blóðörn á bak mönnum en að ganga vel frá því, að ekkert áfengi geti flutst til landsins, sem þó hlýtur að vera aðalatriðið í þessu máli. Aðflutningsbannið vil eg gera að álitamáli, og um það skilur mig og meiri hluta nefndarinnar ekki svo mjög sem um fjölmörg einstök atriði málsins.

Við kosningarnar 10. sept. í haust, kom það í ljós, að fleiri atkv. voru með aðflutningsbanni en mót, en atkvæðamismunurinn var þó langt of lítill til þess að byggja á þeirri atkv.gr. til hlítar, þó að eg hins vegar vegna hennar vilji taka þetta efni í mál og til álita. Undir öllum kringumstæðum má ekki láta aðflutningsbannslög koma fram í eins alsendis óhæfu formi, sem þetta frumv. er í. Að því er flest, sem verra er að hafa en án að vera og þar stórum gengið of nærri eignarrétti manna og persónulegu frelsi. Og þá bæta hinir launuðu uppljóstrarmenn frv. ekki úr skák. Bannmenn gera auðsjáanlega ekki mikið úr siðferðisþreki og sómatilfinningu landa sinna, ef þeir álíta, að þeir séu svo ósjálfstæðir og þrællundaðir, að þeir segi ekki til lagabrota, nema þeim sé mútað til þess, eða þeir fái há laun fyrir það.

Það er mikið atriði, hve skertur er eignarréttur manna með aðflutningsbannsfrv. þessu. Þar er ætlast til að eytt sé á skömmum tíma þeim vínbirgðum, sem þá eru til í landinu. Veitingamenn og kaupmenn verða að losa sig við alt vín sitt, þegar lög þessi öðlast gildi, ef þeir eiga einhvern dropa, og eins þó þeir hafi nýlega birgt sig upp. Skal til lyktar flytja það úr landi eða hella því niður og gereyða, án þess séð verði, að þeir eigi að fá nokkurt endurgjald fyrir. Það á að ræna þá réttmætri eign í skjóli þessara laga. Þá má ekki gleymast, að þessum mönnum er ætlað að missa atvinnurétt sinn, og fá engar bætur fyrir. Alt er gert réttlaust: eignir og atvinna. Ef þetta er ekki að ganga í berhögg við stjórnarskrá vora og eldri lög, þá veit eg ekki hvað það er.

Breyt.till. mínar miða meðal annars að því að reyna að kippa þessari óhæfu í lag og að vernda eignarrétt og frelsi manna, Mín skoðun er sú, verði frumvarpsvitleysa þessi að lögum óbreytt, að þá setjum við það ósvikulasta skrælingjamark á okkur, sem unt er að gera. Mér er því ómögulegt að vera með frumv., eins og það er, hvað sem síðar semst, ef mínar br.till. yrði að mestu samþ. Eg mundi þá geta fylgt meiri hlutanum, ef hann sér sig um hönd og aðhyllist mína stefnu í málinu, og rétt finst mér að láta málið ganga til 3. umr., ef meiri hlutamenn kynni þá að betra ráð sitt, svo að unt yrði þá að bjarga við sökinni, og mega þeir þá ekki glevma 13. gr.

Eg veit ekki, hvers vegna rembst er við að hafa hegningarákvæðin sem gífurlegust og hvers vegna gengið er svo nærri mönnum að þefa af þeim og út úr þeim, og þess stranglega krafist að fá að vita, hvar þeir hafi fengið í staupinu undir ekki minna en 100 kr. sekt.

Í 19. gr. kastar fyrst tólfunum, þar koma þessi makalausu og alræmdu ákvæði, að uppljóstrarmaður skuli fá helming allra sekta, en þær geta eftir frumv. numið 5000 kr., að eins fyrir eitt brot. Það er ekki svo slæm atvinna að vera sporhundur, þefari, uppljóstrarmaður, því að á því er hægt að græða 2,500 kr. á einum degi. — Háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) hefir komið með þá uppástungu, að láta uppljóstrarmann hafa ?. Er það að vísu nær sanni, en 1000 kr. daglaun gæti þó þefarinn haft upp úr því.

7. gr. tekur út yfir alt. Maður frá Hafnarfirði tekur sér far með mótorbát eða öðru flutningsfæri, sem annar maður á. Það finst hjá honum leki eða lögg af áfengi, og skipstjórinn og bátseigandinn verður að borga þúsund krónur og missa bátinn að auki, þó að hann hafi ekkert um það vitað, að farþeginn, sem sleppur alveg óhegndur, hefði með sér áfengi. Finnar hafa þó þau ákvæði að sá, er braut, á að borga eiganda flutningsfærin, ef annar en hann er eigandi þeirra. Önnur eins frekja og fásinna sem þetta, þarf engrar útskýringar við. Í frumv. Finna eru sektir einnig miklu lægri, aldrei hærri en 800 kr. og alls ekki fangelsisvist við lögð.

