10.03.1909
Neðri deild: -1. fundur, 21. löggjafarþing.
Sjá dálk 1517 í B-deild Alþingistíðinda. (2080)

98. mál, Lambhagi og Hólmur

Flutningsmaður (Björn Kristjánsson):

Mál þetta, að því er Hólm snertir, var fyrir seinasta þingi, en náði þá ekki fram að ganga. Nú óska ábúendurnir í annað sinn eftir því, að fá heimild frá þinginu til þess að kaupa ábýli sín. Orsökin til þess, að mál þetta kemur til þingsins kasta er sú, að ábúendurnir hafa farið fram á það við stjórnarráðið, að þeir samkv. þjóðjarðasölu-lögunum fengju jarðir þessar keyptar, en það hefir neitað þeim um söluna án þess að færa gildar ástæður fyrir neituninni.

Eg skal geta þess, að þegar neitunarbréf frá stjórnarráðinu var skrifað, þá hafði að eins farið fram ein virðing á jörðunum.

Jörðin Hólmur er smá-kot, sem hefir lítið landrými og mjög grýtt land, og gefur túnið af sér 100 hesta af töðu, og sárlitlar slægjur. Jörðin var virt á 2350 kr. — Það er því als ekki fyrir það, að jörðin sé svo glæsileg, að ábúandinn vill fá hana keypta, heldur vegna þess, að hann hefir bygt gott hús á jörðinni, sem hann gæti naumast selt, ef hann yrði að flytja burtu. — Eftirgjaldið er að eins 80 kr. og er hún því rétt metin á 2000 kr., og landssjóður ætti því að græða 350 kr. við söluna. Eg skil því ekkert í því, hvað valdið getur, að þessum manni er neitað fremur en öðrum Það er sýslunefndin, sem á að mestu leyti að skera úr og gefa álit sitt um það, hvort jörðina má selja eða ekki, og hún sér ekkert á móti því.

Með Lambhaga stendur eins á og með Hólm, og stjórnin færir sömu ástæður þar fyrir neitun sinni. Eg álít nú eftir því, sem eg skil þjóðjarðasölulögin, að stjórnin hafi fulla heimild til þess að selja, ef þau ákvæði eru uppfylt, sem þau áskilja fyrir leyfi hennar, og að stjórnin geti ekki neitað um söluna, nema því að eins, að yfirmat fari fram.

Lambhagi er metinn 13,9 hndr. og var virtur á 2400 kr. eða nærri 200 kr. hndr. Afgjaldið er 78 kr. — Það stendur eins á með þessa jörð og Hólm, að ábúandinn hefir bygt þar stórt og gott hús, og getur því ekki gengið frá jörðinni nema sér í stórskaða.

Þess ber og að geta, að báðar jarðirnar eru nýlega bygðar, og að leigumálinn hefir þó ekki verið færður upp hærra en þetta. Leigumáli þessi er því nýr og ábyggilegur og bendir á, að virðing jarðanna hafi verið að minsta kosti nægilega há, enda fylgja 2 kúgildi.

Umboðsmaður kvað hafa látið það álit sitt uppi, að jarðirnar væru of lágt metnar, en þess ber að gæta, að þegar virðingin fór fram, að þá var ráðlauslega hátt verð á jörðum, og nú hafa þær fallið að miklum mun.

Eg verð að skoða þjóðjarðasölulögin, sem áskorun til stjórnarinnar um að selja, ef salan kemur ekki í bága við 2. gr. laganna.

Eg skal svo ekki fara frekari orðum um þetta mál að sinni nema mótmæli komi. Eg hef heldur ekkert á móti því, að málinu verði vísað til landbúnaðarnefndarinnar.