04.05.1909
Neðri deild: -1. fundur, 21. löggjafarþing.
Sjá dálk 1889 í B-deild Alþingistíðinda. (2340)

118. mál, háskólamálefni

Flutningsmaður (Jón Þorkelsson):

Eg hefi í rauninni fátt um þessa till. að segja. Það kom fram á dögunum í umræðunum um stofnun háskóla, hvert væri tilefni hennar. Í þau lög vantar sem sé ákvæði um, að hann einn hafi rétt til að útskrifa embættismenn handa oss. Embættaskólarnir hér hafa haft og hafa enn jafnan rétt til þess á við Khafnarháskóla, en framar ekki. Við það hafa stúdentarnir dregist út úr landinu; sumir aldrei komið aftur og sumum farnast misjafnlega.

Þótt ekki standi það í tillögunni, þá vakir það einnig fyrir mér, að stjórnin eigi að reyna að ná hingað sjóðum þeim, sem ætlaðir eru sérstaklega íslenzkum stúdentum við Kaupmannahafnarháskóla, þar sem það ekki er beint ofan í »statútur«. Þeir eru að vísu ekki margir. Þó má t. d. benda á svo kallað »Schulasons Legat«. Það gáfu börn Þorláks biskups Skúlasonar 1658 til styrktar íslenzkum stúdentum, einkum frá Hólaskóla. Sá sjóður var varðveittur hér á landi fram á daga Steins biskups. En er Harboe kom hér, lét hann flytja sjóðinn til Kaupmannahafnar, og þar hefir hann síðan verið. Þessu þyrfti að kippa í lag. Sömu leiðis þyrfti háskóli vor, þegar fram líða stundir og hann eflist að fá einkaleyfi til þess að gefa út íslenzk almanök hér, sem Khafnarháskóli hefir nú.

2. liður tillögunnar fer fram á það, að endurtekin sé málaleitun þingsins frá 1905 um það, að fá nokkurn part af námsstyrk þeim, sem Íslendingar njóta við Khafnarháskóla, til háskóla vors, er bæði yrði þá notaður hér, og svo eins til þess að styrkja stúdenta á erlenda háskóla. Í margar aldir hafa Íslendingar orðið að sækja alla mentun sína til Khafnar, og þótt menningu vorri hafi ekki orðið beint tjón að því, hafa þó námsmenn vorir þannig farið mjög á mis við áhrif annarar þjóðmenningar en danskrar.

Árangurinn af málaleitun stjórnarinnar við yfirstjórn háskólans samkvæmt þingsályktuninni 1905 varð enginn; alt mun hafa lent í vafningum. Sjálfsagt er þó nú, er vér höfum fengið sérstakan háskóla, eða eigum hann í vændum, að hefja þessa málaleitun á nýjan leik.

Mér virðist ekki þörf að taka meira fram út af tillögunni, efni hennar finst mér svo sjálfsagt, að eg tel víst, að hún fái góðan byr.

Eg álít eigi nauðsyn á frekari undantekningum, en gerðar eru í tillögunni.

Þessar sömu undantekningar eru einmitt þær venjulegu. Til kennaraembætta við háskólana eru oft menn teknir án tillits til þess hvar þeir hafa stundað nám. Á þann hátt bæta háskólarnir hver annan upp. Hitt er venjulega talið sjálfsagt, að engir aðrir séu skipaðir í »praktisk« embætti en þeir, sem tekið hafa fullnaðarpróf við námsstofnanir landsins sjálfs. Og í framtíðinni á Kaupmannahafnarháskóli ekki að vera háskóli handa oss, heldur á það að verða Reykjavíkurháskóli. Þetta vil eg biðja menn að gera sér ljóst.