Nú hefir atkvæðagreiðslan hér á landi síðasta haust fallið svo, að tæplega ? voru með aðflutningsbanni. — En eg lofaði kjósendum mínum því, að eg mundi geta samþ. það, ef slíkur meiri hluti af alþingiskjósendum óskuðu þess. Eg get nú ekki betur séð, en að eg hafi efnt vel þau heit mín við þá, með því að hafa nú lagt þá rækt við málefnið að fara að reyna að lagfæra þetta endemis frumv., svo að það mætti þó verða frambærilegt nokkurn veginn. En niðurlagsatriðin að breyt.till. mínum legg eg mikla áherzlu á, af því að eg álít alveg ógerning að gera frumv. þetta að lögum, án þess að bera málið undir þjóðina aftur, eins og málið nú horfir við, og láta hana skera úr því, hvort hún vilji hafa það eða ekki. Mér finst ekki nema alveg sjálfsagt, að ný atkvæðagreiðsla fari fram, því 10. sept. síðast liðinn lá ekkert slíkt frumv. fyrir landsfólkinu og þess vegna hafa án efa margir, er unna bindindi og hata ofdrykkju, greitt atkv. með aðflutningsbanni, án þess að gera sér glögga grein fyrir því. Og víst er það vel skiljanlegt, að sendimönnum Goodtemplarareglunnar tækist að fá svona mörg atkv. með banninu, af því að engin gagnrök komu á móti kenningu þeirra, heldur var þetta mál brýnt fyrir kjósendum að eins frá einni hlið, frá sjónarmiði hinna áköfustu templara. — Templarar hafa óneitanlega með framkomu þessa frumv. sett leiðinlegan blett á það álit, er þeir áttu að verðleikum skilið fyrir hina fyrri starfsemi sína. Á einu orði hafa þeir í aðflutningsbannshríðinni þráfaldlega staglast, og það er orðið »eitur«, þeir hafa hrópað upp og út, að áfengið væri ógurlegt rjúkandi eitur, banvænt og bráðdrepandi og bölvað í alla staði. Slík einföld stóryrði eru alþýðu manna auðskilin og auðvelt að koma inn geig hjá henni með þvílíkum gífuryrðum. Annars er torvelt fyrir okkur ólærða liðsmenn í þessum sökum að vita hverju trúa skal, þegar þeim skriftlærðu ber ekki saman. Eg var staddur á fundi í gær og heyrði á tvo lærða lækna, er leiddu hesta sína saman; sagði annar þeirra, að áfengi væri banvænt eitur, en hinn neitaði því og kvað miklu fremur heilsulyf og lækning, og ekki væri það eitraðra en svo, að það dræpi þá eina, sem vildu drepa sig á því, og þyrftu þeir þó að hafa töluvert fyrir því. Þjóðarviljinn á auðvitað aðallega að ráða í þessu efni og skera úr með nýrri atkvæðagreiðslu, hvort landsfólkið vill hafa aðflutningsbann eða eigi. Ef þjóðin reynist því enn samþykk eins og það er, þá er rétt að taka það til greina. En eg verð nú að efast stórlega um það, að þjóðin sé svo heillum horfin, að hún óski eftir að verða reyrð á annan eins ófrelsisklafa, og aðflutningsbannið er, eftir frumv., eins og meiri hluti nefndarinnar hugsar sér það. Eg hefði ekkert haft á móti þeim ákvæðum, er tryggja að áfengi flytjist ekki til landsins, ef þau væru óbrigðul og lagaákvæðin að öðru leyti hófleg. En gegn slíkum harðinda-lagaákvæðum sem þessum mun almenningsálitið rísa upp í öllu sínu almætti, Hörð hegningarákvæði hafa og eðlilega þau áhrif, að hvert brot verði hulið og hylmað. Til þess að þau komist upp, þurfa lögin að vera væg.

Í 16. gr. er það undantekið því, sem upptækt skal, er helzt hefði átt upp að taka, og sízt mátti án vera, en það eru hafskipin, er flytja áfengið til landsins. Ætti þó hver maður að geta séð, úr því að verið er með þessi gríðarlegu upptekta ákvæði, að það mundi geta verið stórgróði fyrir landssjóð, ef ákvæði væri um það, að mega gera þau upptæk fyrir ekki neitt, og búa síðan til úr þeim innlend botnvörpuskip, og ef til vill herskip til þess að verja strendur landsins!

Út í það skal eg ekki fara hér, hvernig landssjóði eigi að bætast missir áfengistollsins, því að meiri hlutinn hugsar sjálfsagt fyrir því. Mætti og fara að líða að því, að hann tæki að íhuga það alvöruefni, því að nú er málið komið á þann stað, þar sem vitið á að ráða því, en tilfinningin, sem mestu hefir um það ráðið hingað til, að útilokast.

Eg hefi stungið upp á, að lög þessi öðlist ekki gildi fyrr en 1916, og hefir hitst svo á, að það er samhljóða tillögu minni hlutans. En meiri hlutanum þykir þetta of langur dráttur. En eg vil þá ansa þar svo til: Ef lög þessi ættu að komast í gildi, eins og þau eru, er svo langt frá, að þau ættu að komast í gildi fyrri en 1916, að þau ættu aldrei að komast það. Mín afstaða í málinu er sú, að eg mun fylgja hóflegum og skynsamlegum lögum um þetta efni, en býst við, ef engar umbætur koma fram við þetta frumvarp, sérstaklega að því er snertir eignarrétt, persónulegt frelsi manna og uppljóstur að þá geti eg ekki samþykt það.